"Naïef", noemde professor Dirk Visser de opvatting van XS4ALL met zijn Rechtenvrij Muziekfestival. Professor Bernt Hugenholtz ging met rechtenbescherming nog een stap verder. Toen kwamen er rappers met een eenvoudige boodschap: maak muziekruil maar legaal.
"Legal filesharing, hoe kan het wel? Dat is toch de titel van deze discussie. Nou, maak het dus gewoon legaal, dan kan het wel", zo meende Def P van Osdorp de gordiaanse knoop te kunnen doorhakken. Tegen rechtenvechter Tim Kuik van de Stichting Brein: "Het is dweilen met de kraan open, vechten tegen windmolens."
Het was zaterdagmiddag, op 11 oktober 2003 in Paradiso in Amsterdam, met de derde, pittige discussie over auteursrechten op een rij van het Auteursrechtenvrij Muziekfestival van XS4ALL.
Principiële argumenten ontbeerde Def P, maar die kreeg hij 's avonds aangereikt van Chuck D van Public Enemy. Deze felste voorstander van P2P-uitwisseling gaf in een principieel, doch humorvol betoog de muziekindustrie onder uit de zak. Centraal stond een brief die hij stuurde aan rapper LL Cool J, zijn opponent in een hoorzitting van de Senaat op 30 september 2003. (Hierover is gepubliceerd, en de betreffende hoorzitting staat nog op het net, met een videoverslag in Real.)
Chuck D: "Het gaat om de directe verbinding met de luisteraars, en die mogelijkheid biedt peer-to-peer. Ik weiger onderworpen te worden aan de muziek- en mediabedrijven die nu de cultuur dicteren... Muziek leek een mooie manier om in je levensonderhoud te voorzien, maar hebzucht heeft de overhand gekregen." Van zijn optreden staat een videoverslag (zip) online op de weblog van XS4ALL-abonnee R-win.com.
Chuck D's historische verklaring was boeiend: met de digitalisering van de muziek heeft eerst de industrie grootschalig geprofiteerd met goedkope productie en dure cd's. Uiteindelijk komt de technologie logischerwijs in handen van de consumenten, die daarmee de maatschappijen kunnen terugpakken.
De mening kon op brede steun rekenen van het XS4ALL-publiek. Dat was een pleister op de wonde die het in de middaguren had opgelopen door toedoen van enkele professoren in 'intellectueel eigendom' en auteursrechten.
Buma Stemra opheffen
Dirk Visser spaarde zijn jubilerende gastheer allerminst. Hij sprak ook over de 'ultieme feel good-beweging' in de strijd tegen Scientology, waarin men elkaar opfokte: "O, wat zijn we lekker stout en stoer! En wat is het allemaal schandalig! Het is demoniseren, maar platenmaatschappijen zijn meer dan zakkenrollers."
Visser vond het dom dat XS4ALL tegen Deutsche Bahn streed vanwege een rechten- en hyperlinkkwestie. Dirk Visser begon zijn openingstoespraak al met: "Jullie onkunde uit zich in soundbites. Jullie zijn een stelletje naïeve diefjes."
Om vervolgens af te zwakken: "Eerlijk gezegd vind ik dat niet helemaal, ik wil het feestje niet bederven, maar de kwestie is complexer dan de slogan op een t-shirt."
Het auteursrecht, dat 150 jaar een rustig bestaan leidde met als doel de productie van boeken aan te sporen en de schrijvers van een gerechtvaardigde beloning te voorzien, is zoetjesaan uitgehold: "Internet heeft het helemaal oncontroleerbaar gemaakt. Het hele auteursrechtensysteem deugt voor geen meter meer. Dus is de industrie een beetje in paniek", meent Visser.
Hij noemde vijf fouten elementaire fouten:
Franse Vivendi-lobby
Handhaving van rechten is meer en meer een autonoom belang geworden van allerlei instanties en bedrijven die mee-eten uit de ruif. De Richtlijn voor handhaving van auteursrechten van de Europese Commissie, die het Europees Parlement wil aannemen, is met een sterke lobby van onder meer Franse acteurs tot stand gebracht. Dat laatste bevestigden de Europarlementariërs Kathalijne Buitenweg (GroenLinks) en Elly Plooij (VVD) volmondig. De Fransen bepalen de inhoud van de Richtlijn - die volgens Visser de rechten zelf nauwelijks raakt maar de handhaving op het oog heeft - grotendeels. De leiding is in handen van Janelly Fourtou. Dat is de vrouw van Jean-René Fourtou, die toevallig de baas van Europa's grootste rechtenexploitant, Vivendi Universal. De route tussen Parijs en Straatsburg is kort.
Visser sloop tijdens de discussie van de politici het podium op, uit wantrouwen dat er verkeerde dingen geroepen zouden worden. Politici gingen immers al eerder in de fout. In de Tweede kamer ging het over bijzaken in het debat. Volgens hem had D66-politicus Boris Dittrich eerder al vreemde wendingen gemaakt door jaren geleden nog kinderporno op de pc vrij te pleiten om vervolgens strenge rechtenwetgeving te steunen: "Zelfs de thuis gebreide Nijntjetrui is al verdacht."
|
Ook Bill Gates
Niet dat ze het van elkaar wisten, maar frappant was het wel: drie dagen nadat Chuck D zijn gloedvolle betoog tegen de cd-industrie over Nederland uitstortte, kreeg hij in zekere zin bijval van 's werelds belangrijkste bewaker van muziekrechten met technologie: Bill Gates. De baas van de producent van Windows Media Player 9 - een programma met vergaand 'digital rights management' - voorspelde het einde van de huidige cd: "Zoals ik nu mijn dochter van zeven moest uitleggen wat vinylplaten waren, zullen degenen die over twee jaar worden geboren nooit zelf weten wat een muziek-cd is zoals ze nu worden uitgebracht." Sprak Chuck D over tienduizenden nummers waaruit je 'on demand' kunt kiezen, ook Gates sprak over de keuze uit 'duizenden' digitale nummers die de cd van de markt zullen vagen. Daar houdt waarschijnlijk de opvallende parallel op: waar Chuck D pleitbezorger is van vrije muziekdistributie wanneer consumenten dat zelf willen, is Microsoft de belangrijkste partner van de muziekindustrie om digitale rechten in de toekomst te beschermen. |
Maar de richtlijn kunnen we 'in onze polder' niet tegenhouden. Brussel werkt als een stoomwals, het democratische gehalte is gering volgens Visser. De Europarlementariërs brachten daar niet veel tegenin tijdens hun discussie. Zowel Buitenweg als Plooij zullen tegen de wet stemmen in hun huidige vorm. Visser heeft tezamen met een twintigtal andere professoren een protest geschreven tegen de richtlijn.
Bij de ondertekenaars is ook Bernt Hugenholtz. Ofschoon hij in bij de discussie in Paradiso de felste wetenschappelijke pleitbezorger was van krachtig auteursrecht, is hij met zijn medeprofessoren van mening dat de voorgestelde maatregelen voor handhaving van het recht in geen verhouding staan tot de eventuele overtredingen.
Softland of Secretland
Zo wordt het uploaden van muziek door een individu gezien als een actie die grote schade veroorzaakt bij rechthebbenden, en dus voor zware straffen in aanmerking komen. De professoren vinden dat overdreven. In de publicatie schrijven ze te vrezen dat de voorgestelde maatregelen een soort van superwet gaan vormen die nationale houdingen met betrekking tot intellectuele eigendomsrechten treft. Brussel ziet spoken, zeggen de professoren. Ze denkt dat schenders van auteursrecht berekenende figuren zijn die met hun advocaten een keuze maken voor 'Softland' of 'Secretland' om rechten te schenden. Dat is de praktijk niet, waarschuwen ze, een zware richtlijn als deze is onzinnig.
In theorie zijn alle tussenlagen tussen de maker en zijn publiek overbodige factoren, zo betoogde een aantal sprekers in Paradiso. Maar toch kun je ze op dit moment meestal niet missen, voor de marketing. Hugenholtz: "In m'n optimisme heb ik acht jaar geleden ook eens geschreven dat op internet een schrijver of artiest direct zijn publiek zou kunnen bedienen. Maar de praktijk wijst uit dat het zelfs een succesvolle schrijver als Stephen King niet lukte."
Intermediairs zijn wel nodig, aldus Hugenholtz, maar die zijn gezamenlijk uit hun krachten gegroeid, wat tot de geboorte van molochs als de RIAA heeft geleid. Volgens zijn collega bij het Instituut voor Informatierecht (IViR), Egbert Dommering, kunnen deze clubs, zoals in Nederland de Buma Stemra en de Stichting Reprorecht, beter worden opgedoekt. Dit leverde hem applaus op.
Bovendien versterkt dit bijeen hokken van de rechthebbenden de kartelvorming. Volgens Wilfred Dolfsma, econoom van de Erasmusuniversiteit Rotterdam en de Universiteit Maastricht, is de cd een kunstmatig duur gehouden standaardproduct geworden: "het is empirisch en thematisch aan te tonen dat er in de muziekindustrie een oligopolie heerst. Ze voeren gezamenlijk in de hoofdsteden een krachtige lobby, maar onderwijl houden ze de kosten voor entree op de markt hoog. Dit remt innovatie."
1 cent per bestand
Tim Kuik van piratenbestrijder Brein zat toen niet aan tafel. Hij speelde in Paradiso een uitwedstrijd, maar wist vaardig het doel schoon te houden. Samengevat: Brein vraagt (vooralsnog) niet om persoonsgegevens bij providers, wacht tot er goede alternatieven zijn om muziek online te kopen. En Brein pakt dan louter de grote aanbieders van muziek aan.
Dat laatste lijkt voor de hand te liggen, maar in principe maakt het voor de schade van muziekindustrie niet uit of één persoon tienduizend nummers aanbiedt, of tienduizend personen elk één nummer. Dat laatste is schadelijker, gezien de beschikbare bandbreedte voor die individueel beschikbare nummers. Maar de discussie ging over alles behalve techniek, ook de rol van providers bleef nagenoeg buitenspel. Martijn van Dam, Tweede Kamerlid van de PvdA, waarschuwde dat providers niet verworden tot vervangers van politie en justitie, of zelfs tot censoren.
De krachtenbundeling in de industrie roept protesten van gebruikers op, die culmineerden in eigen uitwisseling. "Power to the people", noemt Chuck D deze reactie. Martijn van Dam, Tweede Kamerlid van de PvdA, uitte omzichtig de mening dat deze onderlinge uitwisseling geen beknotting verdient. Hij gaf overigens als argument dat een mp3-bestand slechts een waarde heeft van 1 cent, op grond van de rechtenvergoedingen voor lege cd's. Deze 'methode' houdt geen rekening met de inhoud van een werk - ze houdt een Rembrandt voor gelijkwaardig aan een kleutertekening - en kreeg geen steun.
Buitenweg van GroenLinks wil de P2P-uitwisseling ook verdedigen, maar politiek is het gewoon geen haalbare kaart. "Je kunt wel wat bereiken, met een goede lobby. Kijk maar wat het verzet tegen de softwarepatenten voor effect teweeg heeft gebracht." Visser blijft er pessimistisch over: "De fundamenten zijn al gelegd door de WIPO, waar de rechthebbenden hun zaken hebben geregeld. Dat spel is gespeeld."
Buitenweg, met de moed der wanhoop: "Na twee jaar is de Richtlijn tot wet geworden in Nederland, pas daarna kunnen we gaan beseffen welk effect hij zal hebben..."
[Peter Olsthoorn, 16 oktober 2003]
Warning: include() [function.include]: open_basedir restriction in effect. File(/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php) is not within the allowed path(s): (/home/netkwestie/:/tmp:/usr/local/lib/php/) in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie71/artikel2.php on line 99
Warning: include(/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php) [function.include]: failed to open stream: Operation not permitted in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie71/artikel2.php on line 99
Warning: include() [function.include]: Failed opening '/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php' for inclusion (include_path='.:/usr/local/lib/php') in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie71/artikel2.php on line 99