'Bureau X' noemden het College Bescherming Persoonsgegevens (CBP) en het Openbaar Ministerie het maandenlang in mededelingen. Tegenover Netkwesties bestempelde een CBP-zegsvrouwe de zaak rond het handelsinformatiebureau, dat informatie verzamelt over de kredietwaardigheid van personen, als 'de grootschaligste privacyschending' die het college tot nu toe had geconstateerd. Ook nu herhaalt het CBP die bewoordingen over Bureau X.
Of beter gezegd: Mariëndijk Intermediar BV uit Zoetermeer. Want daar hebben we het over. De naam van het vervolgde handelsinformatiebureau is vorige week in de openbaarheid gebracht door twee websites gericht op advocaten.
Het uitlekken van de naam is op zich al curieus: de branchevereniging van informatiebureaus voert al twee jaar een juridische procedure tegen het CBP om de naam te krijgen van een bureau dat in 2001 op de vingers werd getikt voor min of meer vergelijkbare overtredingen, zij het op een kleinere schaal.
Mariëndijk was marktleider op het gebied van onderzoeken naar mensen die een schuld hebben uitstaan. Het bureau, dat elf jaar bestaat, had veel van de grootste advocatenkantoren als klant, zelfs de landsadvocaat, schreef het NRC Handelsblad twee weken geleden.
De advocaten wisten wel waar ze wezen moesten. Mariëndijk wist een rijke hoeveelheid informatie te leveren over personen die een schuld hadden uitstaan bij hun cliënten. Uit het CBP-rapport in april blijkt het te gaan om sofi-nummers, gegevens over belastingen, uitkeringen, aanrakingen met justitie, tenaamstellingen van voertuigen, rekeningnummers, soms zelfs met saldo's, kredietfaciliteiten en informatie over het bezit van aandelen.
Daarbij gebruikte Mariëndijk privacygevoelige gegevens uit bronnen waar ze wettelijk niet bij mogen, bijvoorbeeld uitkeringsinstanties, de Belastingdienst, de juridische documentatiedienst, banken of woningbouwcorporaties. Gevoelige informatie werd ook onder valse voorwendselen verstrekt of bewust gelekt door de medewerkers van instanties.
Naar nu blijkt kreeg het bureau uit Zoetermeer veel van de omstreden gegevens van een andere informatiemakelaar, de 36-jarige M.K. uit Den Haag, die sinds april door justitie wordt vastgehouden.
Het CBP deed aangifte tegen Mariëndijk en legde het een dwangsom op. Mariëndijk moet stoppen met het verwerken van gegevens die onder de geheimhoudingsverplichting vallen, zoals belastinggegevens en banksaldi, en andere 'bijzondere gegevens', bijvoorbeeld over strafrechtelijke vervolgingen. Bovendien moet het bureau iedereen van wie het privacygevoelige informatie vergaart daarover inlichten.
'CBP tendentieus'
In juni verhoorde justitie D.E., de 44-jarige directeur van Mariëndijk. Hij wil nu wel het een en ander toelichten tegen Netkwesties.
"We houden ons al maanden netjes aan de wet. Ook hebben we alle persoonsgegevens uit het verleden gewist. Maar dat meldt het CBP nooit. Ze zijn daar echt anti-handelsinformatiebureaus nu. Het CBP wil door telkens de publiciteit te zoeken kennelijk bewijzen dat ze bestaansrecht hebben."
Zijn bureau zag recent zijn bezwaarschrift ('aangespannen om een technische redenen') tegen de dwangsom afgewezen worden door het CBP. Er is nog een appèl mogelijk, maar daar ziet Mariëndijk vanaf. De negatieve rapporten van het CBP heeft al zijn weerslag gekregen.
"We zien dat onze klanten massaal vertrekken. We worden continu opgebeld. Onze klanten gaan nu gewoon naar een ander bureau".
Volgens D.E. gaat het CBP 'tendentieus' te werk. "Als we over bepaalde gegevens beschikken wil dat nog niet zeggen dat we daar op onrechtmatige manier aan zijn gekomen. Je zal er nog verbaasd van staan wat er boven tafel valt te krijgen door gewoon met mensen te praten of een vriendelijk schriftelijk verzoek te sturen."
Dus uw medewerkers kochten geen mensen om voor informatie? D.E.: "Nee, natuurlijk niet." Hoe gingen ze dan wel te werk? "Je moet het soms gewoon slim uitspelen."
'Wet is onwerkbaar'
De gevoeligste gegevens kwamen vaak van de eerder genoemde M.K., die Mariëndijk als zijn grootste opdrachtgever had. Hij kende D.E. al van eerder, omdat de Hagenaar uit dezelfde branche komt. Hij begon een aantal jaren geleden voor zichzelf.
Vroeg E. zich nooit of hoe M.K. toch aan al die gevoelige gegevens kwam? "Natuurlijk hadden we ook wel vermoedens. Maar je kan als je inventief bent veel informatie loskrijgen. Wij waren blij met de informatie die hij altijd snel leverde, want dan was de klant ook blij. Maar ik had er soms ook wel zo m'n ideeën bij, ja."
De directeur van het bureau vindt de regels waar hij zich aan moet houden absurd. "Vragen staat vrij, zou je zeggen, maar dat geldt niet voor ons. We mogen geeneens brieven naar het GAK sturen om vragen te stellen over een persoon. En we moeten iedereen inlichten als we van hen gegevens verzamelen om te bekijken of ze kredietwaardig zijn. Als we bijvoorbeeld het openbare faillistementregister bij de rechtbank raadplegen over een persoon, dan moeten we hem daarover een briefje sturen. Moeten we straks nog mensen op de hoogte brengen van het feit dat we hun nummer in de telefoongids hebben opgezocht? Het wordt steeds meer onwerkbaar. Als je tegen een oplichter zegt 'we gaan bekijken of je een oplichter bent', dan heeft het natuurlijk geen zin."
De wettelijke beperkingen op het geautomatiseerd verwerken van persoonsgegevens stuiten E. ook tegen de borst. "Iedereen werkt met een computer tegenwoordig, dus is het al snel 'geautomatiserd'. Volgens onze privacydeskundige mogen bepaalde gegevens wel worden verwerkt als we het maar met typmachines zouden doen. Dat is toch te gek voor woorden?"
Het Zoetermeerse bureau moet nu de grote klanten massaal vertrekken een andere tak van sport gaan beoefenen. Niet langer kan het achter de grootste schuldenaars, die voor tonnen in het rood staan, aan. E.: "We gaan een andere doelgroep benaderen. En daarvoor zijn we bezig met een flinke reorganisatie. In de toekomst zullen we ons bijvoorbeeld gaan richten op het praten met mensen met schulden om samen te komen tot een afkoopregeling."
Opdrachtgevers vrijuit
Mariëndijk, D.E. en M.K. worden door justitie vervolgd, maar de opdrachtgevers en de informatielekkers gaan vooralsnog vrijuit. Het parket in Den Haag onderzoekt volgens een woordvoerder nog 'de haalbaarheid' van aangifte tegen de klanten van Mariëndijk en de organisaties die privacygevoelige gegevens lekten.
Aangifte tegen die partijen is er niet gedaan door het CBP. Woordvoerster Barbara den Uyl geeft toe dat de klanten inderdaad waarschijnlijk strafbaar handelden, bijvoorbeeld door uitlokking tot het overtreden van de wet en door illegaal verkregen gegevens te verwerken.
Maar het college heeft besloten de opdrachtgevers niet aan te pakken. "We hebben geen onderzoek naar hen gedaan. Ons onderzoek ging alleen over het bureau, dus over de opdrachtgevers hebben we onvoldoende bewijsmateriaal", licht CBP-collegelid Jan Willem Broekema toe. "Bovendien hebben we geconstateerd dat de brancheverenigingen van de klanten, zoals de Orde van Advocaten, voldoende hebben gedaan om dit aan de kaart te stellen."
Zegsvrouw Hanneke Siegert van de Orde van Advocaten zegt dat inderdaad een waarschuwende brief van het CBP over het handelsinformatiebureau in het Advocatenblad is geplaatst. Verder heeft de Orde niks gedaan om de manier waarop de advocatenwereld omgaat met handelsinformatiebureaus hoog op de agenda te houden.
Toch was het wat het CBP betreft voldoende. Ook de instanties die de gevoelige gegevens lekten worden verder met rust gelaten. Broekema: "Wij hebben het idee dat bijvoorbeeld sociale diensten nadrukkelijk vervolgstappen hebben ondernomen om dit soort praktijken te voorkomen. Zo zijn er ook strafmaatregelen genomen."
Gedragscode
Nu de branche in de schijnwerpers staat, probeert de branchevereniging van handelsinformatiebureaus, de NVH, de zelfregulering eindelijk beter van de grond te krijgen na een jarenlange impasse. Juist vorige maand werd de nieuwe gedragscode van de NVH goedgekeurd door het CBP.
Mariëndijk was geen lid van de branchevereniging. Directeur E. heeft zo bedenkingen bij de gedragscode. "Wij kregen van het CBP te horen dat we gegevens binnen een redelijke termijn mogen opslaan. Dat doen we nu drie maanden, zodat we tenminste onze klanten als ze binnen die termijn niet hebben betaald kunnen bewijzen dat we geleverd hebben. Maar in de gedragscode staat dat persoonsgegevens uiterlijk acht jaar na de eerste verwerking mogen worden bewaard."
Dat de naam van Mariëndijk nu op straat ligt, doet NVH-secretaris R. van de Vlies wel zijn wenkbrauwen fronsen. "Ik sta er wel van te kijken, ja." Van der Vlies is al bijna twee jaar voor de rechter bezig om de naam van ander handelinformatiebureau te krijgen van het CBP. In juni besliste de rechter dat de naam van dat bureau niet hoefde worden vrijgegeven, omdat dat het bedrijf 'onevenredige economische schade' zou berokkenen.
De negatieve aandacht voor de branche de laatste maanden heeft in ieder geval wel gezorgd voor een plotselinge toename van het aantal NVH-leden. Drie nieuwe bureaus hebben zich recentelijk aangemeld voor een lidmaatschap, terwijl het aantal NVH-leden al jarenlang op twaalf stond.
Naam
Door een artikel op Advocatie.nl belandde de naam van Mariëndijk in de openbaarheid. Ook op de deels besloten site Recht.nl stond het bureau genoemd. Uitgever van Advocatie.nl, mr. Pablo van Klinken van Uitgeverij KSU, vond het noemen van Mariëndijk 'geen enkel probleem'. "Het gaat immers over een bedrijf. Bij verdachte personen zouden we dat niet hebben gedaan. Bovendien wist elke advocaat om welk bureau het ging. Mariëndijk was absoluut de grootste speler op dit gebied." Afgezien van de grote bureaus bestaat de handelsinformatiebranche volgens Van Klinken uit 'een onwijze hoeveelheid kneuteraars'.
Van Klinken weet waar hij over praat. Hij geeft zelf een cursus 'beslagrecht' aan advocaten. Daarin kwamen de praktijken van handelsinformatiebureaus ook aan de orde. "De Wet Bescherming Persoonsgegevens is nu onzinnig. Het is eigenlijk wel tijd voor een ethische discussie. Nu er bijna geen gegevens over schuldenaars mogen worden verzameld kost dat het bedrijfsleven en de staat uiteindelijk vele miljoenen."
[Tonie van Ringelestijn, 4 september 2003]
Warning: include() [function.include]: open_basedir restriction in effect. File(/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php) is not within the allowed path(s): (/home/netkwestie/:/tmp:/usr/local/lib/php/) in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie68/artikel2.php on line 15
Warning: include(/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php) [function.include]: failed to open stream: Operation not permitted in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie68/artikel2.php on line 15
Warning: include() [function.include]: Failed opening '/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php' for inclusion (include_path='.:/usr/local/lib/php') in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie68/artikel2.php on line 15