OPLOSSING VOOR KEURSLIJF VAN STRENGE AUTEURSRECHTEN
Net als
Amerika de Digital Millennium Copyright Act invoerde, krijgen
Europese landen wettelijk verankerd digitaal auteursrecht.
De wet brengt in de VS studenten in de gevangenis en snoert
wetenschappers de mond. Is de DCMA een onontkoombare wurggreep?
Misschien moeten we eens kijken naar 'Creative Comments'.
Netkwesties
schreef regelmatig over de wrange gevolgen van de DCMA, de
nieuwe Amerikaanse auteursrechtenwet die auteursrechten in
een digitale omgeving moet beschermen. De bekendste zaak werd
die van DeCSS: de Noorse student die met slechts enkele regeltjes
code in staat bleek om de zwakke encryptie van de DVD te kraken.
Hij schreef de code als een soort tescase voor zijn studie
maar kreeg 'Hollywood' achter zich aan. De filmindustrie probeerde
de student, Jon Lech Johansen, veroordeeld te krijgen. Hij
is vrijgesproken, maar hem wacht hoger beroep.
Een wederverkoper
van zogenaamde 'mod-chips' belandde vijf maanden achter de
tralies omdat de mod-chips, die de Xbox-spelcomputer in staat
stelt om geimporteerde spellen te spelen, zwaar illegaal zijn.
Wie een Xbox koopt, heeft onder de DCMA namelijk niet het
recht om het apparaat open te schroeven en de software van
anderen naar believen aan te passen.
Als reactie
op deze gevolgen van de DCMA, en het keurslijf van de digitale
auteursrechten is een aantal 'cyberjuristen' om de tafel gaan
zitten om een oplossing te bedenken. De bekendste van hen
was Stanford-professor Lawrence
Lessig, ook bekend als de 'rockster of cyberlaw'. Lessig
cs. richtten de non-profit organisatie Creative
Commons op: een reeks licenties die auteurs, instellingen
of bedrijven mogen gebruiken om met hun werk onder de DCMA-wetgeving
uit te komen.
Wie de
Creative Commons toepast op zijn werk zegt kortweg: dit werk
is auteursrechterlijk beschermd, maar anderen mogen het als
basis gebruiken voor hun eigen werk, ze mogen het aanpassen
zodat iets nieuws [en iets beters] ontstaat. De licenties
zijn juridisch volledig geldig.
De bedoeling
van Creative Commons is om een aantal 'tools' beschikbaar
te stellen, met name geschikt voor internetwerken. Ze moeten
simpel genoeg zijn zodat leken de licentie kunnen begrijpen
en toepassen, en uiteraard ook 'sterk' genoeg zijn om een
gang naar de rechtbank te kunnen overleven.
Internationaal
Volgens
de makers zijn de licenties zo internationaal mogelijk opgezet,
waardoor ze ook in Nederland toepasbaar zijn. Ze hebben een
soort trucje toegepast door een clausule op te nemen. Daarin
staat dat als een enkele paragraaf van de licentie niet geldig
is, dat niet betekent dat de hele licentie in een bepaald
land niet geldig is. Een Nederlandse vertaling is er nog niet.
Creative
Commons bestaan nog niet zo lang, De DCMA is vooral geschreven
voor grote ondernemingen, voorlopig zijn het vooral weblogs,
zelfstandige kunstenaars en kleine ondernemers die het nut
van Creative Commons inzien. Het Massachusetts Institute of
Technology (MIT) is tot nu toe een van de weinige grote organisaties
die de creative commons hebben opgepikt en gebruikt het voor
haar ambitieuze Open
Courseware project, een langdurig project van de universiteit
om al het cursusmateriaal publiekelijk beschikbaar te maken.
Het is
een aardig idee om op een werk te stempelen 'het is van mij',
maar uitgevers van muziek, boeken, films etcetera bepalen
uiteindelijk in het commerciële waardering van producten en
het gebruik van mogelijkheden tot bescherming. Grote bedrijven
zoals Microsoft, Adobe of uitgevers zullen zeer waarschijnlijk
niet snel een 'CC' licentie voor hun werk gebruiken. De DCMA
is hun immers op het lijf geschreven.
Maar
Lessig legt uit hoe belangrijk het ook in economisch opzicht
is dat er kan worden voortgeborduurd op andermans werk: 'In
1928 ontstond de beroemde tekenfilm Steamboat Willy. Walt
Disney nam dit cartoonkarakter en maakte er Mickey Mouse van.
En Mickey Mouse stond natuurlijk aan de basis van het Disney
imperium. Maar Steamboat Willy was weer geïnspireerd op een
film van filmster Buster
Keaton genaamd Steamboat Will Junior. Steamboat Will Junior
was expliciet 'geript' door Walt Disney.'
Volgens
Lesser zou deze situatie vandaag de dag tot rechtszaken hebben
geleid in plaats van economische vooruitgang. 'We zouden dit
type creativiteit op handen moeten dragen, in plaats van voor
de rechter te slepen. Stel je een voor als je nu hetzelfde
zou doen met het werk van Disney, zoals Walt Disney dat in
1928 deed met de Buster Keaton film...'
'Uiteindelijk
gaat het erom dat er met de creative commons weer een soort
balans, een redelijkheid terugkomt; dat men de vrijheid heeft
om te kritiseren en te parodiëren, en om te Disnifiseren.
Dat is iets wat is weggenomen met de DMCA', zo vertelt Lessig.
De toespraak van Lessig op het jaarlijkse Computer en Privacy
Congres is hier
te beluisteren als mp3.
Hoe
te gebruiken
De Creative
Commons zijn voor auteurs en 'createurs' eenvoudig toe te
passen. Op de website http://www.creativecommons.org
staat uitgelegd hoe het werkt, en is een interactief menu
ontwikkeld zodat voor iedere situatie de juiste licentie gekozen
kan worden.
Men kiezen
voor een soort 'open source' model, waarbij iedereen gebruik
mag maken van het werk, en vrijelijk mag aanpassen. Maar er
zijn ook modellen waarbij het gebruik niet vrij is, en auteurs
het recht houden om licentie-inkomsten te vragen voor een
ieder die zijn of haar werk commercieel wil gebruiken. Maar
waarin alle licenties overeenkomen is de mogelijkheid om het
werk te 'sampelen' en aan te passen zodat iets nieuws ontstaat.
Ook niet-commercieel gebruik van het werk is toegestaan. Zo
zou je een mirror mogen maken van het MIT open courseware
project, zonder dat juristen een dag later voor de deur staan.
Zie ook:
Bescherming
auteursrechten kan doorschieten
Popsterren
in strijd om domeinnamen
Nederland
kopieert Amerikaans auteursrecht
[AW,
17 april 2003]
