Journalist kan iedereen zich noemen. Maar hoe zit het met de rechten en plichten? Wel of niet onderworpen aan de Raad voor de Journalistiek, aan een redactiestatuut, en al dan niet aanspraak maken op zwijgrecht over bronnen.
Een klein jaar geleden was bedreiging van journalistiek al een netkwestie. Nu al weer? Ja, want het gaat over het toezicht en het beslechten van geschillen via de De Raad voor de Journalistiek. Want wat is precies het speelterrein van dit college?
En dan is er het 'redactiestatuut': de overeenkomst tussen de uitgever en de redactie waarin de spelregels van de samenwerking zijn neergelegd. Belangrijkste facet is de borging van de onafhankelijkheid van de redactie tegen ongewenste commerciële invloeden en belangen, bijvoorbeeld van die uitgever. Recent onderzoek krijgt een vervolg met de vraag wat het redactiestatuut op internet betekent. Journalistenbond NVJ wacht dat niet af en gaat in de aanval.
En dan hebben journalisten ook rechten, zoals toegang tot persconferenties en evenementen. En ze mogen, onder voorwaarden, hun bronnen beschermen. Kun je dit zogenoemde verschoningsrecht ook een wettelijke basis verschaffen als iedereen verslaggever kan zijn op het internet?
GeenStijl op het matje geroepen
Anders dan tucht- en klachtcolleges zoals voor makelaars, artsen of notarissen voor hun beroepsgroep heeft de Raad voor de Journalistiek geen zeggenschap over iedereen die publiceert. Wat te doen met klachten over journalistiek opererende webloggers etc.?
Afgelopen week werd bekend dat De Raad voor de Journalistiek klachten in behandeling neemt tegen het AD vanwege de publicatie met het sinistere filmpje dat is gemaakt bij de moord op Pascal Triep in Den Haag; en tegen GeenStijl vanwege diezelfde film.
De klacht is ingediend door Job Knoester van Nolet Advocaten in Den Haag. Hij zegt (Windows Media, 4 minuten) het AD en GeenStijl te hebben aangeklaagd vanwege de mogelijkheid die ze bieden om onder artikelen anoniem te reageren. 'Reaguurders' noteerden de namen van betrokken, van wie er twee verdacht zijn. Dat is een schending van de privacy, vindt hun advocaat. In combinatie met de uiting van laster, smaad en (doods)bedreigingen door reaguurders betekent dit volgens Knoester een ontoelaatbare intimidatie.
Ook een rechtszaak
GeenStijl openbaarde de klacht met een eigen filmpje en een 'open brief' aan de Raad voor de Journalistiek, in de gebruikelijke stijl van de uitgave. GeenStijl-verslaggever 'Rutger' zegt dat de Raad er is voor journalistieke media als RTL, SBS en De Telegraaf maar niet voor GeenStijl. En uit de open brief:
"Wij erkennen u niet, wij nemen u niet serieus en wanneer wij de statuten en reglementen van de RvdJ erop naslaan, is dat wederzijds. Zo lezen wij namelijk in uw eigen statuut dat de Raad alleen uitspraken doet over journalisten en "journalistieke gedragingen". Daarmee beperkt u zich dus tot de wereld van de professionele journalistiek en de gevestigde mediabedrijven. Als er niet voor betaald wordt, kan het geen journalistiek zijn. En dat klopt. Bij deze bent u gewraakt. Wij willen een echte rechter!"
GeenStijl betaalt echter de redacteuren wel, maar voor het gewraakte filmpje van de gevolgen van de Haagse moord is niet betaald. Ook de reacties van bezoekers, waar het in deze ook om gaat, zijn niet betaald. Dat maakt voor advocaat Knoester niet uit. Makers van publicaties zijn, meent hij, ook aansprakelijk voor reacties van lezers op hun site.
Aangifte gedaan
Ook de gevraagde rechter kan GeenStijl tegemoet zien, want Knoester deed bij het Openbaar Ministerie aangifte tegen het AD en GeenStijl wegens "belediging, laster, smaad en bedreiging met geweld, althans medeplegen hiervan". Het OM moet dan bepalen of er sprake is van een strafbaar feit. Op 10 mei wordt het steekincident pro forma behandeld door de rechtbank in Den Haag. Knoester zegt ook een civiele rechtszaak te willen beginnen. Met de bekendmaking van de aangifte zei Knoester overigens "Van een weblog als GeenStijl weet je dat er onbetrouwbare informatie opstaat, maar van een gerenommeerd medium als het AD verwacht je zoiets niet." Dit laatste doet zijn zaak tegen GeenStijl bij de Raad voor de Journalistiek geen goed.
AD Nieuwsmedia zal wel verschijnen voor de Raad voor de Journalistiek, die haar zitting houdt op 24 mei 2007. Dat zegt Dick van der Meer (Windows Media, 3 minuten), plaatsvervangend hoofdredacteur van het AD in Rotterdam.
Van der Meer vindt dat ook GeenStijl als journalistiek medium aangesproken kan worden door de Raad voor de Journalistiek. Van der Meer ziet op GeenStijl journalisten artikelen publiceren en beschouwt dit als journalistiek. En dus ook als concurrent (40 procent eigendom van De Telegraaf) die aan dezelfde regels onderworpen moet worden.
