Overvloed aan kanalen: praatjes vullen de gaatjes
Internet is gestandaardiseerd datatransport, traditioneel verbonden met de computerterminal, later pc. Dit breidt in snel tempo uit, met verschillende infrastructuren en terminals, ook mobiel. Parallel komt digitale televisie op, onder meer op internet. Netkwesties inventariseert de digitale kanalen aan de hand van hun mogelijke betekenis voor de Nederlandse media- en uitgeefsector.
Dit artikel maakt deel uit van een onderzoek naar online uitgeven en journalistiek dat steun krijgt van het Bedrijfsfonds voor de Pers.
Een klein jaar geleden verscheen het rapport De Eindeloze Ether van vakblad De Ingenieur. Honderd pagina's optimisme en boude voorspellingen over het gebruik daarvan, zoals je die van technologiekenners mag verwachten.
Deze deskundigen voorzien een grenzeloze groei van het aantal mediakanalen in de ether met de komst van nieuwe draadloze technologie. In combinatie met vaste verbindingen zal die binnen vijf jaar (dat wil zeggen uiterlijk in juni 2009) een einde maken aan de schaarste in IP-bandbreedte en daarmee van mediakanalen. En de vraag ernaar is er al, aldus de schrijvers in hun conclusies:
Technisch zijn er geen principiële belemmeringen voor een eindeloze ether; vooral op het gebied van muziek, film, sport en vertier blijkt er een grote behoefte aan een aanbod dat inspeelt op persoonlijke voorkeur. De woorden 'naar eigen keuze' en 'op het moment dat het mij uitkomt' duiden de kansen voor de ontwikkeling van een nieuw en rijk geschakeerd media-aanbod;
Op het gebied van de nieuwsvoorziening is actualiteit de sterkste troef: breng het nieuws op het moment dat het gebeurt. In een grenzeloze ether is het nieuws altijd en overal toegankelijk; nieuwe mediatoepassingen kunnen best lonend zijn, zo leert de ervaring op internet.
Breedband is voor de gebruiker niet synoniem met 'een gratis lunch'. Er kan geld kan worden verdiend als er maar wordt aangeboden wat de gebruiker van waarde vindt... de gebruiker kan zonder gekunstelde belemmeringen afstemmen op het media-aanbod dat het beste bij de eigen voorkeur past.
Creatie van het aanbod om op deze vraag in te spelen zou een economisch speerpunt van Nederland moeten worden, aldus De Eindeloze Ether. De overheden voeren een achterhaald beleid van 'kanalen op de bon', met een verstikkende regulering van regelneven - en nichten. "De overheid die kennisland wil zijn en voorop wil lopen met innovatie heeft hier een kans. Stel als doel: de eindeloze ether is er binnen vijf jaar."
In grote steden zou de overheid kunnen beginnen met aanleg van een dekkend draadloos net voor hoge snelheden, wifi. Dat zou 10 euro per inwoner per jaar kosten aan afschrijving en onderhoud. Het voorbeeld voor deze aanbeveling vormde ongetwijfeld Wireless Leiden, 's wereld grootste net, door vrijwilligers gebouwd. Overigens is het gebruik niet overweldigend, ondanks buitenlandse belangstelling en hoge waardering. Maar dat kan nog komen, sms bestond ook ruim tien jaar voor het gebruik aansloeg.
Maar al even later somt De Eindeloze Ether problemen op die geen overheid kan oplossen: "De belangrijkste praktische belemmeringen die moeten worden overwonnen voor het tot stand brengen van een eindeloze ether liggen op het vlak van de kwaliteit van het mobiele netwerk, gebruiksgemak, de gehanteerde businessmodellen en de auteursrechtbescherming."
Deze traden ook naar voren tijdens een discussie over het rapport waarover Netkwesties uitgebreid berichtte, zeker in het kader van dit artikel nog heel lezenswaardig.
Wellicht de belangrijkste omissie in dit rapport en de discussie is het ontbreken van principiële vragen: in wiens belang is de enorme uitbreiding van kanalen en wat doen die bevoordeelden er vervolgens mee? En ten koste van wie of wat?
In het vaste internet blijkt dit voornamelijk chatten te zijn en het ruilen van muziek, wat e-mail en tot slot informatievoorziening en zo nu en dan een transactie. Bij mobiel bellen is het niet anders, al hobbelt de muziek er een paar jaar achteraan nu de telefoon anno 2005 standaard een mp3-speler krijgt. En bij de volgende generatie is een spelcomputer (PSP van Sony) met video en belfunctie en internet gemeengoed, dankzij UMTS-verbindingen.
In die zin lijkt het alsmaar uitdijende aanbod van zendmogelijkheden de traditionele zendende partijen geen goed te doen: de spoeling aan publiek wordt over meer opeisers van aandacht verspreid, waarbij de communicatie en de ontspanning biedende signalen - als muziek, pret, soap en sensatie - de mediaconsumptie gaan overheersen.
Terug naar de technologie, waarover dit artikel per slot van rekening handelt. Welke opkomende kanalen kunnen we onderscheiden, hoe breed en diep zijn ze, en welke huidige kanalen vervangen ze of vullen ze aan?
We praten in megabit per seconde (Mb/s), 1 miljoen tekens per seconde. Dat kunnen de meeste breedbandverbindingen nu aan. Inbellen vindt plaats tegen 56 Kb/s, zo'n 50.000 tekens per seconde. Dus breedband is twintig keer sneller, maar momenteel telt vooral dat breedband geen telefoontikken kost. De meeste tijd besteden mensen aan activiteiten die weinig capaciteit vragen - e-mail en chatten - en onderwijl downloaden ze (illegaal aangeboden) muziek en films.
Internet via ADSL
ADSL over de bestaande koperen telefoonlijn wordt momenteel door partijen als KPN, BBned, Versatel en Tiscali aan consumenten aangeboden voor snelheden tot maximaal 8 Mb/s, in een aantal gebieden tot maximaal 4 Mb/s. De laatste snelheid is al voldoende om een film tegen goede kwaliteit te bekijken. De zendsnelheid per abonnee ligt op maximaal 1 Mb/s.
Om meer personen in een huishouden naar films of televisie te laten kijken is een hogere snelheid nodig. Over dezelfde telefoonlijnen is dat mogelijk met ADSL2+ moeten snelheden tot meer dan 20 Mb/s mogelijk maken.
Teneinde in een huishouden drie apparaten tegelijk van een videosignaal te voorzien - televisies, pc's dan wel videorecorders - is een constante datacapaciteit nodig van 6 en 10 megabit per seconde. Dat is met het huidige ADSL-net niet mogelijk. ADSL2+ heeft een maximum downloadsnelheid van 24 megabit per seconde en een uploadmaximum van 3 megabit per seconde.
Hoe verder een aansluiting is verwijderd van een KPN-wijkcentrale, des te lager de downloadsnelheid. KPN zegt eind 2005 70 procent "gemiddeld 12 megabit per seconde" kan aanbieden, dus ver onder het maximum van 20Mb/s.
Versatel biedt zijn voetbalabonnement aan met 20Mb/s ADSL, inclusief voetbal voor 40 euro per maand. Dat is een prijs- en snelheidsdoorbraak tegelijkertijd. Het voetballen zegt Versatel pas na 1 jaar te zullen afrekenen, tot dan is het 'gratis'. De leverbetrouwbaarheid van Versatel is in de consumentenmarkt in de praktijk is tot nu toe niet aangetoond, van KPN wel.
KPN begint eind 2005 met een test met VDSL, de 'very fast digital subscriber line': goed voor 52Mb/s ontvangst en 13Mb/s verzenden. De afstand tot de centrale mag hooguit 1,2 kilometer bedragen. Om in 2006 iedereen op VDSL te zetten is apparatuur nodig in 30.000 wijkverdelers, een dure ingreep. Maar dan kan ook iedereen vrijwel onbeperkt data ontvangen en zenden.
Internet via de tv-kabel
De coax tv-kabel gaat in snelheid ongeveer gelijk op met ADSL, maar heeft wat meer potentie voor groei. De maximale snelheid ligt in de praktijk op grofweg 10 Mb/s, in een aantal gebieden op 8 Mb/s of 4 Mb/s om data te ontvangen ('download') en voor verzenden ligt de snelheid lager dan bij ADSL, op gemiddeld 10 tot 15 procent van de ontvangsnelheid.
UPC kwam recent met Chello Extreme met een ontvangst van 20 Mb/s en 1 Mb/s verzenden. Dat kost dan 80 euro in de maand, het dubbele van het Versatel-aanbod.
Over het UPC-kabelnetwerk zijn nu al snelheden tot 30 Mb/s mogelijk, getest in Almere. Een test in Amsterdam met snelheden tot 50 Mb/s staat op stapel. Essent Kabelcom test met zijn product @Home in Zuid-Nederland ook snelheden tot 50Mb/s.
Peter Wehrmeijer van de
Vecai wijst op de meest vergaande proef tot nu toe, van Essent in Boxmeer: "Dit is Ethernet to the Home. Het belangrijkste voordeel van dit product is de eenvoud voor de klant, want die heeft geen extra apparatuur nodig in de vorm van een modem. In de aansluitdoos voor radio en televisie is ook een 10BaseT ethernetaansluiting aangebracht. De klant die hierop zijn PC aansluit krijgt een welkomstscherm te zien en kan door de instructies te volgen een internetabonnement afsluiten en is direct online. De techniek is inmiddels zover ontwikkeld dat ook 100BaseT [100 Mb/s] kan worden aangeboden. Met EuroDocsis-modems zijn snelheden tot 50 Megabit per seconde haalbaar. De beperking zit daarbij niet in het kabeltelevisienet, maar in de standaard modems. Er wordt echter gewerkt aan de volgende generatie kabelmodems, die volgens Cisco meer dan 200 Mb/s moet gaan bieden."
Casema het bedrijf komt eind dit jaar met een kastje waarmee je zowel de pc als de tv van tv-signalen via internet kunt voorzien, en ook digitale tv in huis haalt. En dat moet de klant met één toetsenbord kunnen bedienen. Voor hem moet het niet uitmaken hoe en wat als hij maar veel kan kiezen. Hij kan bijvoorbeeld dan met de pc het tv-programma voor die avond samenstellen.
Glasvezel tot aan woningen
Met Onsnet stampte Nuenen dankzij inzet en een ingenieuze financieringsconstructie met vijf miljoen euro EZ-subsidie een 7.300 aansluitingen tellend glasvezelnet in de grond. Dat is veruit het grootste in Nederland. Het is de proeftuin bij uitstek voor nieuwe toepassingen, die kleinschalig zijn getest met glasvezel verbindingen in Kenniswijk in Eindhoven en Helmond.
Het glasvezelproject in Almere telt zo'n 1.700 aansluitingen. Exploitant Unet, die daarop tot 2008 exclusief diensten mag aanbieden, wil als eerste in Nederland in 2005 of 2006 de sprong wagen naar hoge-resolutie-tv met mpeg2-kwaliteit wat per kanaal 18 tot 24 megabit vergt. Dit betekent simpelweg een ongeëvenaarde beleefervaring met beeld en geluid, voor de fijnproevers.
Hoewel Neelie Kroes overheidsinvestering in glasvezel aan banden legt, investeert Den Haag toch ruim, met zo'n 10 miljoen euro, in een net dat in eerste instantie voor het onderwijs is bedoeld, maar na die eerste fase uitgebreid moet worden. Wellicht dat kabelaar Casema meedoet.
Citynet in Amsterdam rondt de aanbesteding voor aanleg van een glasnet voor 40.000 woningen in 2005 af en kiest ook een exploitant. Rotterdam gaat inmiddels wel met BBned (dochter van Telecom Italia) twee wijknetten (Nesselande en Lloydkwartier) exploiteren voor aanbod van snel internet, tv en telefonie. Voorts zijn onder meer steden als Enschede, Deventer, Delft en Den Haag in de weer met glasvezelplannen.
Maar het grootste plan heeft woningbouwvereniging Portaal, die 50.000 woningen van glasvezel wil voorzien binnen de door minister Dekker aangegeven grenzen. Dat zijn aantallen die ertoe doen, al moet de eerste spade de grond nog in.
Toepassingen
De dubbele ontwikkeling - alles naar (TCP-)IP, zeg maar internet, en transport met veel hogere snelheden - opent een scala aan mogelijkheden voor nieuwe toepassingen, met name met video.
De grootste belofte voor 2005 is nog niet televisie - dat duurt wel tot zeker 2006, 2007, maar heet Voice over IP (VoIP), ofwel bellen via de internetverbinding. Voor drie tot vier tientjes per maand heeft de consument de beschikking over een internetverbinding waarop hij ook de gewone telefoon kan aansluiten en zijn KPN-nummer kan behouden. Het betalen per minuut gaat eruit. De verwachting is dat beeldtelefonie daarmee gemeengoed kan worden.
Vooral Wanadoo (van France Telecom), BBned (Telecom Italia) en Tiscali blazen in de bus met deze dienst, maar stap voor stap komen alle internetaanbieders ermee, ook Planet Internet, het Net en Xs4all van KPN die eind mei zijn VoIP-aanbod presenteert. Het hardst timmert momenteel kabelexploitant UPC aan de weg met aanbod van bellen over IP.
Met technologische voorlopers als Rits Telecom, Solcon en Skype is dit al mogelijk. Nieuwe toepassingen zijn er nog niet veel, behalve dat je met zo'n VoIP-telefoonnummer op alle pc's ter wereld bereikbaar bent. Maar de golf aan uitvindingen zal nog komen, zeker in combinatie met televisie en radio die ook over IP zullen gaan.
Televisie
Over ADSL televisie aanbieden wordt nu nog schaars gedaan. Xs4all richtte de Stichting DSL-TV op, die al een derde proef in twee jaar tijd doet. Snel gaat deze ontwikkeling dus niet. Onderstaand wat cijfers over kosten en gebruik van DSL-televisie.
Moederbedrijf KPN timmerde flink aan weg met KPN Breedbandportal, maar tevergeefs. Ondanks gratis inschrijving bleef het aantal abonnees gering. De rechtstreekse uitzendingen van alle Olympische sporturen op televisie in de zomer van 2004, over een verschillend aantal kanalen, werd zelfs zo'n flop dat KPN geen cijfers beschikbaar durfde te stellen.
Maar niettemin moet 2005 het jaar worden van het succes van televisie over internet, vooral daar waar de installateurs van de aanbieders de koppeling maken naar de televisie. Dan is 'IP-TV' of 'DSL-TV' dan wel 'internettelevisie' niet meer gebonden aan de pc die in principe minder geschikt is om rustig gedurende langere tijd naar te kijken.
Voor het einde van 2005 wil Versatel 100.000 voetbalklanten op zijn ADSL-netwerk hebben. Eind 2008 moeten dat er 500.000 zijn. Canal+, de huidige eigenaar van de live-uitzendenrechten, heeft circa 250.000 voetbalklanten. Dat is 3,8 procent van de Nederlandse huishoudens. Momenteel beschikken 3,2 miljoen Nederlandse huishoudens over een tv-kabel- of ADSL-abonnement voor internet.
Wanadoo Nederland sluit aan in de rij met internetproviders die IP-TV aankondigen. Het dochterbedrijf van France Telecom zegt "in de tweede helft van 2005" te beginnen met televisie via ADSL. De zogeheten Livebox van Wanadoo is een modem dat ADSL-, televisie- en telefoniesignalen in een huishouden kan verspreiden.
Deze partijen spelen met 'triple play': het aanbod van internettoegang en aanpalend daaraan televisie en telefonie. De telecompartijen en kabelexploitanten geraken in felle concurrentie met dit aanbod.
Een opvallend investerende partij op internet is RTL. Dit concern kwam met gratis 'streaming', dat wil zeggen tv-zenders die via internet zijn te volgen, met name RTL-Z voor de zakelijke markt. Daarnaast introduceerde RTL ook betaaldiensten, zoals voor uitzendingen en clips op RTLvideo.nl, als concurrent van Uitzending Gemist van de publieke omroep, dat overigens gratis is.
Stef van der Ziel, belangrijkste Nederlandse deskundige op dit gebied, ziet vooral veel in de opkomst van technologie om video standaard te coderen, waardoor video en tv met High Definition-kwaliteit (HD) in zicht komen. "Nieuwe dvd-standaarden als Blu-Ray en HD-DVD (2006) zijn op die standaard H.264 gebaseerd en Windows Media 9 als optionele codec. DVB-IP komt eraan, ook met H.264. Dan wordt televisie met HD-kwaliteit haalbaar met 5 tot 8 Mb/s, in plaats van de 19 Mb/s tot nu toe. Met de opkomst van geavanceerde codecs, distributieservers en snelle breedbandverbindingen van 10, 20, 30 en zelfs 100 Mb/s is HDTV dichterbij dan ooit." Ook hier voert technologisch optimisme de boventoon.
Breedbanddorp
Op kleine schaal is ook het nodige mogelijk volgens de zieners. "Een huwelijksvoltrekking of uitvaart? Iedereen kan die op de pc zien, mits betrokkenen toestemming geven. De pastoor weet wel raad met breedband, maar ook de artsen, de zorg, scholen en niet te vergeten de voetbalclubs". Kees Rovers stoeit al zo'n dertig jaar met nieuwe media. Hij begon met videotekst, maar heeft nu zijn walhalla gevonden met OnsNet in Nuenen.
Rovers is een 'believer' en heeft het evenmin als mijnheer pastoor erg op ongelovigen: "Wat ze met ADSL en internet over de kabel doen is het laatste restje steenkool uit de mijnen peuren. Het heeft geen toekomst. Die is voor glasvezel, maar de bestaande kongsie van grootbanken en telecombedrijven houdt de innovatie tegen."
Webradio voor ouderen, vrijwel iedereen met een pc op een wifi-modem om thuis en op de pleintjes van Nuenen draadloos te internetten. Bellen over glas komt eraan en dan ook televisie. Nu is het allemaal nog gratis, straks niet meer. De Eindhovense wijk Tongelre mag Onsnet onder dezelfde voorwaarden glas bieden.
Dus de Turken van Tongelre MSN'en en bellen straks via glas, krijgen veel Turkse zenders en een enkeling probeert een videofilm van de een familiebijeenkomst naar het land van herkomst te brengen.
Rovers: "Jullie succes is de kneuterigheid, zei iemand mij. Ja, dat is toevallig wel zo. Je moet klein durven zijn en het groots durven aanpakken. Maar vergeet niet hoor: de consument ontketent zich van de trage verbindingen en raakt ontketend van de mogelijkheden. Nu de infrastructuur er is, wordt die vraaggestuurd. Dit komt mensen ten goede, niet op de eerste plaats dure consultants en sluwe aandelenhandelaren."
Dat is een visie, zoals er nog weinig te ontwaren zijn. Naar verluidt is de zender Tien ook zo'n multimediastrategie aan het ontwikkelen, met communicatie als minstens zo'n belangrijke component in de ontwikkeling en inkomstenmodellen dan distributie (televisie en radio).
Kosten en macht zenders
Wat kost dat nu zoal? Die vraag krijgt nieuwe dimensies. Zo kwamen er al berichten naar buiten dat de commerciële omroepen het nieuwe machtsblok van John de Mol dwars trachten te zitten door Versatel een behoorlijk bedrag te vragen voor het mogen doorgeven van de signalen van RTL en SBS.
Tegelijkertijd vragen de publieke omroepen aan de kabelexploitanten om voortaan meer rechten te betalen aan de omroepen zelf en rechthebbenden. In een rechtszaak is een pas op de plaats gemaakt om te onderhandelen.
Hoe eindeloos die ether en kabelcapaciteiten ook mogen worden, het vullen ervan is nog niet zo eenvoudig. Een goed voorbeeld is genoemd Unet dat consumenten nog maar moeilijk kan aantrekken. Ger Bakker, directeur van Unet in Almere, meldt dat er nog slechts 200 van de 1.700 huishoudens daadwerkelijk diensten afnemen. De rest zit vast aan, of wil niet weg van abonnementen van UPC en KPN, de concurrenten.
Dit remt de aanbodontwikkeling ook. De marketing moet beter, vindt Unet, dat de prijs van 80 euro per maand voor breedbandinternet splitste in abonnementen voor 79 en 59 euro. De laatste biedt 'maar' 50 tv-zenders, vier-megabitinternet en minder vrije telefonieminuten. "En we verlagen de prijs van settopboxen van 350 naar 150 euro en we gaan flatscreen-tv's voor bodemprijzen meeleveren", belooft Bakker. Hij wil met Unet ook elders in het land op glasvezel de diensten gaan bieden, onder meer voor Portaal.
Deze woningbouwvereniging wil 50.000 huurwoningen van glas voorzien om dan voor slechts 50 euro per maand supersnel internet, honderd tv-zenders en beeldtelefonie kunnen aanbieden. "Voor de prijs die zij in gedachten kunnen wij het niet doen, maar we praten er wel over", zegt Bakker.
Opta, toezichthouder op de telecommarkt, gaat de kosten van kabelexploitanten onderzoeken. Het vermoeden rijst dat deze te hoge winstmarges halen op de basispakketten radio- en tv-signalen, waarmee ze een monopolie bezitten in hun regio's.
Het is belangrijk te weten wat de kostprijs is, ook voor digitale kanalen. Netkwesties vroeg 'offerte' bij CaiW in het Westland, een vooruitstrevende partij. Deze hanteert voor elke gegadigde dezelfde voorwaarden, zoals bijvoorbeeld voor KPN die toegang tot de kabel vroeg met een niet nader omschreven digitaal pakket.
CaiW gaat uit van 'zes digitale kanalen van elk 8 MHz downstream en één kanaal van 3,2 MHz upstream'. Het upstream-kanaal betekent dat de aanbieder ook zijn abonnees wil kunnen laten zenden, uiteraard via een IP-verbinding (internet). Dat laatste is voor kabelexploitanten niet zonder meer in het eigen digitale pakket opgenomen en vergt extra kosten.
Met 90.000 netwerkaansluitpunten vraagt CaiW dan voor genoemd pakket 200.000 aan eenmalige investeringen en vervolgens 500.000 euro per jaar. Dit komt grofweg neer op 60.000 euro per digitaal te distribueren kanaal en 140.000 euro voor het 'upstream'.
Gezien de grofheid van de getallen, mede ingegeven door het niet geheel serieus nemen van het KPN-verzoek, is de vraag of die de realiteit weerspiegelt. Wie alle 6,2 miljoen aansluitingen in Nederland wil bereiken zou dan per kanaal zou grofweg vier miljoen euro moeten ophoesten; anders gezegd: zo'n 70 eurocent per jaar per kijker voor een eigen kanaal.
Nu betalen kabelabonnees gemiddeld zo'n 11,50 euro per maand voor gemiddeld 32 tv-zenders en 35 radiozenders analoog. Met digitaal komt capaciteit vrij. Per 1 januari telde de kabel nog maar 100.000 digitale aansluitingen, maar dit aantal stijgt in 2005 erg snel door gratis aanbod van, dan wel overgang naar digitaal.
We vroegen hetzelfde bij Xs4all, dat proeven houdt met DSL TV, aanbod van televisiestations over ADSL-verbindingen. Volgens technisch directeur Simon Hania zijn de kosten gering:
"Ja, partijen kunnen kanalen huren. Dat kost eenmalig 15.000 euro waarmee je ten minste 5000 kijkers tegelijk zou kunnen bereiken. Dan komt daar nog de bandbreedte bij van 15 euro per Mb/s per maand."
Voor een beetje kwaliteit is wel 1Mb/s nodig, dus dat is het bedrag per kijker per maand indien deze onafgebroken zou kijken. De kijker doet dat niet, maar laat wel makkelijk een station aanstaan. Xs4all biedt nu zeven zenders aan: voor 3,95 euro per maand voor 450 Kb/s en 7,95 euro per maand voor de 1 Mb/s-verbinding. Dat laatste betekent dat met 15 euro kosten voor 1Mb/s en minder dan 55 procent van de tijd kijken de kosten al zouden zijn terugverdiend. Er komt echter nog aanzienlijk meer bij aan administratieve lasten, helpdesk, enzovoorts, als de dienst serieus wordt.
De Stichting DSL-TV - de open structuur maakt deelname van meer partijen mogelijk - biedt acht kanalen: van Travel TV en Mezzo klassieke muziek tot Trace tv met urban dance en Spice Platinum met 24 uur hardcore seks.
Dat laatste leidt wellicht tot de door de site genoemde belangstelling van 160.000 huishoudens in een vorige proef, want DSL-TV wordt nooit ergens genoemd.
Volgens technisch directeur Simon Hania is er vooral voor radio, maar ook voor televisie wel een 'business case' mogelijk met verspreiding van tv-zenders via ADSL: "Een zender als Fun-X staat keurig open voor de hele wereld met een server in een rek voor 95 euro per maand inclusief 500 gigabit (= 500.000 megabit) aan verkeer. Dat laatste is maar voldoende voor een paar continue kijkers per maand op 1Mb/s. Voor radio liggen de gebruikskosten een stuk eenvoudiger.
Mobiele technologie
Ditzelfde plaatje schetsen voor mobiele technologie is in beperkte mate mogelijk. De volgende technologieën dienen zich aan:
UMTS
'UMTS = U Moet Terug Storten' grapte Adam Curry na de veel te hoge opbrengsten van UMTS-veilingen (meer dan 100 miljard euro in heel Europa) in Europa waarvan de licenties waardeloos leken te zijn geworden. Maar de licenties zijn voor een groot deel afgeschreven en KPN en Vodafone tuigen in hoog tempo hun netten op. Vodafone gaat het hardst, met naar eigen zeggen zo'n 60 procent bereik van de Nederlandse bevolking.
Voor 75 euro per maand aan vaste kosten kunnen abonnees van Vodafone en KPN onbelemmerd van hun verbinding gebruik maken. Ze hebben altijd internettoegang met officieel zo'n 384 Kb/s snelheid, in de praktijk zo'n 300 Kb/s. Dat is voldoende voor televisie en videotelefonie op klein formaat. Over gebruik is weinig tot niets bekend.
UMTS vraagt de aanleg van een compleet nieuw netwerk. Dat is niet nodig voor het aanbod van Edge, een technologie voor snelle data in het huidige gsm-telefonienet. Dat is in feite een verhoogde snelheid van GPRS, de huidige technologie onder mobiel internet (en onder I-mode van KPN).
Telfort biedt vanaf deze aanstaande zomer Edge aan. Is GPR goed voor een snelheid van 40 Kb/s, Edge komt tot 140 a 240 Kb/s. Dat is ongeveer de helft van UMTS. Een abonnement daarop gaat minder dan de helft kosten, 30 euro per maand, en biedt dan altijd over internettoegang tenminste 80 procent van Nederland.
Nieuwe UMTS-varianten zullen vanaf 2007 veel hogere snelheden mogelijk maken, maar daarvoor zijn dan weer nieuwe toestellen nodig.
Wifi en Wimax
Wifi (Wireless Fidelity), ook wel W-Lan genoemd, biedt draadloze internettoegang aan met een snelheid van 11 Mb/s. Nadeel is dat dit over een afstand van hooguit 150 meter vanaf een antenne mogelijk is. Maar de capaciteit is groot genoeg voor goede kwaliteit video op de pc of andere apparatuur met een wifi-verbinding.
Dit is ideaal om in huis- en kantooromgevingen draadloos te internetten, ook bijvoorbeeld in de tuin. Worden de antennes in het openbaar aangeboden dan is sprake van wifi-hotspots. Grotere hotels en restaurants, congres- en beurscomplexen bieden dit aan, tegen betaling. Gewenning aan gebruik is er nog niet.
Met jongere technologie wordt een snelheid van 54 Mb/s mogelijk. Belangrijker is de uitbreiding naar grotere afstanden voor wifi, en dat komt in 2006 grootschalig in de markt dankzij Intel, met afstanden tot tientallen kilometers. Onder meer etherbedrijf Nozema en telecombedrijf Enertel storten zich op deze markt.
De laatste zet ook in op 'wireless local loop' (WLL) die het in principe mogelijk maakt om elk huishouden in Nederland een alternatieve breedband internetaansluiting aan te bieden in plaats van ADSL of tv-kabel, vanaf een antenne in de wijk. De aanvankelijke beloften van deze technologie zijn nog niet waargemaakt.
Digitenne
Draadlos is ook de internationale standaard voor het digitaal doorgeven van radio- en televisie zenders via de ether, de zogenaamde DVB-T standaard (Digital Video Broadcasting - Terrestrial).
Op 31 januari 2002 heeft Digitenne officieel de vergunning gekregen om de komende 15 jaar DVB-T-uitzendingen in Nederland aan te bieden. Het bedrijf is voor 40 procent in handen van KPN, voor de rest van de Nozema, publieke en commerciële omroepen.
Digitenne verkoopt zelf diensten evenals KPN en Scarlet, als een goedkoop alternatief voor het abonnement op kabeltelevisie. Recent is daar een variant voor in de auto aan toegevoegd.
Toepassingen
Lang uitweiden over mobiele toepassingen heeft weinig zin, daar ze niet op, maar voor de drempel van acceptatie staan. Dat blijkt vooral uit de afname van diensten via Vodafone Live en I-mode van KPN: die vallen tegen. Het aandeel data in de gsm-opbrengst groeit evenmin snel en die toename is nog vooral aan sms te danken.
Na de mobiele soap Jong Zuid voor GPRS heeft Media Republic recent de 'eerste Nederlandse mobiele tv-zender' 2Go.tv gelanceerd met Vodafone. "Dat is een vernieuwende manier van TV maken omdat de content puur voor mobiele telefoon ontwikkeld is. Ook het komende jaar zal Media Republic een aantal mobiele tv-formats ontwikkelen", zegt algemeen directeur Bas Verhart.
In samenwerking met MSN en Telfort zal Media Republic dit jaar Eccky.com lanceren (zie weblog over de ontwikkeling ervan), het product dat consumenten in staat stelt samen een virtueel kindje te maken en op te voeden. "Mobiel speelt in dit product een zeer belangrijke rol. Ieder virtueel kindje is uniek in de wereld en beschikt over een vocabulaire van 80.000 zinnetjes. Via Mobiel kun je straks in de kroeg een levensechte conversatie hebben met jouw Eccky."
Streaming servers voor mobiele toepassingen kostten voorheen 40.000 tot 100.000 euro per licentie. Reken daarbij forse hardware en implementatiekosten en het streamen van content naar mobiele telefoons leek beperkt tot een exclusief groepje aanbieders. Recent is dit hele pakket voor 13.000 euro op de markt gekomen. Dan moet de consument voor de verbindingen betalen.
Via UMTS, GPRS en Edge kunnen consumenten of (belangen)groepen ook zelf 'televisie en radio maken'. Een videocamera en het toegankelijk maken van als wap-bestanden volstaan. Anderen krijgen die bestanden vervolgens als download voorgeschoteld voor hun apparaat en kunnen dat bekijken/luisteren wanneer ze dat zelf wensen. Net als op vaste verbindingen - met Kazaa en Bittorrent - zal ook mobiel het onderling uitwisselen en de kleinschalige distributie de boventoon voeren.
Conclusies; de consument
'Eindeloos' is noch de uitbreiding van de ether, noch de uitbreiding van vaste verbindingen. Wel verveelvoudigen de capaciteiten zich momenteel, maar van vaste verbindingen in een veel hoger tempo dan mobiel. Vervolgens is er op die vaste verbindingen over korte afstand wel weer veel draadloos mogelijk, dankzij wifi. Dit betekent dat op centrale punten in huis veel materiaal via breedband binnenkomt en vandaar draadloos naar veel terminals gaat, zoals in het Streamium-cencept van Philips. Dat is goed bedacht, maar ook hier is het wachten op omarming door consumenten.
Maar wifi in het openbaar komt te traag van de grond, het wachten is op de opvolger Wimax, Datzelfde geldt eigenlijk in vaste verbindingen voor glasvezel tot aan woningen. De ontwikkeling is traag en te marginaal om van betekenis te zijn voor grootschalige diensten.
Bovendien blijkt het als gevolg van de kleine schaal moeilijk om deze netten goed te exploiteren, net als dat met wifi-hotspots het geval is.
Veel dichterbij komen de mogelijkheden met uitbreidingen van internet via de telefoonlijn (ADSL2+) en meer nog via de tv-kabel. Maar uiteindelijk is de vraag wat de consument met die technologie zal doen. Daarover heeft Dialogic in Utrecht rapporten gemaakt uit dagboekonderzoek met proefpersonen in Kenniswijk. Onder Breedbandgebruiker is een rapportage aan te vragen.
Hieruit blijkt dat personen met breedband hun levens veranderen. Ze verrichten een toenemend aantal taken achter de pc, vooral ten aanzien van sociale contacten. Communicatie voert de boventoon, daarnaast het zoeken en verwerken van informatie. Nieuw is het toenemend gebruik van de dienst Uitzending Gemist van de publieke omroep, vooral waar een verbinding is gemaakt met de tv.
Kijkend naar de consument en na het gebruik van een veelheid van toepassingen stelt Netkwesties vast dat het inzetten op 'streaming' - de huidige televisiezenders onder IP brengen voor het bekijken op de pc - weinig zin heeft.
Het hele gebruik van internet tot nu toe duidt op de eerste plaats op wensen aangaande communicatie en ten tweede op het kunnen nuttigen van informatie en vertier op de momenten dat de man/vrouw aan de knoppen dat zelf wil. Groei van IP-bandbreedte is wel gunstig om steeds meer zenders voor kleine doelgroepen via internet op televisie te brengen. Dat is anders voor radio, want dat heeft minder bandbreedte nodig en kan beluisterd worden tijdens het internetten.
Dit betekent dat een model als DSL-TV in onze ogen meer een nieuw transportmiddel is voor televisie dan een belangrijke toepassing van internet voor de gebruiker. Veel interessanter zijn mogelijkheden met video-on-demand en combinaties van bewegend beeld en informatie.
In dit verband is ook de opkomst van digitale videorecorder, zoals de Tivo die KPN wellicht zal distribueren, van belang. Het sluit aan op de groeiende eisen van gemak en willen kijken wanneer de consument dat wil. Gewenning aan zo'n kijkpatroon heeft tijd nodig.
Dat laatste geldt ook voor mobiel. Niet enkel lopen technologische ontwikkeling en bandbreedtegroei niet gelijk op aan vaste verbindingen, ook is er anders dan op vaste verbindingen geen constante exponentiele groei van het gebruik van mobiele data zichtbaar. Dat wil niet zeggen dat die er niet komen, maar op wat langere termijn.
Maar vooralsnog zal, in tijd gemeten, vooral tekst, gevolgd door spraak, de meeste gaatjes op de nieuwe kanalen vullen. Zoveel meer tijd hebben mensen niet om video te kijken dan ze nu al doen op televisie met het standaardpakket en de programma's die ze kennen.
[Peter Olsthoorn, 23 mei 2005]
|
