Het Europese hof velde een oordeel over grensoverschrijdend gokken via internet, waarna beide lobbykampen de overwinning claimden, ook in Nederland. Wie had er gelijk: de nationale loterijen of de bookmaker? En wat betekent het vonnis voor de nog lopende Nederlandse processen over internetgokken?
"Een grappige situatie", noemt Sue Schneider, bazin van de River City Group, een adviesclub voor de goksector, de internationale reacties op de uitspraak door het Europese Hof van Justitie in Luxemburg. Op 6 november kwam het hof met een arrest in de zaak van de Italiaanse staat tegen Piergiorgio Gambelli en 137 andere partijen die via internet sportweddenschappen inzamelden voor de Engelse bookmaker Stanley International Betting uit Liverpool.
Schneider heeft het met 'grappig' niet over de gelijkenis die de naam Gambelli vertoont met het Engelse woord 'gambling', maar over de juichkreten die direct na het vonnis opstegen uit beide lobbykampen, zowel die van de bookmakers als de nationale loterijen.
"Twee partijen aan het eind van het elk spectrum zagen allebei een zege in het vonnis," zegt Schneider, die ook hoofd van de Interactive Gaming Council in Canada is. In persberichten interpreteerden beide partijen allebei de uitspraak voor eigen voordeel.
Zo kraaide de Engelse bookmaker onder de kop "Stanley Leisure opent Europese gokmarkt" de overwinning. Tegelijkertijd schreef het Nederlandse persbureau ANP een heel andere verhaal: namelijk dat "de overheid gokwebsites mag verbieden om gokverslaving tegen te gaan". Aan het woord kwam alleen het opgetogen bestuurslid van de vereniging van Europese loterijen, de Nederlandse Lotto-directeur Tjeerd Veenstra.
Hoe zit het nu echt? Het arrest in de Gambelli-zaak laat zich kortweg als volgt lezen: het verbieden van buitenlandse goksites is in strijd met het vrije verkeer van diensten, zoals vastgelegd in artikel 49 van het Verdrag van Rome. Maar zo'n verbod is toegestaan, zolang EU-lidstaten erop zijn gericht gokverslaving en fraude, bijvoorbeeld door witwassen, tegen te gaan.
Tot zo ver niets nieuws, want iets soortgelijks bepaalde het Europese Hof al in drie andere zaken over kansspelen, die van Schindler (1994), Laara (1999) en Zennatti (1999). Maar in 'Gambeli' wijst het Hof er wel nadrukkelijker op dat de 'rechtvaardigingsgronden' (dus: bestrijding van gokverslaving en fraude) niet gelden als de overheid zelf kansspelen aanbiedt met als voornaamste doel de staatskas te spekken. De Italiaanse staat krijgt nu in feite te horen dat het haar toch niet alleen te doen is om de bescherming van haar burgers tegen geldverkwisting: Italië wil zelf ook veel geld binnenhalen met haar eigen nationale loterij.
Het Europese Hof van Justitie kan echter slechts een kader schetsen. Uiteindelijk is het aan de nationale rechter om na te gaan of er wel oprechte redenen zijn om de Britse bookmaker te weren. Met dit arrest is aan de twist over het verbieden van buitenlandse goksites in EU-landen dan ook nog lang geen einde gekomen, zoals de verschillende manieren waarop beide kampen het oordeel interpreteerden al duidelijk maakte.
Volgens Sue Schneider keken betrokkenen in de sector massaal uit naar de uitspraak. "Ook buiten Europa tot in Hong Kong en Sydney." De Amerikaanse Schneider geeft ook een vakblad voor de gokindustrie uit en organiseerde juist afgelopen week in Barcelona het European I-Gaming Congress. Het gokvonnis uit Straatsburg kwam precies op tijd om de discussies over regelgeving daar nog hoger op te voeren.
Een stuk of dertig advocaten bogen zich in Barcelona ook over de Gambelli-uitspraak. Onder hen bevond zich Justin Franssen van advocatenkantoor Van Mens en Wisselink in Amsterdam. Hij vertegenwoordigt in Nederland onder meer Betfair, een Engelse site waarop internetters onderling weddenschappen kunnen aangaan. In Nederland heeft De Lotto tegen Betfair een rechtszaak lopen, die vorige week in Zutphen van start ging.
'Hypocrisietoets'
Vanuit zijn hotelkamer in Barcelona wil Franssen het vooral over het Gambelli-vonnis hebben. "Als blijkt dat nationale gokdiensten zoals De Lotto vooral een aanvulling voor de staatskas zijn, dat kunnen buitenlandse concurrenten niet worden geweerd. Daarmee wordt dit een politiek beladen kwestie."
Het vraagstuk is wat betreft Franssen samen te vatten in één woord: hypocrisietoets. Huichelachtig is het volgens de advocaat als een land buitenlandse goksites buiten de deur houdt, omwille van de strijd tegengokverslaving, terwijl het daarvan zelf nauwelijks serieus werk maakt.
Franssen: "Wat je in Italië ziet is dat de overheid zelf voor een enorme uitbreiding van de kansspelmarkt heeft gezorgd door het aanbieden van allerlei gokdiensten, bijvoorbeeld via sms. Zo'n uitbreiding zag je de laatste jaren ook in Nederland."
Als zo'n 'hypocrisietoets' door een Nederlandse rechter wordt toegepast, zou er helemaal niets veranderen, meent Franssens opponent, Joris van Manen van De Brauw Blackstone Westbroek, advocaat van De Lotto. "Deze uitspraak van het Hof is in lijn met eerdere vonnissen. Er is niks nieuws onder de zon."
Lotto-directeur Tjeerd Veenstra beaamt dat: "Met dit vonnis bevestigt het Hof nog maar eens dat het beleid rond kansspelen een nationale aangelegenheid is."
Advocaat Kees Jan Kuilwijk van de Brusselse vestiging van het Amerikaanse advocatenkantoor Steptoe & Johnson geeft de Lotto gelijk 'dat er niets is veranderd' door Gambelli. Stanley slaat de plank in haar persbericht wat hem betreft helemaal mis. "Er is geen sprake van een dramatic departure."
'Revolutie'
Maar enkele buitenlandse advocaten gaven tegenover Netkwesties een ander beeld. Volgens de Italiaanse advocaat Quirino Mancini schept het Gambelli-vonnis 'een belangrijk precedent'. "Alle lidstaten moeten nu de principes die in de Gambelli-zaak zijn vastgelegd met betrekking tot de vrijheid van dienst binnen de EU in acht nemen," laat Mancini per e-mail weten, na terugkomst van het gokcongres in Barcelona.
De oplossing ziet de Italiaanse advocaat niet in verboden, maar in zelfregulering. "Door het snel groeiende gebruik van internet en het ontbreken van internationale regels over online gokken, is de enige oplossing op dit moment dat virtuele casino's, bookmakers en gokpaleizen gazamenlijk serieuze, transparante en strikte gedragscodes aannemen."
Thibault Verbiest, advocaat in Brussel en Parijs voor het kantoor Ulys, tevens professor aan de universiteit van Leuven en Parijs, ziet in de Gambelli-zaak 'een breuk in het Europese recht'. "Dit betekent een revolutie voor het internetgokken. Restricties mogen alleen worden opgelegd als overheiden zelf een geloofwaardig beleid voeren," zegt Verbiest telefonisch vanuit België.
Hij ziet een verband tussen 'Gambelli' en Nederlandse rechtszaken over internetgokken, omdat de overheden in beide landen 'een staatsmonopolie aanmoedigen'. Verbiest voorspelt: "Naast Italië zijn Frankrijk en Nederland de eerste landen waarvoor 'Gambelli' gevolgen zal hebben."
Onder Donner strenger
Over die mogelijke gevolgen voor de Nederlandse Lotto zijn de directeur en de advocaat stellig: er is geen vuiltje aan de lucht. Volgens Van Manen werkt de Nederlandse overheid namelijk 'wel degelijk aan strenger beleid tegen gokverslaving'. Hij wijst onder meer op het verbieden van tv-programma's als Casino Kings.
Ook Lotto-directeur Veenstra vindt uiteraard dat de overheid meer dan genoeg doet. "Onder Donner wordt het nu echt strenger," beweert hij. "Wij, maar ook de Postcodeloterij en Holland Casino, worden de laatste maanden bedolven onder waarschuwende brieven uit Den Haag."
Het andere kamp plaatst vanzelfsprekend vraagtekens bij het Nederlandse kansspelbeleid. Klaas Bisschop van Lovells, advocaat van de Britse bookmaker Ladbrokes, die eerder dit jaar een rechtszaak van De Lotto verloor: "Net als in Italië zie je in Nederland ook jaar in, jaar uit dat de omzet van de vergunninghouders voor kansspelen toeneemt. Dan kan je toch niet zeggen dat Nederland serieus werk maakt van het indammen van gokverslaving."
Dat het toelaten van buitenlandse partijen als Ladbrokes tot de Nederlandse markt de gokverslaving al helemaal niet zal verminderen, is volgens Bisschop niet van belang. "Dat is de argumentatie omkeren. Als de staat gokken via internet niet zelf tegengaat, maar het stimuleert door het zelf ook aan te bieden, dan is dat in strijd met het discriminatiebeginsel."
|
Belangrijkste uitspraken rond de Lotto en internet
2 september 2003
27 januari 2003
17 april 2002
zomer 2002
|
De Lotto voelt zich gesterkt doordat Nederlandse rechters tot nu toe telkens beslisten dat buitenlandse goksites hun diensten niet aan Nederlanders mogen aanbieden. Volgens de Wet op de Kansspelen is dat namelijk voorbehouden aan de vergunninghouders. Begin januari stelde de rechtbank in Arnhem De Lotto voor het eerst in het gelijk in de zaak tegen Ladbrokes. De Britse bookmaker kan sindsdien een dwangsom van 10.000 euro per dag dat het verbod wordt verbroken opgelegd krijgen. In september won de Lotto het hoger beroep in de zaak. Ladbrokes gaat in cassatie.
Wat voor Ladbrokes opgaat, geldt nu - tien maanden en diverse rechtszaken later - voor nog 'een paar honderd goksites', vertelt Lotto-directeur Veenstra. "Bij veel partijen die we aanklaagden was niet eens een adres te achterhalen. Dat zegt wel wat over de risico's die mensen lopen als ze op obscure websites hun geld inzetten."
'Een schoonveegactie', noemt hij het. De Lotto checkt ook regelmatig of alles nog blinkt: in steekproeven worden de veroordeelde goksites gecontroleerd of ze wel daadwerkelijk Nederlanders de virtuele toegang ontzeggen. Veenstra: "Tot nu toe gaat het goed."
Diverse goksites die door de Lotto werden gedaagd zagen na de eerdere ongunstige uitspraken maar af van een gang naar de rechter. Uiteindelijk verschenen slechts enkele partijen in de rechtzaal.
Peer-2-peer gokken
Drie van die partijen meldden zich op 4 november in Zutphen: het eerder genoemde Betfair en de Oostenrijkse bedrijven Interwetten en Grun Wesse Styria. Allemaal willen ze de Nederlandse markt betreden, maar Betfair is zeker de opvallendste van de drie.
De site wijkt af doordat het claimt slechts een 'gokbemiddelaar' te zijn. Gebruikers van Betfair sluiten onderling via de site weddenschappen af in een soort veilingsysteem: 'exchange betting' heet dat. Betfair-gebruikers wisselen als het ware weddenschappen met elkaar uit, stelt het bedrijf. Dat maakt een vage verwijzing naar de programma's waarmee internetters muziekbestanden uitwisselen, zoals het populaire Nederlandse KaZaA, dat in eigen land nog niet is verboden.
"Een vergelijking met KaZaA is fout," vindt Van Manen als raadsman van De Lotto. Hij maakt zich over de zaak 'geen zorgen'. Zijn tegenstander Franssen wil inhoudelijk niet reageren, omdat de zaak nog onder de rechter is.
Internetgok-expert Sue Schneider noemt Betfair 'a different animal'. "Er is geen gokhuis, er zijn geen kansen, het is echt een soort effectenbeurs. Ik zou niet kunnen voorspellen hoe de Nederlandse rechter hier mee om zal gaan."
Lotto's Veenstra vindt dat er aan Betfair 'gevaarlijke kanten' zitten. "Het is allemaal moeilijker te controleren. Mensen maken onderling uit waarover ze weddenschappen sluiten, zodat bijvoorbeeld de kans dat dat met voorkennis gebeurt groter is. Ook al beweert Betfair slechts te bemiddelen, dan vind ik nog dat ze een eigen verantwoordelijkheid hebben."
De Lotto heeft overigens ook nog een hoger beroep lopen tegen de populaire Nederlandse sportsite Sportdreams, dat al jarenlang zogeheten managementspellen rond sportcompetities als de Eredivisie en de Formule 1 aanbiedt. Volgens Veenstra vallen dergelijke spellen ook onder de Wet op de Kansspelen, als er sprake is van een inleg, en als de prijzen die niet voor 'promotionele doeleinden' bestemd zijn. Een voorbeeld van een legaal managementspel is wat betreft De Lotto-directeur het Tourspel van de Rabobank afgelopen zomer, waarbij de winnaar een fiets van een van de renners kreeg.
Bijna anderhalf jaar geleden is het dat Sportdreams het kort geding van de Lotto won. Volgens de rechter was de 'gokfactor' bij spellen zoals de sportsite die aanbiedt 'dermate klein dat van overtreding van de Wet op de Kansspelen geen sprake was'. In januari volgt het hoger beroep. Sportdreams-baas Gerald Smith: "De Lotto voert deze zaak omdat de wet op dit punt niet duidelijk is. Ze willen het grijze gebied in kaart brengen."
'Kinderachtig'
Ondanks alle rechtszaken is het voor een Nederlandse internetter nog altijd heel eenvoudig om een gokje te wagen op buitenlandse websites. Een blik in de mailbox levert bijna dagelijks spamberichten op afkomstig van goksites. Veenstra weet ook wel dat hij nooit alle of zelfs maar de meest van dergelijke websites kan sluiten voor Nederlanders.
"Internet is een grenzeloos fenomeen. Maar dat wil nog niet zeggen dat nationale regels er niet moeten gelden. Als je als Nederlander per se wilt gokken op sites in andere landen, dan moet je dat vooral doen, maar er is geen garantie dat je ooit nog iets van je geld terugziet."
Advocaat Kees Jan Kuilwijk, die geen van de partijen vertegenwoordigt, maar de zaken wel met interesse gadeslaat, kan de houding van De Lotto wel begrijpen. Maar de Wet op de Kansspelen vindt hij een gedrocht. "Ik vind het erg kinderachtig op gokken zo aan banden te leggen. Een liberaal land als Nederland zou zich daar eigenlijk diep voor moeten schamen. Je kunt overal wiet kopen, maar een gokje wagen op een voetbalwedstrijd in het buitenland moet dan zo nodig verboden worden."
Volgens Lotto's advocaat Van Manen zijn maatregelen tegen gokken een oud verschijnsel: "Al sinds de Middeleeuwen zie je dat overheden iets proberen te doen tegen de negatieve gevolgen van gokken. Toen al werd ingegrepen als mensen huis en haard wilden verdobbelen."
Eeuwen later maakt de nationale 'dobbelaar', De Lotto, zich geen zorgen over een mogelijk verlies van haar alleenrecht, bijvoorbeeld als gevolg van de bodemprocedure die de komende maanden plaatsvindt tegen de Engelse weddenschapsmakelaar Ladbrokes. Veenstra: "Ze halen met die zaak het Hof in Luxemburg niet. Daar wil ik wel een weddenschap op afsluiten."
[Tonie van Ringelestijn, 13 november 2003]
Warning: include() [function.include]: open_basedir restriction in effect. File(/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php) is not within the allowed path(s): (/home/netkwestie/:/tmp:/usr/local/lib/php/) in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie73/artikel2.php on line 139
Warning: include(/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php) [function.include]: failed to open stream: Operation not permitted in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie73/artikel2.php on line 139
Warning: include() [function.include]: Failed opening '/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php' for inclusion (include_path='.:/usr/local/lib/php') in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie73/artikel2.php on line 139