Na lang gesteggel keurde het Amerikaanse Congres eind december HR 4577 goed, een nieuwe wet die openbare scholen en bibliotheken verplicht webfilters te gebruiken om te voorkomen dat kinderen ongewenst materiaal onder ogen krijgen. De wet bepaalt dat kinderen onder 17 jaar in bibliotheken beschermd moeten worden tegen obscene plaatjes, kinderporno of ander materiaal dat 'schadelijk is voor minderjarigen'. Bibliotheekmedewerkers zijn echter wel bevoegd om die blokkade op te heffen voor volwassenen met 'legitieme onderzoeksdoeleinden'.

De verplichting wordt pas in de loop van dit jaar van kracht. De scholen en bibliotheken mogen zelf bepalen welke filtersysteem het meest tegemoet komt aan hun behoeften. Ze hebben vier maanden gekregen om met een concreet voorstel te komen. Als ze niet meewerken, krijgen ze geen subsidie meer. De wet is een onderdeel van de Federal e-rate program, een overheidsregeling waarbij scholen en bibliotheken subsidies krijgen voor internetaansluitingen.

De nieuwe wet heeft tot grote protesten van diverse organisaties geleid, zoals de American Civil Liberties Union (ACLU), de American Library Association (ALA) en de People For the American Way (PFAW). Ze krijgen daarbij steun van het Center for Democracy and Technology (CDT).

Kritiekpunten

De groeperingen zijn van plan om een rechtszaak aan te spannen om de nieuwe wet terug te draaien. De ACLU heeft al eerder tegen de staat geprocedeerd. En met succes: de rechter draaide de Communications Decency Act en de Child Online Protection Act gedeeltelijk terug. Met deze wetten wilde de overheid het aanbod aan seksuele content inperken. Daarnaast had de PFAW zich in 1998 succesvol verweerd tegen de komst van een webfilter in een bibliotheek te Loudoun (Virginia).

Aardig detail is dat de bibliothecarissen het ook publiekelijk hebben opgenomen voor Napster. De ALA plaatst deze kwestie in groter perspectief en meent dat sluiting van Napster niet bevorderlijk is voor de ijver waarmee bibliotheken en zoeksystemen informatie catalogiseren ten dienste van anderen.

De vraag is welke argumenten deze keer op tafel gelegd worden. Ook in deze kwestie heeft de bibliotheekorganisatie ALA het meest uitgesproken standpunt: bibliotheken en scholen zouden zich moeten houden aan de First Amendment, zeg maar de vrijheid van meningsuiting in een Amerikaans jasje.

Daarnaast voeren de bibliothecarissen nog een maatschappelijk argument aan: webfilters in bibliotheken zullen de digitale tweedeling in de samenleving bevorderen. Wie zelf geen internetaansluiting kan betalen, moet naar de bibliotheek en krijgt daar alleen nog maar gescreende webinformatie te zien. Dat zou weer in strijd zijn met de Fourteenth Amendment (Equal protection clause).

De ACLU is wat terughoudender en richt zich vooral op openbare bibliotheken. Volgens de burgerrechtenorganisatie hebben scholen veel meer dan bibliotheken een educatieve functie.

Wel een doorn in het oog is het feit dat webfilters door commerciële organisaties worden gemaakt. De meeste filters werken met een zwarte lijst van verboden websites. Een inspraakprocedure is er niet. Meestal is de zwarte lijst zelfs geheim. Daardoor ontbreken democratische en juridische middelen om bepaalde keuzes aan te vechten. Ann Beeson, advocaat bij de ACLU, tegenover de New York Times: 'Elke vorm van censuur door de overheid is verderfelijk, maar een vorm waarbij de censor een zwarte zak over zijn hoofd heeft, is nog erger'.

Kwaliteit en marketing

Ook praktische argumenten zullen worden aangevoerd in de op handen zijnde rechtszaak. De kwaliteit van webfilters is nog steeds slecht. Veel pornosites worden niet geblokkeerd, terwijl volkomen legitieme websites wel onbereikbaar zijn.

Onlangs onderzocht de Consumentenbond in Nederland acht zelf te installeren webfilters, waaronder Safekidszone, Compuserve, CyberPatrol, McAfee en Symantec. Ook NCRVNet en Filternet, de beveiligde portalen van de NCRV en de EO, werden getest. Voor de kinderen die aan het onderzoek meededen, bleek het geen enkel probleem om toch op porno- of geweldssites te komen. De NCRV en EO blokkeerden 89% en 84% van de opgeroepen sites en scoorden daarmee het predikaat 'redelijk'.

Overigens blijkt ook de belangstelling voor gefilterd internet van EO en NCRV tegen te vallen. Van de 600.000 EO-leden is 5.300 geabonneerd op FilterNet. De NCRV heeft ruim 8.000 internetklanten, die zelf kunnen kiezen voor een 'schoon' of gefilterd internet. Slechts 229 toonden voorkeur voor internet zonder seks en geweld, zo meldde de Volkskrant.

In de Verenigde Staten zijn de resultaten al niet beter. Het Consumer Reports Magazine deed een soortgelijke test met zes webfilters. Bij dit onderzoek werden geen kinderen aan het werk gezet, maar testte de redactie zelf aan de hand van 139 controversiële websites. Conclusie: de kwaliteit van webfilters is de laatste vier jaar nauwelijks beter geworden.

De belabberde kwaliteit van webfilters neemt niet weg dat er veel geld mee te verdienen valt. Volgens analisten bedraagt de markt meer dan 200 miljoen gulden. Verschillende producenten boren alternatieve inkomstenbronnen aan. Zo gebruikt N2H2 webfilters om het surfgedrag van gebruikers in kaart te brengen. De gegevens worden verkocht aan marktonderzoeksbureau Roper Starch. Ook confronteert N2H2 surfers met extra reclamebanners, maar de reclame-inkomsten vallen zodanig tegen dat de banners zullen verdwijnen. N2H2 heeft eveneens aangekondigd te zullen stoppen met het doorverkopen van surfgegevens.

Opvallend genoeg zijn ook niet alle webfilterfabrikanten voorstander van de nieuwe wet. Susan Getgood van SurfControl meent dat scholen niet verplicht moeten worden gesteld, maar zelf moeten kunnen kiezen. Andere producenten laten invoering van webfilters eveneens liever aan de vrije markt over. Dat is tevens in hun eigen belang: zo kunnen ze minder gemakkelijk juridisch aansprakelijk worden gesteld voor de slechte kwaliteit.