Titanenstrijd: makelaars versus links
Voor het eerst mag de rechter in Nederland zich buigen over de vraag of dieplinken naar pagina's op een site mag als de beheerder ervan technische beschermingsmaatregelen heeft genomen om dat te voorkomen. Het conflict tussen makelaarsclub NVM en woningzoekmachine Zoekallehuizen.nl loopt hoog op.
Zoekallehuizen.nl begon in oktober met het indexeren van zoveel mogelijk individuele sites van makelaars. De site werd opgericht door NVM-makelaar Gijs den Hollander in Vught. De techniek wordt verzorgd door Eureka Internet. Dat is opmerkelijk omdat Eureka eerder verantwoordelijk was voor koppensneller Kranten.com. Die site zorgde in 2000 voor de belangrijke jurisprudentie over geautomatiseerd dieplinken: Kranten.com won van krantenuitgever PCM over het direct linken naar krantenartikelen. Een programmeur van Eureka werkt nu als freelancer voor Den Hollanders Zoekallehuizen.nl en slaagde er de afgelopen maanden in om telkens de beveiliging tegen dieplinken van de NVM te omzeilen.
Ook rond Zoekallehuizen.nl doemde al snel na de start al een juridisch conflict op. In het persbericht dat Zoekallehuizen.nl op 15 oktober 2005 bij de lancering verstuurde, nam het meteen citaten op van advocaat Dirk Visser. "Zoekallehuizen.nl is een gespecialiseerde zoekmachine die informatie verzamelt van alle websites waar huizen op te koop staan en geeft de zoekresultaten weer in de vorm van hyperlinks. Zoekallehuizen.nl maakt optimaal gebruik van de zoekmogelijkheden van internet op een manier waar juridisch niet mis mee is, want zoekallehuizen.nl kopieert geen databank uit één bron, maar verzamelt zelf gegevens uit een groot aantal bronnen en creëert zo een nieuwe, eigen databank. Zoekallehuizen.nl is een soort gespecialiseerde Google."
Volgens Visser wordt de bron van elke woning duidelijk vermeld: "De consument weet precies waar hij aan toe is. De makelaars krijgen meer bezoekers naar hun sites, dus iedereen wordt er beter van," aldus Visser. Daar dachten de betrokken zelf iets anders over, en dus stonden ze gisteren oog in oog met Visser in Arnhem.
Versus De Telegraaf
De advocaat bij Klos Morel Vos & Schaap en hoogleraar te Leiden, reageerde verder op een weblog: "Zoekallehuizen.nl maakt nu juist geen gebruik van Funda (noch van enige andere verzameling). Dat is de grap. Anders was het natuurlijk NVM/El Cheapo all over again. Funda kan dus sowieso niks doen want er wordt op geen enkele wijze gebruik gemaakt van hun databank. Het enige wat de individuele makelaars kunnen doen is dieplinken onmogelijk maken, en dat hebben sommigen inmiddels gedaan, ongetwijfeld onder druk van NVM. Daarbij kan je je afvragen of dat wel in het belang is van die individuele makelaars."
Met 'NVM/El Cheapo' doelt Visser op de door NVM gewonnen rechtszaak uit 2002 tegen de metazoekmachine van De Telegraaf, die NVM-portal Funda.nl doorzocht. In die kwestie werd overigens niet duidelijk uitgemaakt of er sprake was van een inbreuk op het databankenrecht. Maar dit keer durfde de NVM niet meteen de stap naar de rechter aan.
Technisch buiten de deur houden
Eerst probeerde het internetbedrijf van de NVM, RealWorks, dat niet alleen Funda.nl verzorgt maar ook honderden sites van individuele makelaars, technische beveiligingsmaatregelen te nemen om te voorkomen dat Zoekallehuizen.nl zou kunnen dieplinken. Oftewel: direct zou kunnen linken naar een pagina met het aanbod van een individuele woning, de reden waarop internetters de site überhaupt zouden willen gebruiken. Zeven verschillende technische drempels werden opgeworpen; en zeven keer kon de freelance programmeur in dienst van Zoekallehuizen.nl de beveiliging weer omzeilen.
Intussen kwamen volgens de NVM meer dan negentig klachten over fouten informatie die door Zoekallehuizen.nl in de zoekresultaten werd getoond binnen. Toen was de maat vol: de vereniging en twee individuele makelaars, Borgdorff uit Monster en Drieman uit Alphen a/d Rijn, spanden een kort geding aan met de eis dat Zoekallehuizen.nl ervan af moest zien aanbod van makelaars op te nemen en te dieplinken als die makelaars aangaven dat niet te willen.
Zakkenvullers en kemphanen
Vier advocaten stonden tegenover elkaar in de rechtbank in Arnhem donderdag: J. van Manen en A. Groen van De Brauw Blackstone Westbroek namens NVM en Visser en Almekade van Klos Morel Vos & Schaap namens Zoekallehuizen.nl. Vooral het verbale gevecht tussen de kemphanen Visser en Van Manen was fel. Beide advocaten hebben een enorme staat van dienst op het gebied van zaken die te maken hebben met internet, media en het auteursrecht, merkenrecht, portretrecht en databankenrecht. Zo vertegenwoordigde Van Manen eerder De Lotto tegen goksites, ANP tegen internetpersbureau Novum en dagbladen tegen Nationalevacaturebank.nl. Beide advocaten, die elkaar goed kennen, maakten er donderdag een ware show van, waarbij ze op een gegeven moment allebei geleund tegen het bureau van de rechter stonden.
De zaak tegen de vacaturezoekmachine was volgens Van Manen vergelijkbaar met Zoekallehuizen.nl, omdat het doel van de site financieel gewin zou zijn over de rug van een ander. "Zoekallehuizen.nl doet net alsof het haar te doen is om internet zo lekker transparant te maken. Maar intussen willen ze gewoon een grote jongen worden en veel geld verdienen met materiaal van anderen. Dat zagen we bij die vacaturesite ook, die is nu voor miljoenen verkocht." Ook kranten.com werd overigens door Eureka Internet vorig jaar verkocht aan direct marketeer NetDirect.
De toon was gezet. Van Manen ging nog even door: "ZAH wil makelaars niet eerst om toestemming vragen of makelaars een kleine vergoeding geven voor opname van hun materiaal. Nee, ze willen alles gratis hebben om er vervolgens zelf advertenties op de site bij te verkopen." Visser vond het schandalig dat de NVM Den Hollander van ZAH wilde neerzetten als een zakkenvuller. "Hij is zelf ook makelaar die is aangesloten bij de NVM. Je zou denken dat alle aandacht voor het aanbod van de makelaars in een normale markt goed is. Sites als ZAH zorgen voor meer aandacht, dus meer vraag en daarmee een hogere verkoopprijs."
'Lunchen en borrelen kost ook geld'
Volgens Van Manen zijn de sites van de makelaars te zien als beschermde databanken volgens de Databankwet. Daarom mag ZAH daar niet zomaar de informatie uit die databank 'leegtrekken'. Visser bestrijdt dat: omdat de makelaars zowel samensteller van de databank als maker van de gegevens zijn zou de bescherming volgens de huidige Europese jurisprudentie niet langer opgaan. Dat bleek tijdens een vonnis tegen de Britse organisator van paardenraces die de schema's van paardenraces wilde beschermen:
"De bescherming vervalt omdat het creëren van de elementen van de verzameling niet meetelt bij de bepaling of er sprake is van een 'substantiële investering' in de verzameling, als de samensteller van een databank tegelijkertijd ook de maker van de gegevens is. Bovendien heb ik geen snipper bewijs gezien van de bedragen die de NVM noemt als investering voor de databank."
Beide makelaars hebben een bestand van enkele honderden huizen en het aanbod op de site moet ook nog eens continu geactualiseerd worden. Daardoor schat Van Manen de investeringen van de makelaars voor hun sites op meer dan een ton. "Als makelaar moet je veel tijd investeren om woningen die te koop zijn op te sporen. Makelaars besteden ook veel tijd en geld aan advertenties, lunchen en borrelen." Visser: "Ik wil dan wel eens een kostenspecificatie zien van al dat adverteren, lunchen en borrelen." Die had de NVM niet voorbereid.
'Citaten' van huizenaanbod
Ook ontkende Visser dat er sprake was van inbreuk op het auteursrecht omdat per woning slechts een klein deel van de omschrijving als zoekresultaat wordt getoond. Dat is volgens de advocaat vergelijkbaar met citeren. "Hier is het citaatrecht van toepassing. Als je mag dieplinken, mag je natuurlijk ook duidelijk maken waarnaar je precies mensen doorverwijst. Anders weten ze niet waarop ze klikken."
Zoekmachines en dieplinken zijn volgens Visser essentieel voor de werking van internet. "Zoekmachines mogen niet alles, maar van misleiden, het tonen van huizen naar porno of het stelselmatig linken naar illegaal materiaal is hier geen sprake. Zelfs een zoekmachine als Zoekmp3.nl, die wel voornamelijk linkt naar illegaal muziekaanbod, werd door de Haarlemse rechtbank in 2003 vrijgesproken. Op zich vind ik dat dieplinken naar illegaal aanbod niet mag en ook bij het tonen van content van een ander in een frame met je eigen vormgeving kan ik me bezwaren voorstellen, maar dat doet ZAH allemaal niet."
Volgens Visser maken NVM en RealWorks misbruik van het auteursrecht door technische drempels voor het verwijzen naar hun informatie op te werpen. "De pogingen van NVM en RealWorks om langs technische weg alleen voor Zoekallehuizen.nl om dieplinken naar de sites van NVM-makelaars onmogelijk te maken is een misbruik van recht."
Duits vonnis
Een laatste relevante uitspraak over dieplinken was volgens Visser het vonnis van het hoogste Duitse gerechtshof, het Bundesgerichtshof, in 2003 tegen de website Paperboy.de, een soort Kranten.com. Daar besliste de rechter dat dieplinken niet wordt gezien als een nieuwe openbaarmaking en daardoor geen inbreuk op het auteursrecht vormt.
Over de uitspraak van het schreven juristen Remy Chavannes en Wilfred Steenbruggen in het tijdschrift JAVI: "Paperboy toont aan dat de auteurs- en databankrechthebbende die zijn werk wil exploiteren, rekening dient te houden met de context waarin de exploitatie plaatsvindt en niet andersom. Door zijn werk openbaar te maken op internet, neemt hij voor lief dat het publiek er gebruik van zalkunnen maken, ook op wijzen die hij niet zelf had voorzien of gewild. Alleen de techniek kan dan nog
de reikwijdte van 's publieks gebruiksrecht beperken."
Technische maatregelen
Juist aan die technische beveiling deden NVM en RealWorks van alles en nog wat, maar telkens tevergeefs. Visser vergeleek het met Jericho. "Zeven keer zijn we om de muur heengelopen en zeven keer viel hij om," sprak Visser. Volgens hem is het oneerlijk dat Realworks zich alleen richt op het blokkeren van Zoekallehuizen.nl. Bovendien is het doorbreken van beschermingsmaatregelen volgens de jurisprudentie alleen niet toegestaan al die maatregelen doeltreffend zijn.
"Ze hebben een tijdje IP-adressen van Zoekallehuizen geweerd, maar ook dat was gemakkelijk te omzeilen. Er zijn wel doeltreffende maatregelen te nemen waardoor niemand naar een enkele individuele pagina kan linken, maar dat weigert Realworks te gebruiken, ze richten zich alleen tegen ons," aldus Visser.
Van Manen klaagde ook over foutieve informatie die Zoekallehuizen.nl in haar zoekresultaten zou tonen. "ZAH is niet transparant maar slordig." Volgens Visser is dat 'inherent' aan zoekmachines en nieuwe internetproducten. "Bovendien weten internetters ook wel dat er in zoekmachines fouten kunnen zitten. Daar houden ze bij Google ook wel rekening mee. Immers, langs de meeste pagina's komt Google maar eens in de paar maanden. Mensen snappen best wel dat er in de tussentijd informatie veranderd kan zijn."
NVM 'monopolie aangevallen
Visser denkt dat de makelaars zich bedreigd voelen door internet. "Omdat internet markten doorzichtig maakt, nu ook de woningmarkt. Dat wil de NVM niet, want daardoor neemt de toegevoegde waarde van een makelaar af." Vervolgens richtten Visser en Alkemade hun pijlen uitgebreid op de monopoliepositie van de NVM. Nu zijn huizenzoekers op internet te zeer aangewezen op NVM-site Funda.nl. Maar een deel van het aanbod is alleen te zien op het interne NVM-netwerk waarvan alleen NVM-makelaars gebruik kunnen maken, stelde Visser.
"Er zit een tijdsverschil tussen het tonen van het woningaanbod op Funda.nl en dat op het interne communicatienetwerk van alle NVM-makelaars. Hierdoor kan het voorkomen dat de leuke huizen al weg zijn nog voordat ze op Funda worden gezet. Daardoor vindt de huizenzoeker niet het beste aanbod op Funda en dat zal hem ertoe aanzetten toch een NVM-makelaar in de arm te nemen voor het zoeken naar huizen." Daarnaast hebben NVM-makelaars de beschikking over een interne systeem voor waarschuwing per e-mail, Fundafinder: ze ontvangen een mailtje als er een nieuw huis die voldoet aan hun zoektermen in het NVM-aanbod verschijnt. "Daardoor kunnen alleen NVM-makelaars beschikken over het actuele aanbod."
Bovendien mogen makelaars volgens het reglement van de NVM hun woningen niet aanbieden op andere sites als ze niet tegelijkertijd bij de NVM staan. Anders krijgen ze een boete. Op haar websites heeft de NVM de afgelopen maand makelaars ook opgeroepen om bij Zoekallehuizen.nl te klagen over opname.
Daarnaast mogen NVM-makelaars niet zelf een Funda-concurrent beginnen. Dit alles leidt er volgens Zoekallehuizen.nl toe dat de NVM artikel 6 en 24 van de Mededingingswet overtreedt. "De NVM en haar makelaars maken misbruik van hun economische machtspositie," zei raadsvrouw Alkema, kantoorgenoot van Visser.
Van Manen beweerde dat NVM-makelaars best hun woningen op andere sites, zoals Marktplaats.nl, mogen plaatsen, als dat maar tegelijkertijd met Funda gebeurt. Van Manen beschuldigde de ervan dat hij het de mededinging erbij haalde om media-aandacht te trekken. Terwijl de NVM zelf de procedure had aangespannen.
Geen schikking op laatste moment
Op het laatst leken beide partijen ineens tot elkaar te komen. Volgens Visser had RealWorks een paar dagen voor de zitting een nieuwe technische maatregel bedacht waarmee alle links waarvan niet duidelijk was waar ze vandaan kwamen, omdat er geen 'referrer' werd meegestuurd, sowieso automatisch doorstuurde naar de homepage van de makelaarsite. Daarmee kan Zoekallehuizen.nl, voorlopig, niet meer rechtstreeks linken. "Als er een effectieve maatregelen tegen dieplinken is die voor iedereen geldt en niet alleen gericht is tegen Zoekallehuizen.nl dan respecteren wij dat," aldus Visser.
Op dit punt dreigde even een schikking tussen beide partijen. Nu RealWorks volgens Visser erin geslaagd was om dieplinken op het moment van spreken onmogelijk te maken, vroeg advocaat Van Manen aan de vertegenwoordigers van de twee makelaars Borgdorff en Drieman of zij met die situatie genoegen wilden nemen. Dat deden ze niet. "Het is gewoon jatwerk en ik wil bepalen of en welke woningen op sites van anderen staan. Het is niet in het belang van mijn klanten als een sites als ZAH zonder toestemming alles maar overneemt," sprak een van hen.
Ook Den Hollander liet het er niet bij zitten: "Google, marktplaatsen en vergelijkingssites zijn een bedreiging voor de bestaande aanbieders, want ze geven de consument wat zij wil: transparantie. Dat kan en wil de NVM met Funda niet. Voor internet kan uw uitspraak een belangrijke zijn. Door dieplinken te verbieden zou u de gebruiksmogelijkheden van internet kunnen beperken."
Gevolg: de rechter doet op 16 maart uitspraak in deze zaak. Voor het eerst draait een belangrijk deel van een zaak om de vraag of stelselmatig op grote schaal dieplinken mag als de site waarnaar gelinkt wordt dat niet wil en zelfs technische maatregelen heeft genomen om dat te voorkomen. Weliswaar tot voor kort weinig effectieve middelen, maar toch. Het is aan de rechter opm te bepalen of het mededingingsrecht een uitweg is of een reëel argument.
Mocht de rechter de zoekmachine toestaan te komen grazen dat vreest Van Manen voor het verschijnen van nog meer woningmetazoekers. "Dan ontstaat een totale huizenaanbodjungle met allerlei fouten en slordigheden. De makelaars hebben dan geen enkele zeggenschap en controle meer over de huizen die zij aanbieden."
Volgens Van Manen is Funda 'uniek in de wereld'. Visser: "Ja, dat is nu juist het probleem. In geen enkel ander land is er een partij die zo'n machtsposititie ook op internet heeft. Funda probeert nu uit te breiden naar Ierland en Polen maar dat lukt slecht, want daar zijn veel meer partijen op de woningmarkt actief."
[Tonie van Ringelestijn, 3 maart 2006]
|
