Arda Gerkens van de SP, felste bestrijder van kinderporno in het parlement, vroegen we om argumenten voor haar standpunt.
"Het is al verboden om foto's te veranderen voor kinderporno. Onduidelijk of je daarmee ook in Second Life kinderporno kunt aanpakken. Het lijkt me praktisch moeilijk want dan zou Justitie iets met of in de Verenigde Staten moeten ondernemen."
Gerkens ziet nog meer in druk van grote bedrijven die momenteel massaal naar SL trekken, meestal uit angst dat ze een belangrijke trend missen. "Ik kan me niet voorstellen dat die bedrijven het prettig vinden dat hun ondernemingen staan in een omgeving met kinderporno."
Opent dit niet de deur voor fantasiepolitie, zeker als bedrijven het virtueel fatsoen gaan bepalen uit commerciële motieven? Gerkens: "Dit heeft weinig met fantasie te maken. Het is misbruik maken van beeldmateriaal om verwerpelijke zaken uit te beelden. Onderzoek toont aan dat er een dunne lijn is tussen de gedachte en de daad bij kinderporno. Hoe meer je toestaat dat dit soort dingen virtueel wordt beoefend, des te meer legitimeer je het. Het moet van alle kanten gestopt worden."
Gerkens gebruikt een vergelijking om haar argument kracht bij te zetten: "Stel dat er in de winkels een echt spel komt te liggen met kinderporno, bij Free Record bijvoorbeeld. Dan zou Nederland toch op de achterste benen staan van verontwaardiging? Omdat het internet is wordt ineens het argument van censuur erbij gehaald met de vraag: waar houdt het op?
Maar het lezen van een bomrecept stimuleert niet de productie van bommen en bij kinderporno ligt die relatie er wel. Ik heb bij de KLPD hele nare beelden gezien en ik vind: hier trekken we de grens; kinderporno verbieden waar mogelijk en nodig."
Gerkens heeft zich erin verdiept. Ze onderscheidt de daders die vanuit hun aard sterk van tot kinderporno zijn geneigd en een groep die latente gevoelens heeft: "Voor mensen uit die laatste groep zijn prikkels gevaarlijk. Dus moet je die bestrijden." Ze vindt de vergelijking met drank- of drugsverslaving evenmin hout snijden: "De stap van het zien van voedsel, drank of softdrugs tot een verslaving is veel groter dan die tussen virtuele en echte kinderporno."
Grens: aanzetten tot misbruik
Een belangrijke stem heeft in Nederland het genoemde Meldpunt Kinderporno als 'ervaringsdeskundige'. Woordvoerster Liesbeth Groeneveld: "Afbeeldingen van seksueel misbruik, of het nou tekeningen zijn of echt, zijn wat ons betreft niet toelaatbaar. Ik zou zeggen dat er dus inderdaad wetgeving moet komen. Dat kan van toepassing zijn op Second Life en andere fantasiewerelden die mensen al dan niet online scheppen.
In andere landen als België en Duitsland bijvoorbeeld is het ook verboden, maar daar hanteren ze een lagere strafmaat dan met afbeeldingen van seksueel misbruik met 'echte' kinderen."
Maar waar ligt de grens? Over kinderporno schrijven mag nog, in (vooral Scandinavische) films (Festen bijvoorbeeld; Ingmar Bergman ook) en toneelstukken (Ibsen) kun je het ook moeilijk meer verbieden. De politieke pedo-partij bracht Nederland nog meer buitenlandse aandacht dan het appèl om fantasiebeelden van kinderporno te kunnen bestrijden, maar was toegestaan.
Groeneveld: "Dat gaat voorbij deze discussie. Het aanzetten tot misbruik van kinderen is niet in de haak. Je kunt niet verbieden over seksueel misbruik met kinderen te praten, maar uitlokking is natuurlijk niet goed. Je moet ook nadenken wat de teksten en verhalen waarin kinderen worden misbruikt op bulletinboards doen met potentiële daders."
Glijdende schaal
Gerkens opmerking over de dunne lijn tussen beeld en daad werd toevallig bevestigd met een relaas van een pornoverslaafde 'Alex (36)' in NRC Zaterdag Bijvoegsel van 24 februari 2007:
"Internet is een jungle. Voor je er erg in hebt, bevind je je in een wereld waar je eigenlijk niet wilt zijn. Een jaar of zes geleden las ik in een tijdschrift dat kinderporno op internet steeds grotere vormen aannam. En hoewel ik geen pedoseksuele gevoelens heb of heb gehad, werd ik daar nieuwsgierig naar. Wat was dat precies, wat moest ik me erbij voorstellen, en was het eigenlijk moeilijk te vinden? Na heel lang zoeken kwam ik inderdaad op sites en forums waar dit soort porno te vinden was...
...Steeds weer keerde ik terug naar die forums op internet, vond daar weer linkjes. Het zit vaak goed verborgen, je moet de trucjes weten om de bestanden te decoderen en passwords kennen om ze te openen. Het geeft een kick als dat lukt. Zo word je een junk die steeds weer op zoek moet naar zijn stuff."
Echter, daarop volgend: "Na verloop van tijd kreeg ik last van mijn geweten. Ik zou op seksueel gebied nooit iemand iets kunnen aandoen, en kinderen al helemaal niet, waarom deed ik dit dan? Soms werd ik gillend van angst wakker, stel je voor dat iemand erachter zou komen."
Dit citaat zegt: internet verlaagt de drempel tot consumptie van kinderpornobeelden en stimuleert dus de uitwisseling. Maar, louter in dit geval, zet het niet aan tot daden. Echter wel tot consumptie, tot toename van de vraag naar beelden, dus naar meer commercieel misbruik.
Interrealiteit
De vragen naar aanleiding van de uitingen van psycholoog Buschman in de Netkwerk-uitzending: leiden virtuele stimuli tot misbruik van kinderen? Of moet je al zeggen: leiden virtuele stimuli tot het verzamelen en uitwisselen van foto's, ook een wetsovertreding?
Het gaat dan over interrealiteit, de vermenging van de werkelijke wereld en een virtuele (schijnbare) wereld die met behulp van computers wordt gecreëerd. PC-omgevingen krijgen meer en meer fysieke en emotionele betekenis, en meer en meer verbinden hard- en software de beide werelden, of het nu om World of Warcraft gaat of Habbo Hotel. Reëel en virtueel leven zijn steeds vaker aanvullingen van elkaar, maar ook substituten.
Het is onmiskenbaar dat de band sterker wordt tussen virtueel en 'echt' leven en die ook meer en meer met elkaar verward worden. Als is 'verward' wellicht een verkeerd begrip daar de lijn, al is die nog zo dun, vaak voor betrokkenen wel helder is.
In een recent artikel in Intermediair wordt dit uitgebreid uit de doeken gedaan, onder meer door Jacob van Kokswijk. Hij zegt: "Het is eigenlijk een vorm van dagdromen". En haalt de Homo Ludens van Johan Huizinga erbij.
"Juist dat kunnen uitleven van 'een klein verhaal' maakt het medium geschikt als playground. Je kunt er dingen uitproberen, vindt Van Kokswijk: flirten in een virtuele homobar als je twijfelt over je geaardheid; zomaar mensen aanspreken als je verlegen bent. En als je in Second Life succes hebt, is het makkelijker dat andere gedrag ook in het echt te proberen."
En kinderporno testen voor de praktijk? Van Kokswijk is wil er niets over zeggen voor dit artikel over virtuele kinderporno vanwege de complexiteit. Ook Bamber Delver, directeur van de Stichting Kinderconsument doet niet mee: e-mail blijft onbeantwoord en een kantoorgenoot vraagt hem tevergeefs om aan de telefoon te komen.
