HWS mag met Zero-water.com verregaande kritiek uitoefenen op het drinkwater van de Vewin-leden. Ze is overdreven, vindt de rechter, maar het gaat per slot van rekening om reclame. Het recht op vrije meningsuiting komt in het vonnis nauwelijks voor, tot teleurstelling van de winnaar van het kort geding.
In de vorige Netkwesties is het kort geding van de Vewin tegen HWS en haar site Zero-water.com al uitvoerig beschreven. Kort: HWS is verkoper van gezuiverd water en publiceert op de site kritische opmerkingen - volgens VEWIN 'verdachtmakingen' - over de kwaliteit van het drinkwater op grond van reële, openbare uitkomsten van periodiek onderzoek naar de waterkwaliteit. De Vewin vindt dit veel te ver gaan, HWS niet.
Het vonnis van voorzieningenrechter Roel Paris van 13 oktober jl. staat inmiddels online. De eisen zijn afgewezen: Bart Heyning, oprichter en enig werknemer van HWS, hoeft zijn site niet aan te passen en niets te rectificeren.
De rechter gaf de advocaten van de Vewin, van De Brauw Blackstone Westbroek, gelijk dat er sprake is van een commercieel product van HWS, waarvoor deze reclame maakt. Ook erkende de rechter het spoedeisend belang, want de site is online voor iedereen toegankelijk.
Daarmee kwam de rechter niet toe aan het verweer van zelfstandig advocaat Germ Kemper die namens HWS stelde dat het een zaak van de vrijheid van meningsuiting betreft.
De kern van het vonnis:
"...moet ervan worden uitgegaan dat het gemiddeld publiek zich in het algemeen niet laat beïnvloeden of misleiden als het zich ervan bewust is dat het gaat om een zekere overdrijving die aan reclame eigen is. Gelet op alle mogelijke gezondheidseffecten waar HWS bij haar opvattingen over drinkwater naar verwijst en die wellicht zouden kunnen doen vermoeden dat die effecten zouden kunnen optreden bij het drinken van gewoon leidingwater, is er in deze zaak sprake van onmiskenbare overdrijving. Hieruit volgt dat de uitingen van HWS op dit punt niet onrechtmatig zijn jegens Vewin."
En dan bestreed de Vewin de opvatting van HWS, dat vereniging het publiek onvoldoende informeert. In een adem kreeg de Vewin ook daarin ongelijk. Mogelijke feitelijke onjuistheden moet HWS verbeteren.
Vrije meningsuiting niet
Rechter Roel Paris heeft nog een vaderlijke vermaning voor allen die websites publiceren: "Van belang is dat HWS zich realiseert dat zij bij haar uitingen zorgvuldigheid dient te betrachten. De keerzijde van het gebruik maken van het recht op vrije meningsuiting is nu eenmaal dat de uitoefening van deze vrijheid plichten en verantwoordelijkheden met zich brengt.
Daarbij past bijvoorbeeld niet het wekken van angstgevoelens bij de Nederlandse bevolking. Dat HWS zich hieraan tot nu toe schuldig heeft gemaakt is vooralsnog echter niet gebleken. [cursivering NK]
Winnend advocaat Kemper uit zich niet in jubeltermen: "De rechtbank is recht op haar doel afgegaan met het vaststellen dat het om reclame gaat op Zero-Water.com. Dat is natuurlijk logisch, maar is ook jammer. De website heeft ook een maatschappelijk belang, dus wij hadden graag gezien dat de vrijheid van meningsuiting - waar ik zo uitgebreid mijn argumentatie op baseerde - ook in overweging was genomen."
Maar, stelt Kemper vast, HWS is louter als bedrijf beoordeeld. Het was dus interessanter geweest als, bijvoorbeeld een club als Milieudefensie of Natuur & Milieu de aantijgingen over het drinkwater online had gepubliceerd. "Exact, dan kom je in andere verhoudingen en belangen terecht."
Verkeerde gevolgtrekking
Bart Heyning ontplooit inmiddels met HWS geen activiteiten meer - "door onjuiste, misleidende en suggestieve uitlatingen in de pers is Albert Heijn ermee gestopt " - dus publiceert hij op min of meer ideële basis. "Ik ben persoonlijk ook werkelijk bezorgd om grote aantal chemische verbindingen die via het milieu in de drinkwater en de voedselketens terecht is gekomen. In feite zou dit voorlichten niet mijn taak moeten zijn, maar een taak van de overheid. Of die moet de waterleidingbedrijven ertoe verplichten."
Heyning was het niet eens met eerste zin uit de eerdere Netkwesties-publicatie, die luidde: "Heb je de vrijheid van meningsuiting om te schrijven dat drinkwater uit de kraan het kankerverwekkende benzo(b)fluoranteen kan bevatten, zonder erbij te zeggen dat het geringe gehalte volgens de huidige normen geen gevaar zou opleveren?" Volgens hem wordt daarmee de indruk gewekt dat bij het voldoen aan de norm de stof geen schade veroorzaakt, en dat normen uitsluitend gebaseerd zijn op gezondheidskundige criteria. Dit is niet juist. Zo is de norm voor Campylobacter bijvoorbeeld gesteld op een infectiereisico van 10–4. Dit betekent dat als aan de norm voldaan wordt toch 1 op de 10.000 consumenten de kans op infectie oplopen. Zie H2O van 26 september 2003. Behalve gastroenteritus vooroorzaakt deze bacterie ook artritis en enkele tientallen sterftegevallen per jaar (blz 27).
Uitgangspunt bij het opstellen van de norm is dat er "een afweging moet zijn tussen bescherming van de volksgezondheid en maatschappelijke kosten". Het zijn formuleringen waarover je kunt twisten. Zo zegt rechter Paris in zijn vonnis: "Een feit van algemene bekendheid is dat het Nederlandse drinkwater bekend staat als prima drinkwater."
In het persbericht op haar site maakt de Vewin hiervan: "Dat de kwaliteit prima is en dat dit algemeen bekend is, wordt nu bevestigd door de rechtbank in Den Haag."
Dat is nu net iets anders. De rechter zegt dat het algemeen bekend is dat het water als prima bekend staat, hij zegt niet dat de kwaliteit prima is - een subtiel, maar niet onbelangrijk verschil in deze zaak.
Heyning hoopt dat deze zaak in elk geval het debat zal losmaken: "Die discussie is nodig, want die is ook in Amerika breed gevoerd. Dat is ook de basis geweest voor mijn publicatie. De rechter heeft gelukkig geoordeeld dat mijn publicatie rechtmatig is en niet angstaanjagend. Neem nu bijsluiters van medicijnen, wat daar niet in staat. Die zijn zelfs wettelijk verplicht."
Heyning wijst op de discussies in de VS over verplichting tot publicaties over leidingwater in het kader van de Emergency Planning and Community Right-to-Know Act , waar onder meer de EPA over publiceert. De EPA is de Amerikaanse milieubescherming, waar Heyning mede zijn website op stoelt.
Mogelijk gevaarlijk Spawater
Hans Berkhuizen, waarnemend directeur van Vewin, noemt de uitslag een gedeeltelijke teleurstelling: "Onze argumenten zijn wel gehonoreerd, maar de rechter heeft het gewicht daarvan minder zwaar ingeschat dan we hoopten. Hij vindt dat het publiek er wel doorheen kan kijken, wij vrezen van niet."
De Vewin heeft met de zaak wel de aandacht gevestigd op haar informatievoorziening. De waterbedrijven beperken zich momenteel met name tot de boodschap dat het drinkwater van 'uitstekende kwaliteit' is van het drinkwater. Bij 'mogelijke risico's voor de volksgezondheid' is er een informatieplicht. Dat criterium kun je arbitrair noemen.
(Grappig is dat de Vewin op zijn site onder het kopje Drinkwater, dan Kwaliteit dan onder 'Flessenwater gezonder?' zich wel kritisch uit over water uit flessen.)
Berkhuizen wil wel de discussie over de kwaliteit wel aangaan: "We zijn daar niet bang voor, maar de manier waarop die door HWS was aangezwengeld heeft geen enkele relatie met de werkelijkheid."
De rechter vindt toch van wel? Berkhuizen: "Ook hij spreekt van overdrijving. Het is zeer overdreven als je beweert dat er 1.300 stoffen in het oppervlaktewater zitten die ook in ons drinkwater terechtkomen. Dat heeft geen wetenschappelijke basis."
Uit de jaarlijkse RIVM-rapporten, keuringsrapporten en Tweede Kamervragen daarover blijkt dat bij tijd en wijle ernstig lijkende overschrijding van normen plaatsvindt. Berkhuizen: "Die beweringen daarover zijn ernstig wat ons betreft. De normen worden wel eens incidenteel en voor korte tijd overschreden, maar normen zijn gebaseerd op schade die kan ontstaan door levenslange blootstelling aan relatief grote hoeveelheden van de stoffen."
Daar gaat nu juist de door HWS aangezwengelde discussie over. Berkhuizen ziet wel dat HWS de noodzaak tot het opnieuw kritisch tegen het licht houden van de communicatie over drinkwaterkwaliteit aan het licht heeft gebracht.
"We beginnen een intern overleg en onderzoek naar de noodzaak en mogelijkheden om de informatievoorziening te verbeteren en eventueel discussie daarover met het publiek en hun vertegenwoordiging te openen.
Berkhuizen kent de heftige discussie die in de Verenigde Staten plaatsvond over water en rapportages daarover. "De kwaliteit is daar ook minder en er is dus meer behoefte aan informatie. Bovendien is daar een sterke claimcultuur. We mogen hopen dat we in Nederland niet in zo'n situatie terechtkomen."
Eerder overleg
De kemphanen blijken vóór de zitting in Den Haag twee ontmoetingen te hebben gehad. Zowel Berkhuizen als Heyning noemen dat goede ontmoetingen. Ze zijn niet gemeld op Zero-water.com, en Vewin noemde ze niet in de pleitnota. Berkhuizen: "We begrijpen elkaars standpunten wel, het overleg was inderdaad goed. Maar we zijn het niet eens, dus zeiden we: dan moeten de rechter zich er maar over uitspreken."
Berkhuizen wil dat contact herstellen: "Ik zal Heyning opbellen en proberen met hem afspraken te maken hoe we verdergaan in de toekomst."
Maar uw advocaat heeft nu juist niet kunnen aantonen dat er feitelijke onjuistheden waren, op een paar kleine na, zoals over hormonen in het water? "Er zijn ondertussen al meer dingen aangepast. We gaan weer kijken of we er samen uit kunnen komen..."
[Peter Olsthoorn, 16 oktober 2003]
Warning: include() [function.include]: open_basedir restriction in effect. File(/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php) is not within the allowed path(s): (/home/netkwestie/:/tmp:/usr/local/lib/php/) in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie71/artikel4.php on line 86
Warning: include(/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php) [function.include]: failed to open stream: Operation not permitted in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie71/artikel4.php on line 86
Warning: include() [function.include]: Failed opening '/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php' for inclusion (include_path='.:/usr/local/lib/php') in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie71/artikel4.php on line 86