Mr. Anton Ekker werkt aan de Universiteit van Amsterdam aan een proefschrift over 'Anonimiteit en Uitingsvrijheid'. Hij schreef in de Volkskrant dat anonimiteit een wettelijk kader moet krijgen. Is dat in Nederland wel nodig?
Het artikel dat Ekker voor de Volkskrant forumpagina schreef, samen met Lodewijk Asscher, staat bij het Ivir online. Ze reageerden met het artikel op de onthulling over anonymizer-gebruik door de toetjesterrorist.
Nog meer wetgeving, nu voor anonimiteit?
Ekker: "Er zijn wel strafrechtelijke bepalingen die politie en justitie bevoegdheden geven om identificerende gegevens van internetgebruikers op te vragen. In de civielrechtelijke context bestaat echter nauwelijks regelgeving. Wel is er enige rechtspraak, maar die is onduidelijk. En ik denk dat we een enorme toename zullen zien van kwesties met internet waarin anonimiteit een rol speelt.
Vanwaar die verwachting?
Ekker: "In de Verenigde Staten, die met internet toch altijd nog iets voorlopen op Europa, zie je werkelijk een explosie aan rechtszaken waarin anonimiteit een rol speelt. Dat zijn vooral zaken met bedrijven die anonieme publicaties aanvechten, zoals aantijgingen of onthullingen op financiële forums die hun koers beïnvloeden."
"Of hier een explosie zal komen wil ik niet voorspellen, maar ik verwacht wel dat steeds meer mensen zullen ontdekken dat ze anoniem op internet van alles en nog wat kunnen uiten."
Uw opinieartikel wekt de indruk dat u zich meer zorgen maakt om de bedreiging van de anonimiteit dan om misbruik daarvan. Klopt dat?
Ekker: "Nee, je kunt het juist niet los van elkaar zien. De crux in de hele argumentatie is juist dat er een evenwicht moet zijn tussen de mogelijkheden voor anonieme uitingsvrijheid en de mogelijkheden om misbruik ook werkelijk aan te pakken. Het slechtste dat kan gebeuren voor de anonieme uitingsvrijheid is het polariseren van de discussie, dus daar doen wij niet aan mee."
Van misbruik hoor je hier toch vaker dan van beperking van de uitingsvrijheid?
Ekker: "In de Verenigde Staten zijn zogenaamde Anti-SLAPP statutes van kracht, waarbij SLAPP staat voor 'Strategic Lawsuit Against Public Participation'. Deze regels proberen te voorkomen dat individuele en financieel minder krachtige internetgebruikers de mond wordt gesnoerd door grote bedrijven of organisaties die niet gesteld zijn op kritiek. Wie kan aantonen dat hij een politieke of anderszins maatschappelijk relevante mening verkondigt krijgt van staatswege financiële steun om zich te verdedigen."
Is dat hier ook aan de orde?
Ekker: "In Nederland zijn tot nu toe vijf civiele zaken geweest waarin het doorbreken van anonimiteit door een internetprovider aan de orde kwam. In deze zaken is geen eenduidige lijn te ontdekken. Per geval maakt de rechter telkens een andere afweging tussen het belang van anonimiteit en de handhaving van de private belangen van anderen, zoals bijvoorbeeld het auteursrecht."
Kun je het dan wel wettelijk regelen?
Ekker: "Ja, maar het kan goed zijn dat het nog een tijd duurt voordat er een wettelijke regeling komt. De kans is groot dat de wetgever afwacht welke criteria in de rechtspraak worden ontwikkeld, voordat het recht op anonieme uitingen en de grenzen daaraan in een wet worden verankerd.
"De anonimiteit in de Verenigde Staten is vooral verbonden aan uitingsvrijheid en hier meer aan de privacy. Ik denk dat beide aspecten elkaar overlappen. Het accent van de discussie zou hier wat meer richting de anonimiteit moeten gaan en wat minder over privacy. In feite gaat het om communicatievrijheid, om ongehinderd kunnen uiten en kunnen ontvangen van informatie."
Is anonimiteit wel zo'n belangrijk recht?
Ekker: "Ja, in een land als China kun je enkel maar anoniem kritiek leveren, en in vele andere landen..."
Maar in West-Europa, in Nederland, kun je toch altijd voor je mening uitkomen, behalve misschien soms als klokkenluider. Of is dat een dooddoener?
Ekker: "Dat is inderdaad een dooddoener. Wij gaan ervan uit dat anonimiteit nodig is, dat je ongedwongen kunt communiceren zonder je overal bekend te hoeven maken of repercussies hoeft te vrezen. Het internet kan als vrij communicatiemedium alleen blijven bestaan wanneer de onschuldige internetgebruiker kan communiceren zonder constant gehinderd te worden door het idee dat anderen over zijn schouder meegluren."
"Een zekere mate van anonimiteit stelt gebruikers in staat om hun eigen privacy te beschermen. Anonimiteit heeft ook duidelijk een maatschappelijk nut. Een heleboel nuttige informatie zou niet in de openbaarheid komen wanneer de afzender te allen tijde verplicht zou zijn om zijn naam bekend te maken. Anonimiteit is bijvoorbeeld ook geregeld in het kiesrecht."
Waarom zou je dat niet openbaar kunnen maken?
Ekker: "Het lijkt me niet prettig voor de meeste kiezers als ze zich bespied weten. Ik denk dat ook in onze cultuur velen in verlegenheid zouden worden gebracht bij het stemmen, of zelfs de druk voelen van de omgeving."
"Wat ook belangrijk is in onze maatschappij is dat journalisten anonieme bronnen kunnen opvoeren. Aan dat recht wilt u toch niet tornen."
Hoewel in de journalistiek ook steeds meer 'de man in de straat' een stem krijgt, en die is dan anoniem, is normaliter bij verschoningsrecht van journalisten de bron in kwestie wel anoniem voor het publiek, maar niet voor de journalist...
Ekker: "Ik maak ook onderscheid tussen relatieve en absolute anonimiteit. Bij absolute anonimiteit is de identiteit van degene die handelt of zich uit op geen enkele wijze meer te achterhalen. Bij relatieve anonimiteit is er altijd nog een instantie die over identificerende informatie beschikt."
Dus die anonimyzers bieden allemaal nog een garantie op anonimiteit 'tenzij' (er een gerechtelijk opsporingsbevel is), zo blijkt uit een analyse in Netkwesties deze week. Is anonimiteit dan relatief?
Ekker: "Ja, er waren op internet wel wat idealistische diensten die absolute anonimiteit boden door alle gegevens over hun gebruikers te wissen, maar meestal stuitten zij op heftige weerstand, zodat het aantal 'absolute' anonymizers nu waarschijnlijk beperkt is. Meestal gaat het dus om relatieve anonimiteit. Zolang je je aan de wet houdt kun je dan anoniem communiceren."
Lijdt de anonimiteit net als de privacy ook onder de actuele terrorismebestrijding?
Ekkel: "Het accent ligt na 11 september 2001 weer sterk op de uitbreiding van bevoegdheden voor de opsporende instanties. Ik denk dat het een golfbeweging is. Je ziet door de geschiedenis heen steeds weer aandacht terugkeren voor communicatievrijheid. In de achttiende eeuw hebben Nederlandse juristen het belang van anonimiteit al aan de kaak gesteld. Dus een modegril is het zeker niet..."
[Peter Olsthoorn, 4 september 2003]
Warning: include() [function.include]: open_basedir restriction in effect. File(/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php) is not within the allowed path(s): (/home/netkwestie/:/tmp:/usr/local/lib/php/) in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie68/artikel4.php on line 75
Warning: include(/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php) [function.include]: failed to open stream: Operation not permitted in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie68/artikel4.php on line 75
Warning: include() [function.include]: Failed opening '/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php' for inclusion (include_path='.:/usr/local/lib/php') in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie68/artikel4.php on line 75