Het publiceren van het filmpje van prinses Amalia op internet is volgens de Rijksvoorlichtingsdienst een inbreuk op de persoonlijke levenssfeer van de prins en de prinses. Tegen SBS6 en het Argentijnse America TV zou de RVD juridische stappen zetten.
Via de site van America TV kon het filmpje zich vorige week razendsnel over internet verspreiden. Kopieën waren te vinden op diverse Nederlandse sites. Een woordvoerder van de RVD liet Netkwesties al weten dat er ook tegen deze 'mirrors' opgetreden zal worden, maar concrete acties zijn er nog niet.
Een van de mirrors van het Amalia-filmpje plaatste internetjournalist Ambroos Wiegers op zijn site Staatsgeheim.com. Wiegers zegt vooraf eerst juridisch advies te hebben ingewonnen bij 'een bevriende advocaat'. "Hij zei dat mijn site in Amerika staat. En daar is meer toegestaan. Ze pakken de dader daar, maar als het eenmaal op internet staat, is het publiek. Zolang je het zelf maar niet gestolen hebt, hoef je je in de VS geen zorgen te maken. Kijk maar naar de gestolen filmpjes van Pamela Anderson en Paris Hilton."
Wiegers hoorde nog niks van de RVD. "Ik heb niets van de RVD gemerkt. Ik ben er niet bang voor. Fysiek zit mijn site niet in Nederland, dus ik heb niet bij voorbaat iets met het Nederlandse recht te maken. Dat is zo ingewikkeld, daar komen ze nooit uit."
Buitenland
Daar is Alexander Bruinhof van Wieringa Advocaten in Amsterdam het niet mee eens. Bruinhof, ook universitair docent informaticarecht, procedeerde al eerder met succes voor een Nederlandse rechter tegen een buitenlandse internetsite waarop onwelgevallig werd geschreven over een cliënt. Ook op een buitenlandse site is het Nederlands recht van toepassing, aldus Bruinhof. "Er zijn voldoende aanknopingspunten in de jurisprudentie om dat aan te nemen, omdat dat de gevolgen van de onrechtmatige daad in Nederland worden gevoeld en de 'slachtoffers' zich in Nederland bevinden."
In zijn eigen zaak, waarvan de namen niet bekendgemaakt zijn, vond Bruinhof het wel jammer dat het hostingbedrijf bang was geworden en zelf het materiaal offline haalde. "Want het was interessant geweest als ze hadden geweigerd dat te doen op last van de Nederlandse rechter. Dan hadden we moeten zien hoe het Nederlands recht in de VS afgedwongen zou kunnen worden. Dat is een stuk lastiger," erkent hij wel. Wiegers hoeft zich dus nog niet direct zorgen te maken.
Portretrecht
De hype rond zo'n Amalia-filmpje is een bijzonder geval, omdat het gaat over gestolen beelden. Maar elke dag worden er op internet ook ongevraagd beelden gepubliceerd en gekopieerd van gewone mensen. Hoe zit het daar mee? Wat mag je aan beelden van anderen op internet publiceren? En dan bedoelen we: niet gestolen beelden. We betreden dan het terrein van het portretrecht.
In de auteurswet staat daarover dat het publiceren van foto's die niet in opdracht van de geportretteerde zijn gemaakt verboden is als de persoon in kwestie een 'redelijk belang' heeft tegen publicatie.
Dat 'redelijke belang' heeft vooral te maken met een inbreuk op de privé-sfeer, zoals bij het koninklijke filmpje. Te denken valt bijvoorbeeld ook aan naaktfoto's of manipuleerde beelden. "Niet alleen het beeld zelf, maar ook de context waarin het staat is erg belangrijk," zegt Bruinhof.
"Daarover kennen we een arrest van de Hoge Raad. Daarbij maakte een vrouw bezwaar tegen een oude foto van haarzelf met haar toenmalige vriend in het Amsterdamse Vondelpark. Het artikel bij de foto had als insteek welke 'vrije opvattingen' de parkbezoekers er wel niet op nahielden. De vrouw kreeg gelijk."
Een andere manier waarop de context van een foto bepalend is, maar dan op internet, is een foto in een contactadvertentie van een datingsite voor homo's, terwijl de persoon zelf hetero is. In dat geval ging de datingsite zelf over tot het weghalen van de pagina.
Bij Bekende Nederlanders speelt de privacy minder een rol. Want 'hoge bomen vangen veel wind'. Wel is er bij BN'ers een financieel belang; ze moeten immers met hun beeltenis ook hun geld verdienen. "Hoe meer 'Jan met de pet' iemand is hoe makkelijker optreden over portretrecht wordt," is de ervaring van Joris van Manen, advocaat bij De Brauw Blackstone Westbroek.
Wel tegen bladen, niet tegen sites
Of een foto nu op internet staat of in de krant, dat maakt voor het portretrecht geen verschil. Toch komt het bijna nooit tot een rechtszaak als het gaat over foto's of filmpjes op internet. Zelfs al staan dezelfde foto's op internet, als ze in een tijdschrift worden geplaatst zien de geportretteerden ineens wel reden om stappen te ondernemen.
Zo klaagde Jerney Kaagman deze week een tijdschrift aan wegens het plaatsen van 15 jaar oude naaktfoto's die destijds in opdracht van Penthouse waren gemaakt. Dit terwijl de foto's al tijden ook op internet staan. De websites liet Kaagman met rust.
Hoe komt het dat mensen minder vallen over schadelijk beeldmateriaal van henzelf op internet? "Mensen vinden de impact van internet lager," zegt auteursrechtdeskundige Dirk Visser van advocatenkantoor Stibbe, ook hoogleraar aan de Universiteit van Leiden.
Een andere reden is dat sommatiebrieven, mailtjes en telefoontjes van advocaten naar de providers meestal volstaan. "De providers aanspreken is vaak al genoeg," zegt Bruinhof. Ook de kosten van een rechtszaak spelen mee, weet Van Manen. "Je bent zo vijfduizend euro kwijt voor een zaak, terwijl de opbrengst in dit soort gevallen laag is."
Averechts
Maar dat zijn niet de belangrijkste redenen. Het grootste probleem bij het protesteren tegen beeldmateriaal op internet is dat de aandacht ervoor alleen maar groter wordt. "Naar de rechter stappen levert alleen nog maar meer negatieve publiciteit op. Zodanig dat je het maar beter niet kan doen," aldus Visser.
Joris van Manen: "Ik adviseer cliënten die iets van internet afgehaald zouden willen zien altijd dat ze beter niets kunnen doen. Je krijgt anders meteen aandacht van alle internetmedia, die weer doorlinken naar allerlei mirrors. Dan ontstaat er een soort hypje, waaraan iedereen het leuk vindt om mee te doen. Rechtszaken werken dus alleen maar averechts."
Waar blijft het portretrecht dan nog op internet? "Het portretrecht brokkelt af door internet," vindt Bruinhof. Van Manen: "Op internet gelden nu eenmaal in de praktijk andere regels. Het is toch vanuit anarchisme ontstaan. Op internet heerst van oudsher een 'laissez faire'-houding."
Anonimiteit boosdoener
Maar ondanks de problemen met de handhaving ervan is dit recht nog niet overbodig geworden. Visser: "Nee, er is voor dit probleem maar één oplossing: we moeten de anonimiteit op internet terugdringen. We moeten af van de idiote standpunten die clubs als Xs4all altijd maar uitdragen dat het een zogenaamd grondrecht zou zijn dat je op internet straffeloos en zonder je bekend te maken allerlei uitingen mag doen."
Volgens Visser is anonimiteit alleen in extreme gevallen wenselijk. "Bijvoorbeeld als je in een land leeft met een totalitair regime, Cuba bijvoorbeeld. Dan is het van levensbelang dat je niet kan worden getraceerd, maar voor waar we het nu over hebben geldt dat niet."
Visser zou het liefst zien dat providers op straffe van een boete worden gedwongen naam- en adresgegevens vrij te geven als daarom wordt gevraagd, niet alleen door justitie. "Uiteindelijk moeten we komen tot internationale regels om het aanbieden van anonimiteit tegen te gaan, bijvoorbeeld het strafbaar te maken. De privacy van informatie wordt tegenwoordig minder belangrijk gevonden. Misschien zijn er nog maar een paar aanslagen die met behulp van internet worden gepleegd voor nodig om de publieke opinie om te krijgen."
Alexander Bruinhof is het wel met Visser eens. Hij ziet echter niets in het straffen van providers, maar wel in zelfregulering door de internetsector zelf. "De basisgedragsregels op internet hoeven niet perse iets te zijn dat de overheid afdwingt. Met veel dingen op internet werkt zelfregulering ook goed, bijvoorbeeld bij de domeinnamen. Misschien is er een afspraak mogelijk dat een domeinextensie niet doorgegeven zal worden als een land zich niet houdt aan fundamentele standaarden over hoe recht op internet kan worden gehandhaafd."
Snelheidscontrole
Zoals gezegd zijn de voorbeelden van veroordelingen wegens het plaatsen van foto's op internet schaars. Toch stuitte Netkwesties nog op een curieus geval, dat van Addie van der Schoor uit Oud-Beijerland. Hij maakte een foto van twee corpulente politieagenten tijdens een snelheidscontrole. Vervolgens mailde hij de foto, voorzien van wat commentaar, naar Frank Jacobs van Tuftufclub.com, een site voor de haters van flitspalen en snelheidscontroles. Jacobs plaatse er een satirisch bijschrift bij.
De rechter veroordeelde Van der Schoor - ondanks dat hij de foto niet zelf had gepubliceerd - twee jaar geleden tot een boete van 250 euro. "De rechter vond dat ik medeplichtig was aan de publicatie," aldus Van der Schoor. Het portretrecht van een van de agenten, die de zaak had aangespannen, was geschonden, oordeelde de rechter.
Jacobs zelf werd voor de foto die hij op zijn site zette niet veroordeeld. Dat gebeurde later wel rond enkele andere beelden op Tuftufclub.com. Bij een foto van een officier van justitie had hij de tekst 'Malloot van de week' geplaatst. 'Moet kunnen', vindt Jacobs. "Portretrecht geldt niet voor agenten als ze in dienst zijn."
Toch werd hij vorig jaar veroordeeld tot een staf van tweeduizend euro boete en dienstverlening. Dat de foto van de officier gemanipuleerd was tot een soort Hitler zal daar iets mee te maken hebben. Jacobs noemt dat zelf 'satire', maar de rechter kon er niet om lachen.
Diverse andere rechtszaken over zijn populaire site met foto's van snelheidscontroleurs en brandende flitspalen deden hem besluiten om het bijltje erbij neer te gooien. Maar ook Jacobs zelf stond met zijn hoofd, en andere privé-gegevens, op zijn site. Die openheid brak hem uiteindelijk op, zegt hij. Jacobs heeft nog een welgemeend advies om lafheid in de hand te werken:
"Ik raad iedereen die dit soort foto's wil plaatsen aan: doe alles anoniem. Vecht niet met open vizier; daar komt narigheid van. Zorg dat je de ongrijpbare onbekende blijft."
[Tonie van Ringelestijn, 20 mei 2004]
Warning: include() [function.include]: open_basedir restriction in effect. File(/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php) is not within the allowed path(s): (/home/netkwestie/:/tmp:/usr/local/lib/php/) in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie96/artikel1.php on line 86
Warning: include(/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php) [function.include]: failed to open stream: Operation not permitted in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie96/artikel1.php on line 86
Warning: include() [function.include]: Failed opening '/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php' for inclusion (include_path='.:/usr/local/lib/php') in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie96/artikel1.php on line 86