Porno op de computer in het lokaal, een leerling die seksuele diensten van een klasgenoot op internet aanbiedt, een leerling die een ex dreigmails stuurt. Scholen zien zich geconfronteerd met de minder positieve gevolgen van al dan niet anoniem internetgebruik. Intussen worden leerkrachten eruit gesurft door de leerlingen. "Daarmee ga ik niet naar de meester, want die snapt er toch niks van."
"Maar wacht eens, iemand anders kan toch ook de afzender zijn, ook al is het zijn e-mailadres?" De 'klas' knikt instemmend. Dat kan. "Zoiets is bij ons al eens voorgekomen", zegt een ander. "Een jongen pestte een klasgenootje via e-mail. En hij dat bleef doen, ook nadat hij al een paar keer was geschorst. Die jongen hield vol dat hij het niet was, ook al kwamen de berichten van zijn e-mailadres. Uiteindelijk bleek dat zijn mailbox was gehackt."
Een van de voorbeelden die voorbij kwamen tijdens de workshop 'Porno op de schoolcomputer', onderdeel van een recente conferentie van het Project Preventie Seksuele Intimidatie (PPSI) in Amersfoort. De deelnemers aan de workshop waren vertrouwenspersonen en leerlingbegeleiders uit het voortgezet onderwijs. Ze bogen zich over kwesties als deze:
"Een leerling stuurt zijn hele adresboek, inclusief een docent, een foto van een sexy gekleed meisje rond met daaronder de vraag 'Is dit Anne?' Anne is zijn klasgenote en het meisje lijkt op haar. De docent vindt dat de vertrouwenspersoon van de school het van hem moet overnemen. Wat doe je?"
Uit de reacties wordt duidelijk dat internet en mobiele telefoons voor allerlei complicaties zorgen op scholen. Kinderen gebruiken de nieuwe media niet alleen om met vriendjes te kletsen, maar ook voor om elkaar (anoniem) te pesten, of om met wildvreemden te chatten. Met alle gevolgen van dien. Internet stopt niet bij het hek van de school, ondervonden veel van de aanwezige vertrouwenspersonen al.
"Anderhalf jaar geleden hadden we hier nog nauwelijks mee te maken", zegt directeur Anke Visser van 'expertisecentrum' PPSI, dat werkt in opdracht van het ministerie van Onderwijs. "Maar de telefoontjes met klachten over internet en sms bleven maar komen." Reden genoeg voor de organisatie om er een bijeenkomst aan te wijden.
De animo is groot. Meer dan 300 vertrouwenspersonen kwamen vorige week naar Amersfoort voor de dag rond het thema 'seksuele intimidatie en meer langs de elektronische snelweg'. Nog eens 200 staan op de lijst voor dezelfde bijeenkomst in januari. Het onderwerp leeft kortom. Bij scholen en bij ouders en kinderen.
Porno
"Alles gaat goed bij de opvoeding, behalve die rotcomputer", hoort Bamber Delver, directeur van De Kinderconsument, ouders regelmatig verzuchten. Tijdens zijn cursussen en presentaties over internetveiligheid krijgt hij veel reacties van kinderen. Volgens hem heeft "een op de vijf kinderen wel eens last van seksuele intimidaties via chat of e-mail, en van pesterijen via internet of sms". Dat bleek uit een peiling van De Kinderconsument.
Onderzoek naar dit onderwerp is er in Nederland nauwelijks gedaan. Wel kwam de Britse politie vorige week met de uitslag van een onderzoek onder 2300 jongeren. Elf procent van hen gaf aan zich ongemakkelijk te voelen tijdens het chatten. En zeven procent had ooit afgesproken met iemand die ze alleen online hadden ontmoet. Let wel: dat deden ze zonder dat ouders ervan wisten.
Dat de meeste kinderen via internet zijn blootgesteld aan pornografie, al dan niet bedoeld, kwam onder meer naar voren in een ander recent Brits onderzoek, dat deze week verscheen. Dat een spreekbeurt over poesjes leidt tot een bezoek aan een sekssite wekt geen verbazing, maar als kinderen een typefout maken in adressen als Teletubbies.com krijgen ze ook porno voor hun neus, dankzij gewiekste domeinkapers.
Porno op school is een onderwerp waarover PPSI steeds meer klachten krijgt. Maar niet alleen omdat leerlingen stout zijn, ook het onderwijspersoneel gaat in de fout. Als voorbeeld noemt Visser de naaktfoto van internet waarop het hoofd van een Pabo-studente werd geplakt en die vervolgens op de voorpagina van het kerstnummer van een schoolkrant prijkte.
"De schoolleiding zag geen reden om in te grijpen. Collega's reageerden lacherig. Een leraar merkte volgens Visser op dat ze 'blij moest wezen dat ze niet haar eigen lijf hadden genomen'. Anderen collega's op school roemden 'de ongekende mogelijkheden van digitaal materiaal'", aldus Visser.
Ze verwacht "een hausse" aan telefoontjes als KPN aan alle scholen gratis verbindingen aanbiedt, waardoor internet nog meer zal oprukken op de scholen. Visser: "Internet werd tot nu toe in de onderwijswereld toch vooral 'cool' gevonden. Meestal is er helemaal geen beleid over hoe leerlingen, en ook het personeel, ermee om mogen gaan."
Internetprotocol
Zowel Visser van PPSI als Delver van De Kinderconsument pleiten voor een 'internetprotocol' op scholen. Daarbij krijgen kinderen duidelijk te weten wat wel en niet mag op de computer en tijdens het surfen. Met sancties voor als ze het protocol overtreden. "De boodschap moet duidelijk zijn: dit soort dingen doen wij hier niet", aldus Visser.
Slechts een klein deel van de scholen, voornamelijk uit het basisonderwijs, laten kinderen en leerkrachten al zo'n contract over internetgebruik tekenen. Voorbeelden daarvan zijn te vinden op de sites van bijvoorbeeld De Regenboog uit Delft en De Marskramer uit Assen.
Visser wil dat vertrouwenspersonen en leerlingbegeleiders veel meer gaan samenwerken met de systeembeheerder of ICT'er op school. Want de kwesties die spelen worden steeds technischer. "Bij een klacht kan de vertrouwenspersoon dan om uitleg vragen, want vaak snappen ze het zelf helemaal niet. Doordat alles steeds technischer wordt, is het ook lastiger om te bewijzen wie op wat heeft gedaan of gestuurd. Sommige scholen stappen wel naar providers om gegevens te achterhalen. Maar de mogelijkheden zijn natuurlijk beperkt."
Computerangst
Met initiatieven als 'de internetregels voor jonge woudlopers' in de Donald Duck en de test Cybersecrets op Kennisnet alleen, komen we er niet, stelt Delver. Hij vindt dat leerkrachten zich te veel afsluiten voor de leefwereld van kinderen.
"Internet is daar een belangrijk onderdeel van geworden. Desondanks doen veel leraren chatten af met 'dat gaat toch nergens over'. Sommigen zeggen nog altijd dat ze 'alles wat met de computer te maken heeft niks vinden'. Dat kan toch niet? Je moet je als leraar toch verdiepen in waar kinderen zich mee bezighouden. Of leraren moeten meedoen met kinderen, of ze kunnen beter stoppen met lesgeven."
Als kinderen een probleem hebben met iets dat online is voorgevallen zullen ze niet snel om hulp vragen op school, weet hij. "Daarover ga ik niet naar m'n meester toe, die snapt er toch niks van, zeggen ze dan tegen mij. In plaats daarvan moeten leerkrachten juist tijdens de les praten met leerlingen over hun internetgebruik."
Veel leraren lijden nog altijd aan een ernstig kennisgebrek, stelt hij. "Soms weten ze het verschil niet eens tussen sms en MSN. En dat durven ze ook niet te vragen", aldus Delver. Hij preekt ook voor eigen parochie: eind november publiceert hij een internethandleiding voor ouders onder de titel 'Pandora's mailbox'. Visser: "Dat sommige leerkrachten nog altijd kampen met een grote computerangst blijft een probleem."
Staatssecretaris Medy van der Laan mag dan deze week van de stichting ICT op School een rapport hebben gekregen met als conclusie dat de Nederlandse scholen het goed doen met het gebruik van ICT, dat ging vooral over de technische kant, hoeveel computers er staan. In het onderwijzen van hoe diezelfde ICT veilig en verantwoord moet worden gebruikt, valt nog wel het een en ander te verbeteren.
CU2
Tijdens de conferentie vroeg Delver zijn gehoor - om de kennisachterstand nog maar eens te testen - of ze de website CU2 kenden. Er kwam nauwelijks een reactie uit de zaal met 300 vertrouwenspersonen uit het middelbaar onderwijs. Wel bewogen veel pennen om het adres van de site te noteren.
CU2 is een online smoelenboek met honderdduizenden profielen, die ook razend populair is onder tieners. Veel jongeren hebben een foto van zichzelf erop gezet en geven vrijwillig antwoord op een hele reeks vragen. Dat varieert van 'wie zou je eens flink in elkaar willen slaan' tot 'wat is de gekste plaats waar je het ooit hebt gedaan'. De website wordt bezocht door heel veel mensen, waaronder natuurlijk ook kwaadwillenden, zo toonde misdaadverslaggever Peter R. de Vries ooit in zijn tv-programma aan.
Delver gaf ook fel af op treitersites, waarmee kinderen elkaar anoniem kunnen pesten. Volgens Delver ging een site, 12treiterbox.nl, zelfs zo ver met te dreigen met juridische stappen als hij de naam van deze site zou noemen tijdens de conferentie.
De genoemde mevrouw, Marjolein Knikkenberg-Padmos van 'Telefuture Nederland', dat ook sekslijnen exploiteert, laat Netkwesties in een reactie weten dat Delvers tirades haar inmiddels koud laten. "De populariteit van onze treiterafdeling loopt toch al terug. De dienst is over zijn hoogtepunt heen."
Kinderen zelf lijken overigens veel te handig met internet om nog beperkingen in hun toegang te accepteren. Toen de Britse onderzoekers van de London School of Economics veertien groepen van 9- tot 19-jarigen uitgebreid ondervroegen over hun internetgebruik, bleek dat kinderen gemakkelijk de door ouders opgelegde beperkingen wisten te omzeilen. Niet voor niets waren de kinderen in de meeste gezinnen, ook in die met een of meerdere 'computervaardige' ouders, de onbetwiste internetexperts in huis.
Volgens de ondervraagde jongeren vormt internet bij uitstek een middel om onder het ouderlijk gezag uit te komen. Ze zijn dan ook huiverig om over hun internetgebruik te praten met ouders of leraren. Een van hen in het onderzoeksrapport: "Praten met je ouders over internet is slecht voor je. Want dan zullen ze misschien internetten willen verbieden."
[Tonie van Ringelestijn, 16 oktober 2003]
Warning: include() [function.include]: open_basedir restriction in effect. File(/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php) is not within the allowed path(s): (/home/netkwestie/:/tmp:/usr/local/lib/php/) in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie71/artikel1.php on line 77
Warning: include(/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php) [function.include]: failed to open stream: Operation not permitted in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie71/artikel1.php on line 77
Warning: include() [function.include]: Failed opening '/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php' for inclusion (include_path='.:/usr/local/lib/php') in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie71/artikel1.php on line 77