Jurisprudentie providers omver
In een voor Nederlandse begrippen ongekende uitspraak heeft het Gerechtshof in Den Haag de vrijheid van meningsuiting van Karin Spaink gesteld boven het auteursrecht van Scientology. En de provideraansprakelijkheid is versoepeld.
De al jaren voortdurende rechtszaak handelde over de publicatie van samenvattingen c.q. citaten van de documenten OT2 en OT3. Deze zijn eigendom van Scientology en zouden volgens deze sekte onrechtmatig zijn gepubliceerd en geciteerd. De zaak begon al in 1995 met een kort geding in 1996. Karin Spaink won haar deel van de zaken, nadat ze in 1996 besloot om de oorspronkelijk volledige publicatie van de genoemde stukken te vervangen door citaten.
Het vandaag - na negen keer uitstel - geopenbaarde arrest van het Gerechtshof in Den Haag stelt samengevat:
Het meest verrassende uit dit vonnis is dat de vrijheid van meningsuiting in dit geval zwaarder weegt dan het belang van bescherming van rechten door Scientology. Kort door de bocht: je mag stukken overnemen voor kritiek.
Ook voor providers is het een belangrijk vonnis. Xs4all maakt er in zijn persbericht van hedenmiddag ook gewag van: in 1999 stelde de rechtbank vast dat een provider die 'in alle redelijkheid' kan uitgaan van onrechtmatigheid van een publicatie daartegen moest optreden. Dat is sindsdien een vaste leidraad geworden, bij gebrek aan een wettelijk kader.
Daar kwam nog bij dat ook het hyperlinken naar wetsovertredende publicaties strafbaar waren, en de providers verplicht namen en adressen moesten doorgeven. De rechters volstaan nu met een verwerping van dat vonnis uit 1999; een motivatie ontbreekt.
"We zijn er erg blij mee, want 'in alle redelijkheid' is geen norm waarmee je in de praktijk kunt werken. In feite krijgen we nu te maken met de e-commercerichtlijn die veel meer helderheid geeft, namelijk dat het onmiskenbaar duidelijk moet zijn dat er van onrechtmatigheid sprake is", zegt Edith Mastenbroek, woordvoerster van Xs4all.
Karin Spaink betreurt het dat de uitspraak in de Scientology-zaak van 1999 vier jaar lang de rechtspraak aangaande internet in Nederland mede kon bepalen: "Neem een zaak als het hyperlinken door Indymedia naar publicatie van Radikal over Deutsche Bahn. Dat is echt een beschamend vonnis."
Veel schrijft het Hof in het arrest niet over de aansprakelijkheid van providers. "Verder heeft het hof in aanmerking genomen dat het dwingen van de Providers om in dit geval de informatie van [Karin Spaink] te verwijderen of ontoegankelijk te maken disproportioneel is."
En ook: "Naar het oordeel van hof verschaffen service-providers slechts de technische faciliteiten om openbaarmaking van gegevens door anderen mogelijk te maken. Het lijkt dan ook niet juist hen op een lijn te stellen met uitgevers die, naar wordt aangenomen, zelf openbaar maken."
Dit was al eerder bepaald, dus dit is niet de kern van de netkwestie van aansprakelijkheid. Het ging niet om eigen overtredingen van providers maar de vraag wat te doen bij overtredingen van hun klanten. Daar zegt het Hof niets over, want Karin Spaink was niet in overtreding.
"De vraag over de aansprakelijkheid van providers ligt wat betreft jurisprudentie weer open", aldus Mastenbroek.
Zo blij
Karin Spaink was vanavond buitengewoon verheugd over de uitspraak, die na acht jaar verbeten strijd is bereikt. Die strijd begon op 6 september 1995 met de beslaglegging op de Xs4all-computers, spoedig gevolgd door het eerste kort geding, waarna in maart 1996 een uitspraak volgde.
"Ik moet het arrest nog exact lezen, maar het enige dat ik in dit vonnis betreur is dat het auteursrecht dat Scientology op de stukken claimt niet geheel is verworpen", zegt Spaink. Aan de andere kant is er dan ook de bevestiging van het economisch belang van Scientology bij het auteursrecht.
Na een aantal overwegingen stelt het Hof: "Het vorenstaande brengt mee dat aan de [...] voorwaarde van "rechtmatig openbaar gemaakt" [...] niet is voldaan." De Scientologystukken zijn, ondanks dat ze ter inzage hebben gelegen in een rechtbank in de Verenigde Staten volgens het Hof niet openbaar. Dan mag je er ook niet zomaar citaten uit nemen.
Echter, verderop zeggen de rechters dat de openbaarmaking op internet van de gehele stukken - aanvankelijk op de pagina's van Spaink zelf, maar ook in nieuwsgroepen en op veel sites - en in de rechtszaak in Amerika toch gewicht in de schaal legt.
Het gaat dan om de vraag of informatievrijheid hier geen hoger belang is dan auteursrecht: "Denkbaar is dat er bijzondere gevallen zijn waarin de handhaving van het auteursrecht, zoals een inbreukverbod, moet wijken voor de informatievrijheid....
En dan is het bescheiden citeren toegestaan: "[...] moeten de citaten uit OT II en OT III worden bezien in de context van haar gehele relaas en is daarbij gebleken dat deze citaten, hoewel gering in aantal, de door haar beoogde informatieverstrekking over de Scientology-leer en de gang van zaken bij de Scientology-organisatie ondersteunen en geloofwaardig maken. Gesteld noch gebleken is dat zij [Spaink] daarmee (mede) een commercieel doel heeft beoogd."
Dit opgeteld bij het uitgebreid beschreven discutabele karakter van de sekte (zie onder) geeft Spaink het recht om te kritiseren met citaten: "Naar 's hofs oordeel kan in deze bijzondere omstandigheden niet worden gezegd dat een beperking van de informatievrijheid op grond van de handhaving van het auteursrecht nodig is."
De advocaat van Scientology, Ruprecht Hermans van Nauta Dutilh, wilde niet direct commentaar geven op dit belangrijkste argument van het Hof. De winst voor dit kantoor kan schuilen in een eventueel doorgaan met de zaak door Scientology bij de Hoge Raad.
Gesel over Scientology
Wijdt het hof nauwelijks aandacht aan de aansprakelijkheid van de providers, des te meer ruimte is er voor inhoudelijke kritiek: van de netto vijftien pagina's aan vonnis zijn er drie ingeruimd om het karakter en de praktijken van Scientology aan de kaak te stellen. Met name citaten van een gewezen Duitse minister voor Familiezaken, Ouderen, Vrouwen en Jeugd krijgen ruim aandacht. Het Hof weegt de kritiek op Scientology om aan te geven dat het citeren van de stukken relevant is en uitstijgt boven een eventueel auteursrechtelijk belang. De gevolgtrekking:
"Uit de hiervoor onder 8.3 vermelde teksten blijkt dat Scientology c.s. met hun leer en organisatie de verwerping van democratische waarden niet schuwen. Uit die teksten volgt tevens dat met de geheimhouding van OT II en OT III mede wordt beoogd macht uit te oefenen over leden van de Scientology-organisatie en discussie over de leer en praktijken van de Scientology-organisatie te verhinderen."
Zie ook:
[Peter Olsthoorn, 4 september 2003]
Warning: include() [function.include]: open_basedir restriction in effect. File(/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php) is not within the allowed path(s): (/home/netkwestie/:/tmp:/usr/local/lib/php/) in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie68/artikel1.php on line 84
Warning: include(/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php) [function.include]: failed to open stream: Operation not permitted in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie68/artikel1.php on line 84
Warning: include() [function.include]: Failed opening '/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php' for inclusion (include_path='.:/usr/local/lib/php') in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie68/artikel1.php on line 84