Tegen die laatste brief kwam deze week branche-organisatie VAN Speelautomaten in het geweer. De organisatie kreeg toezeggingen dat haar leden toegelaten zouden worden tot het legale Nederlandse gokcircuit op internet. Het ging om harde toezeggingen, maar verkregen van de minister van Economische Zaken in het vorige kabinet in 2000 en 2001. Donner ontkent de hardheid ervan. Hij kan immers, vindt hij, juridisch niet anders doen dan de vergunningverlening voor het gokken op internet beperken tot één partij.

En dus vissen ook De Lotto, Postcodeloterij en Staatsloterij vooralsnog achter het net. Maar hun tijd komt waarschijnlijk nog wel. Momenteel mogen ze alleen e-commerce bedrijven: hun fysieke producten mogen ze behalve bij de sigarenboer ook online verkopen.

Zo vindt De Staatsloterij in Den Haag het wel jammer dat haar verzoek net als dat van andere partijen in de wachtkamer is gezet, maar staat Justitie nu niet voor het hoofd: "Onze kaart is nu even uitgespeeld. We moeten de poef even afwachten. We zijn vooral benieuwd naar de randvoorwaarden voor Holland Casino want die zijn nog niet duidelijk."

Die voorwaarden vormen de vrees van Jan Willem Wijsman, de voorman van de VAN in Rosmalen. Hij vreest de uitwerking van Donners besluit: "Wat het meest steekt is dat Holland Casino nu de kans krijgt om spelers voor kleine bedragen, die de meeste klanten vormen in onze branche, naar het internet te trekken. Fysiek heeft Holland Casino een heel ander terrein dan wij, met andere bedragen in een andere outillage, maar online mogen ze straks onze markt exclusief betreden."

Er zit voor de leden van de VAN weinig anders op dan, willen ze hun fysieke marktaandeel op internet voortzetten, de illegaliteit in te gaan via een Bermudaconstructie.

Er was geen belofte aan andere partijen zoals de speelhalexploitanten, zegt Donner. Maar uit de laatste brief blijkt dat hij die belofte, mocht die er wel zijn geweest, heeft ingetrokken. Veranderde omstandigheden, vooral als gevolg van een aantal gerechtelijke uitspraken in het nadeel van (buitenlandse) concurrenten van de Nederlandse staatsbedrijven.

Donner zelf en zijn afdeling op Justitie die waakt over de Wet op de Kansspelen vervulden een cruciale in het belangrijkste vonnis tot nu toe. Een paar weken geleden wees de rechtbank in Arnhem definitief vonnis in de zaak van de Nationale Sporttotalisator ('De Lotto') tegen de Britse bookmaker Ladbrokes.

De laatste, dochter van het Hilton-concern en gevestigd op Gibraltar, is ook online een van 's werelds grootste gokhuizen. Een jaar geleden nog velde dezelfde rechtbank een , waarover Netkwesties uitgebreid publiceerde. In dit artikel vindt u de belangrijkste argumenten voor en tegen het weren van buitenlandse goksites.

De kern: de Nederlandse staat moet wettelijk een beperkend beleid voeren ten aanzien van kansspelen teneinde excessief gokken en verslaving tegen te gaan. Maar diezelfde overheid hield zich met uitgebreide reclame die de momenteel acht vergunninghouders (zoals de Postcodeloterij, Staatsloterij, Lotto en Holland Casino) ongeremd voeren niet aan de eigen uitgangspunten. Dus vervalt ook de reden om buitenlandse aanbieders de toegang tot deze markt te ontzeggen, zo zei Arnhem een jaar geleden.

De kern van dat tussenvonnis luidde: "In de bodemprocedure tussen Lotto en Ladbrokes over het via internet aanbieden van kansspelen in Nederland door Ladbrokes oordeelt de rechtbank te Arnhem vooralsnog dat het Nederlandse kansspelbeleid onvoldoende restrictief is om te rechtvaardigen dat aanbieders van buitenlandse kansspelen wordt verboden op de voet van artikel 49 EG-verdrag hun diensten in Nederland te verrichten. Dat blijkt onder meer uit jaarverslagen van de Lotto, reclame-uitingen en omzetstijgingen."

Donner kreeg nog een kans om het tegendeel aan te tonen, vooral wat betreft groei van de omzet van de vergunninghouders en hun marketingbudgetten.

Die reactie heeft lange tijd op zich laten wachten. Donner kwam met voor beelden zoals de afwijzing van het verzoek van de Staatsloterij voor een sms-loterij onder de naam 'Sevens'; de afwijzing van Holland Casino's deelname aan een - daarom afgeblazen - tv-programma 'Casinokings' van Endemol voor RTL; de afwijzing van de het verzoek van de Lotto om deelname aan een instantloterij via internet. En nog een waslijst aan afgewezen verzoeken, waaronder voor tv-programma 'Miljoenenjacht' en een kritische brief aan SBS6 gericht over het tv-programma Lotto Weekend Miljonairs.

En het aantal reclame-uitingen, beweerde Donner, is 'fors teruggebracht'. Hoewel er nog uitgebreide reclame is voor gokken in al zijn vormen, niet op de laatste plaats door aanmoedigende tv-programma's als de Postcodeloterijshow, oordeelt de rechtbank Arnhem nu volgslagen anders dan een jaar terug.

"Ja, je kunt wel zeggen dat de rechtbank 180 graden gedraaid is. Ze vindt het beleid van Donner nu consistent en coherent met het Europese recht. Hij heeft genoegzaam aangetoond dat zijn beleid het weigeren van buitenlandse aanbieders rechtvaardigt", erkent Joris van Manen, advocaat van De Lotto en werkzaam voor De Brauw Blackstone Westbroek in Amsterdam.

Justin Franssen van Van Mens & Wisselink, advocaat van gokbedrijf Betfair - niet van Ladbrokes - vindt van niet: "Donner balanceert op een wel heel dun koord met zijn kansspelbeleid. Je kunt met alle reclame-uitingen en omzetverhogingen die er wel degelijk zijn onmogelijk volhouden dat het werkelijk restrictief is. In 2004 heeft de rechtbank Arnhem dar in haar tussenvonnis terecht gehakt van gemaakt. Het draaien in het laatste vonnis is een kunstgreep."

Is het niet veeleer een economische kwestie: zo veel mogelijk inkomsten voor de Nederlandse staat? Franssen: "Ja, natuurlijk en dat leidt tot een zwalkend beleid, slingerend tussen het principe van de wet en de opbrengstmaximalisatie door de vergunninghouders in de praktijk. Zo zegt de regering nog in 2003 pas op de plaats te maken en een jaar later krijgt Holland Casino voor haar witte vlekken-theorie: iedere Nederlander moet binnen een half uur een casino kunnen bereiken. Is dat restrictief?"

Van Manen: "Er is nu eenmaal een publieke wens om te gokken. Die is er al sinds de mannelijke Batavieren die zelfs in hun huis en vrouw tot inzet van het dobbelen maakten. Dit vereist dus dat je aanbod mogelijk maakt maar wel reguleert met strikte voorwaarden. En het voorbeeld van het weigeren van de vergunning voor Sevens bewijst dat het niet om geld gaat. Donner boorde de overheid vele tientallen miljoenen door de neus met die weigering."

Opvallend was de gebrekkige aandacht in de pers voor het recente vonnis van de rechtbank Arnhem, vooral gezien de publiciteit die vorige zaken, ook het tussenvonnis, wel kregen. Van Manen: "Journalisten vinden het wel interessant zolang er strijd is en als de minister van Justitie wordt aangepakt door een rechter vanwege inconsistent beleid. Het definitieve vonnis is niet spectaculair."

Volgens Franssen is het zonneklaar dat Donner tactisch heeft gemanoeuvreerd: een rapport over illegaal aanbod in de la laten liggen, eerst de zaken regelen via de rechtbank Arnhem om vervolgens pas naar de Tweede Kamer te gaan met zijn plan voor aanpak. "Het is een tweetrapsraket. Eerst probeer je een fraai beeld te schetsen met een eenzijdige opsomming van je eigen beleid, en vervolgens jaag je de politiek angst aan met een rapport dat al lang weer achterhaald is."

Van Manen is het daar niet mee eens: "Het is een volkomen logische gang van zaken. We hebben in Nederland een Trias politica en de onafhankelijkheid van de drie spelers was ook hier gewaarborgd: eerst de rechter, toen de minister en nu de Tweede Kamer."

De illegaliteit is aanzienlijk, zo schetsten politie en justitie in genoemd onderzoek 'Kansspelen op Internet' (KOI) dat onder leiding van het Korps Landelijke Politiediensten (KLPD) tot stand kwam: wel 780 overtredingen van de wet, waaronder een kleine 500 sites waar de Nederlander kan gokken.

Het rapport geeft het startschot voor bestijding ervan en Nederland rekent op buitenlandse hulp gezien de uitingen in vier talen in het trapport. Echter, dit verhaal lieten Donner, de politie en ambtenaren twee jaar lang in de la liggen tot afgelopen week het geschikte moment daar was om het te publiceren. Dat is een vorm van politieke manipulatie.

De voorgestelde aanpak van illegaal gokken met simpele methoden vindt Franssen een lachertje: "Ik vrees dat dit soort beleid eerder zal leiden tot meer illegaliteit dan in de effectieve bestrijding ervan. Het echt criminele aanbod zal zich verschuilen. Als je je wilt verschansen zijn er mogelijkheden genoeg met registratie in derde - en vierde wereldlanden, vooral op eilandstaatjes ver weg met een liberaal regime."

Maar, zegt Franssen, zo ver hoeven ondernemers niet te gaan: "Ook het Verenigd Koninkrijk kent een liberaal regime. Nu nog proberen Justitie en aanbieders als de Lotto de poorten naar buitenlandse sites te vergrendelen, maar dat kan geen stand houden."

Van Manen vindt de argumentatie van Franssen niet deugen, zegt hij. "Deze advocaten vinden gehoor voor hun pleidooi tegen de Nederlandse wetgeving die uitgangspunten heeft die dit land breed ondersteunt, en terecht.

De buitenlandse partijen zijn louter op winst uit en bekommeren zich totaal niets om het beperken van gokverslaving. en ze dragen niets af aan goede doelen. Weleens bedacht dat het afgelopen is met de gouden medailles van Nederland als de Lotto geen uitkeringen meer aan de sport zou doen?"

Franssen: "Fondsenwerving is kennelijk het doel van het gokbeleid. In bijvoorbeeld België en Frankrijk zijn meer aanbieders zonder dat dit ten koste gaat van de sport en goede doelen. En mijn cliënt Betfair heeft aangeboden om met een Nederlandse vergunning hetzelfde of zelfs meer af te dragen aan goede doelen. En ze doet aantoonbaar veel meer aan gokverslaving dan de Nederlandse vergunninghouders met hun slappe beleid."

De beide pleiters zijn het oneens over de uiteindelijke afloop. Van Manen: " De strijd lijkt me nu zo goed als gestreden in het voordeel van minister Donner en het Nederlandse kansspelbeleid. Dat is terecht ook."

Franssen: "Uiteindelijk delft de Nederlandse staat het onderspit in deze zaak. De wet druist in tegen Europese jurisprudentie en de uitvoering van dat zogenaamd restrictieve beleid is een lachertje. Het is pappen en nathouden om het gezicht naar buiten toe te redden en ondertussen inkomsten te maximaliseren."

[Peter Olsthoorn, 22 september 2005]