DE MOBIELE TELEFOON ALS PEILBAKEN
Diensten waarbij de mobiele beller of een bedrijf de exacte geografische locatie kan bepalen aan de hand van het mobieltje komen eraan. In Duitsland zijn de 'handy finder' en de 'Staupilot' van Telfortdochter Viag al een succes. Ook andere telecombedrijven komen met dergelijke 'opsporingsdiensten'. Justitie is in haar nopjes, ze lift mee.
In Nederland is het gebruik van de zogenaamde 'triangulatie methode' nu nog voorbehouden aan de BVD en andere opsporingorganen. Het principe van het opsporen van een mobiele telefoon is vrij eenvoudig: elke mobiele telefoon - die aan staat - is op te sporen. Uit verschillende rechtszaken is gebleken dat dit tot enkele tientallen meters nauwkeurig is te doen. De benodigdheden zijn een gsm- of gprs-toestel, drie zendmasten, speciale software om de wiskundige berekeningen uit te voeren en toegang tot het zendsysteem van de mobiele aanbieder.
Een mobiele telefoon geeft om de zoveel tijd een teken van leven aan de steunzenders in de directe omgeving van de telefoon teneinde de verbinding te synchroniseren. Maar dit signaal is ook te gebruiken voor het opsporen van de gebruiker. In de praktijk blijkt namelijk dat een gsm-toestel meestal in verbinding staat met meerdere steunzenders. De tijd die het signaal onderweg is tussen telefoon naar zendpalen, is bepalend voor de locatie. Drie masten zijn ruim voldoende om tot een locatiebepaling te komen, maar in een stad is het niet ongewoon dat een telefoon in het bereik van 10 tot 15 zendmasten staat. Het maakt niet uit of er gebeld wordt of niet, zolang de telefoon maar aan staat.
De technologie die de plaatsbepaling mogelijk maakt is de afgelopen jaren geperfectioneerd en de 'implementatie' vormt geen hindernissen meer voor telecombedrijven. De enige belemmering is de fantasie van telecomondernemingen om nieuwe diensten te verzinnen. In de nabije toekomst zal de positie van mobieltjes in stedelijke gebieden zelfs op minder dan 10 meter nauwkeurig bepaald kunnen worden.
Telfort
In Duitsland is de mobiele aanbieder Viag Interkom in 2001 begonnen met het commercieel aanbieden van de locatiediensten. Viag is een zusterbedrijf van Telfort in Nederland en een dochter van het Britse MM02. 'We kijken goed naar de ervaringen die Viag in Duitsland opdoet', aldus een voorlichter van Telfort.
'Medio 2002 zullen we in Nederland van start gaan, in eerste instantie met zaken als file-informatie en het opzoeken van bijvoorbeeld een McDonalds. Dit soort diensten gaat per sms.' In Nederland zal de nauwkeurigheid van de dienst maximaal 100 meter precies zijn, afhankelijk van het aantal zendmasten in het gebied.
De meest opmerkelijke dienst van Viag is de 'Handyfinder'. Dit is een website waar het mobiele nummer van een gebruiker kan worden ingevuld. Vervolgens toont de site een plattegrond waar de mobiele telefoon, en zeer waarschijnlijk, de gebruiker zich op dat moment bevindt. Iedereen die een abonnement bij Viag Interkom heeft, mag zelf BVD-ertje (laten) spelen. De dienst is volgens de Telfort voorlichter 'razend populair'.
De dienst is niet nauwkeurig genoeg om te zien of echtgenoot weer bij de buurvrouw/man zit, maar precies genoeg om erachter te komen of de bezitter van het mobieltje in de stamkroeg, het wegrestaurant of toch bij een klant zit.
De 'Handyfinder' lijkt het ideale middel om zieke werknemers of overspelige echtgenoten op te sporen. Maar het kost geld - zo'n 50 eurocent per keer - om de particuliere opsporingsdienst te gebruiken. De dienst is in principe zo opgezet dat alleen het eigen mobieltje kan worden opgespoord, een wachtwoord, dat wel makkelijk te verkrijgen is, moet misbruik voorkomen. Daarnaast wordt een sms-je verstuurd naar de telefoon met de melding dat er iemand getracht heeft om het mobieltje op te sporen. Per maand worden er rond de 30.000 verzoeken verstuurd. Toen de dienst nog gratis was, werden er zelfs 60.000 lokalisaties verricht.
Volgens Frank Felten van Viag Interkom, productmanager van de location based services (LBS), voldoet de service aan alle privacyreglementen: 'De website is met een wachtwoord beschermd. Daarnaast krijgt iedereen die voor het eerst van zijn leven met de LBS geconfronteerd wordt, algemene voorwaarden en links naar de website waar meer informatie te vinden is te zien. Elke keer als een gebruiker zelf zaken als de file-informatie opvraagt via WAP, wordt de vraag gesteld of het mobieltje ook daadwerkelijk gelokaliseerd mag worden door ons.'
Viag Interkom 'maakt' de diensten niet zelf. Bedrijven krijgen toegang tot het Viag-netwerk via bijvoorbeeld een website. Volgens Felten selecteert Viag aan de hand van 'strenge criteria'. Zo hoopt de telecomaanbieder misbruik van de dienst te voorkomen.
In de nabije toekomst echter zullen bedrijven werknemers makkelijk kunnen volgen. Onder de noemer Fleet Management werkt Viag aan een service waarbij bedrijfsauto's constant te traceren zijn, zoals dat nu al met internationale truckchauffeurs via onder meer het GPS-systeem gebeurt. Alleen is voor de GPS-lokalisatie veel meer apparatuur nodig. Bij het model van Viag volstaat een mobiel telefoontje, dat toch altijd op zak wordt gehouden. De privacy beveiligingen - voor zover ze opgaan in een werkgever-werknemerrelatie - zoals bij de publieke diensten zullen om praktische redenen achterwege worden gelaten.
KPN
In Japan, bij NTT DoCoMo zijn ze inmiddels een stapje verder met 'location based services', met I-mode. Sinds vorig jaar heeft DoCoMo de i-area dienst. In de eerste instantie was i-area voorbehouden aan strikt geselecteerde partners, die automatisch beschikking kregen over de coördinaten van sommige groepen gebruikers. Sinds februari 2002 is NTT DoCoMo wat losser, ieder bedrijf kan na aanschaf van een maandabonnement content en diensten gaan aanbieden voor i-modegebruikers op basis van postcodegebieden. I-mode bezitters krijgen iedere keer dat ze een dergelijke niet-officiële dienst gebruiken, bijvoorbeeld als ze een lokaal weerbericht willen, een waarschuwing dat het om een niet-officiële DoCoMo partner gaat.
De 'wel' officiële partners krijgen veel specifiekere informatie. Het bedrijf heeft ook een speciale dochteronderneming opgericht genaamd 'Location Agent. Met de dienst kan een school bijvoorbeeld complete groepen leerlingen in de gaten houden. Dat is vooral in een door aardbevingen getergd land een welkome service om mensen te vinden, aldus NTT DoCoMo. Vooralsnog gaat het om speciale aangepaste toestellen en mobiele apparaten die gebruik maken van Location Agent.
Ofschoon we niet grossieren in aardbevingen zal dat voor KPN Cs. geen reden zijn om lokalisatie achterwege te laten. Dit voorjaar start KPN Mobile met I-mode, de telecomaanbieder, druk doende met de introductie, kon niet zeggen wanneer- en of deze lokalisatiedienst in Nederland van start zal gaan, maar als I-mode een succes wordt, lijkt het onvermijdelijk.
Justitie
De landelijke politie (KLPD), die zich bezighoudt met afluisteren, is niet bereid om commentaar te leveren op de manier hoe ze de mobiele opsporingen toepassen. Maar uit parlementaire documenten blijkt dat het Ministerie van Justitie zich al verheugt op de komst van de toepassingen. Hoewel Justitie nu al de positie van telefoons kan bepalen, hoopt ze dat de commerciële toepassing de technologie in een stroomversnelling zal brengen:
... Indien een persoon veelvuldig gebruik maakt van telecommunicatie, bijvoorbeeld omdat hij zeer regelmatig met zijn mobiele telefoonapparaat belt, kunnen de locatiegegevens een beeld geven van iemands bewegingen en verblijfplaats. Het gaat overigens met de huidige stand van de techniek in het algemeen slechts om een betrekkelijke grove aanduiding van de plaats van het randapparaat.
Dit kan anders zijn wanneer de telecommunicatieaanbieders diensten aanbieden die zijn gebaseerd op de locatie waar de gebruiker zich bevindt, bijvoorbeeld wanneer zij diensten aanbieden die gericht zijn op het verschaffen van informatie over het wegverkeer (file-informatie)...
Dit schrijft minister Benk Korthals Altes in een toelichting op een nieuwe afluisterwet. De minister van Justitie benadrukt dat 'echte' surveillance wel altijd nodig zal blijven. In het verleden zijn al wel enkele rechtszaken geweest waarbij een alibi ontkracht werd door aan te tonen dat de verdachte op een bepaald moment wel op de plek van het misdrijf was.
Viag, de Europese voorloper op dit gebied, belooft dat de lokaliseringdiensten alleen nog maar beter en meer zullen worden, de testen waren succesvol: 'Het is een ontwikkeling die niet meer zal verdwijnen maar juist verder evolueert. Er is grote vraag vanuit het bedrijfsleven, we werken volop aan nieuwe toepassingen', zo zegt Felten. De volgende stap is de zogenaamde 'community service', waarbij groepen personen (vrienden of familie) altijd van elkaar weten waar ze zich bevinden: erg handig aldus Felten, als ze bij elkaar in de buurt zijn kunnen ze ergens wat afspreken om wat te drinken bijvoorbeeld. ' We staan nog maar aan het begin.'
Links
Handyfinder van Viag Interkom
Onderzoek van Zwitserse universiteit die aantoont dat een resolutie van 10 meter vrij eenvoudig is
Voorbeelden lokalisering
Uitgebreide documentatie over LBS (Zip-file met Word document)
Bureau Jansen en Jansen over GSM-afluisteren
Kamervragen SP lid de Wit (pdf)
[AW, 8 maart 2002]
