Een achterhoedegevecht, noemt Pechtold de strijd die D66 voert rond het onderwerp privacy. En het klopt dat de partij op dit punt weinig medestanders heeft. CDA, VVD en Wilders gaan mee in alles wat zogenaamd de veiligheid verbetert; de PvdA lijkt compromissen op het onderwerp te sluiten en de ChristenUnie heeft alleen zorgen rond RFID-chips. Als overheidstoezichthouder CBP waarschuwt dan leidt dat wel tot een paar Kamervragen, met de traditionele vage antwoorden, maar de druk op het kabinet is niet groot.
Toen het CBP een half jaar geleden bijvoorbeeld een kritisch rapport over het kabinetsvoorstel voor het bewaren van gegevens van al het internet- en telefoonverkeer publiceerde, bleef de politiek stil, zelfs nadat het wetsvoorstel vrijwel ongewijzigd door de ministerraad kwam. Het CBP vond de centrale opslag van de berg gegevens gevaarlijk, de voorgestelde bewaartermijn van anderhalf jaar te lang (het minimum mag een half jaar zijn volgens de EU-richtlijn), en de opname van alle locatiegegevens van mobiele telefoons een te grote privacyschending die andere landen niet invoeren. Maar in de politiek nog steeds geen woord over het voorstel, dat later dit jaar naar de Kamer gaat.
Intussen waarschuwt het CBP ook voor het makkelijk lekken van persoonsgegevens uit het elektronisch patiëntendossier, dat het komend jaar landelijk wordt ingevoerd. En pleitte CBP-voorzitter Kohnstamm in mei jl. voor zwaardere sancties voor overtreding van de privacywet. Nu zijn de maximale straffen een dwangsom of een boete van zesduizend euro en lijkt het onderwerp bij het Openbaar Ministerie geen blijvende aandacht te hebben. CDA en VVD verklaarden meteen tegen zwaardere sancties te zijn.
Maar in de schaduw zijn er wel politici die zich zorgen maken. CDA-senator Hans Franken laat bijvoorbeeld weten in de Eerste Kamer - tegen zijn partijstandpunt in - tegen het wetsvoorstel voor de bewaarplicht voor telecom- en internetgegevens van anderhalf jaar te stemmen.
Tijdens de piepkleine discussiebijeenkomst bij de Universiteit van Amsterdam zei Pvda-Kamerlid Aleid Wolfsen dat zijn partij zich wel wat meer zorgen begint te maken. "We worden kritischer nu er al veel wetgeving is ingevoerd. Er zijn veel bestanden en we moeten ons bewust worden wat dat allemaal te weeg kan brengen. Zoiets als het uitwisselen van informatie van vliegtuigpassagiers met 34 gegevens per reiziger, daar gaan we niet mee akkoord. En ook willen we niet dat de NS gegevens van de ov-chipkaart voor andere doeleinden gaat gebruiken."
Opmerkelijk kritisch was Wolfsen over het wetsvoorstel voor de bewaarplicht verkeersgegevens. "Ik ben ook geen voorstander van een bewaarplicht voor die anderhalf jaar." Dat is de termijn die het kabinet voorstelt. Wolfsen zei zelfs de termijn die bedrijven nu hanteren wel genoeg te vinden. Dat is opmerkelijk, omdat de PvdA-bewindslieden in de ministerraad kennelijk wel vóór die anderhalf jaar zijn. De vraag is dus wat de PvdA-fractie gaat doen bij de behandeling in de Kamer.
VVD en CDA eensgezind anti-privacy
Maar oud-coalitiepartners VVD en CDA kunnen elkaar in de discussie over privacy en veiligheid nog prima vinden. Dat kwam ook naar voren tijdens genoemd debat over rfid van het Rathenau Instituut. VVD'er Fred Teeven daar: "Privacy mag geen rookgordijn voor criminelen zijn om maar anoniem hun gang te gaan. Opsporingsdiensten moeten de gegevens van rfid-chips mogen gebruiken waar nodig. Mensen hebben meer vertrouwen in de staat dan we soms denken."
Ook Jos Hessels (CDA) bevond zich op de lijn: "Ik voel me veiliger door alle technologie, maar het moet wel op de juiste manier worden gebruikt. Maar voor de opsporing moet men over zoveel mogelijk gegevens kunnen beschikken."
PvdA'er Attje Kuiken vindt dat we niet de illusie moeten hebben dat daardoor alles kan worden opgelost. "Zo'n Amerikaanse terreurlijst met duizenden verdachten is ook niet meer werkbaar. Het gaat om de bruikbaarheid." Eigenlijk was alleen SP-kamerlid Arda Gerkens kritisch. "Rond rfid moet je ver tevoren nadenken over de effecten. Denk ook aan de ov-chipkaart. Gericht opvragen kan al, waarom dan massaal data verzamelen en die centraal opslaan, zoals bij de verkeersgegevens? Hoe effectief is dat? Ik maak me zorgen over datamining."
De AIVD hoeft niet te verdedigen op basis waarvan ze verdachtmakingen bepalen, omdat dat ook weer geheime informatie is. Dat is geen goede rechtsgang. "Het gros van de Nederlanders heeft er geen problemen mee, wordt er dan gezegd. Maar is het proportioneel? in Amerika staan honderdduizenden mensen op lijst van mogelijke terreurverdachten, terwijl er maar eentje mogelijk een terreuraanslag zou kunnen plegen", aldus Gerkens.
VVD'er Fred Teeven is het niet met haar eens. Hij is wel voorstander van datamining: "Opsporing gaat dan sneller en beter, overal waar je menselijke fouten kunt uitsluiten, is dat goed. Er zijn tal van knelpunten bij politie en justitie. Een daarvan is de beperkte mankracht. Daarom moeten we dataming wel gaan doen." Jos Hessels (CDA) sloot zich daar weer bij aan: "Zo'n extra methode van onderzoek kan het sneller laten gaan en dat bespaart kosten. Bij het koppelen van databases zou je ook juist minder hits van verdachte personen kunnen krijgen."
OV-chipkaart met risico's
SP-kamerlid Gerkens stoort zich aan haar collega's van CDA en VVD: "Teeven zegt: laten we het gewoon doen. Eerst denken, dan doen. Nee, eerst moet er een discussie over voor- en nadelen komen. Het biometrisch paspoort hebben we ook veel te snel aangenomen. Er waren veel kanttekeningen waar de minister geen goed antwoord op had." Ook voor de ov-chipkaart, eveneens voorzien van een rfid-chip, gaat dat op, denk ze. "Reizigers ergeren zich straks dood."
Teeven is zelfs tegen een anonieme ov-chipkaart, die nu duurder is dan de persoonlijke kaart. "Dat draagt niet bij aan het gemak. De VVD is voor de veiligheid van de hele samenleving, en daarom ben ik geen voorstander van een anonieme ov-chipkaart. Veel belangrijker dan zo'n anonieme kaart is wat de overheid met de gegevens kan doen." SP'er Gerkens weer: "Maar een echte crimineel weet genoeg oplossingen om het te omzeilen. Ik vind het wel goed dat er een anonieme kaart is, maar hij moet wel hetzelfde bedrag zijn. En je moet van de vervoersbedrijven duidelijke voorlichting krijgen, geen lange lappen tekst, dan haakt de gemiddelde burger af. Die denk dan: ach, ik doe het maar. En als de databases gekraakt zijn en persoonsgegevens zouden daarbij openbaar zijn geworden, dan moeten bedrijven worden verplicht met nieuwe regelgeving dat te melden. "
