Uitgevers in nieuwe kanalen

Jaren geleden, bij de opkomst van de commerciële televisie, wilden Nederlandse uitgevers al op de buis. Problemen met de regelgeving, tegenvallende resultaten, of gewoon een goed bod van een andere partij - de meeste tv-avonturen eindigden al snel. Maar in 2005 staat iedereen weer open voor de kansen van tv, zij het nu digitaal.

Dit artikel maakt deel uit van een onderzoek naar online uitgeven en journalistiek dat steun krijgt van het Bedrijfsfonds voor de Pers.

Staatssecretaris Medy van der Laan van Cultuur wil de beperkingen rond bezit van tv-kanalen voor uitgevers opheffen. Intensief multimedia uitgeven en samenwerkingen worden beter mogelijk, zoals uitgevers al jaren wensen. In het WRR-rapport 'Focus op functies' (pdf, 196 pagina's) worden uitgevers herhaaldelijk genoemd als potentiële toekomstige partners voor de omroepen.

Maar zover is het nog niet. De televisiewereld staat op zijn kop - vooral door de nieuwe zender Tien van John de Mol en de bewegingen van diens participatie Versatel met voetbalwedstrijden via ADSL. Ook andere grote internetaanbieders kijken naar televisie over ADSL: KPN-dochter Xs4all beproeft dit met DSL-TV.

Digitenne en KPN Digitale TV zijn al digitaal, maar met beperkte capaciteit. De tv-kabelexploitanten daarentegen zinspelen op een digitale uitbreiding door de drempel voor overstappende abonnees te verlagen. Om nog maar niet te spreken van mobiele kanalen: kabel- en telecombedrijven willen graag klanten binnenhalen door televisie aan te bieden.

Het gaat daarbij niet alleen om televisiekanalen zoals we die nu kennen. In veel gevallen is ook sprake van een 'on demand'-variant van het aanbod. Daarbij kan de kijker een keuze maken uit een uitgebreid boeket aan programma's en zenders, en kijken op het moment dat het hem zint.

Waarom hebben uitgevers in deze digitale wereld opnieuw interesse in tv? Allereerst wil men een nieuw kanaal natuurlijk niet zomaar aan anderen overlaten. De interesse van uitgevers in televisie draait soms rond het idee dat een redactie van alle markten thuis moet zijn.

Een andere reden is de wens om omzet en rentabiliteit op peil te houden. Want jaar na jaar besteden Nederlanders minder tijd aan het lezen van kranten. Het aantal betalende abonnees van dagbladen loopt snel terug. Waar de ontwikkelingen op internet suggereren dat de toekomst van uitgeven misschien juist in een zeer groot aantal micropublicaties en nichekanalen zit, ziet een uitgever zichzelf toch bij voorkeur als de producent van informatie voor het grote publiek.

Geschiedenis

De gedachte dat uitgeven en televisie goed in een bedrijf te combineren zijn, is niet nieuw. Journalist Robert Briel, als voormalig hoofdredacteur van de Veronicagids getuige van veel van deze ontwikkelingen, heeft de initiatieven onlangs nog eens op een rijtje gezet. De meeste initiatieven van uitgevers blijken geen lang leven beschoren:

• Elsevier-NDU, Perscombinatie, De Telegraaf en VNU hebben ooit samen met de publieke omroepen AVRO, TROS en Veronica plannen gemaakt voor een commerciële zender. De plannen blijven hangen op onwil uit de politiek.
• VNU zat al in abonnee-tv-kanaal FilmNet en investeert later in RTL, net als Elsevier. Bij de oprichting van de Vlaamse televisiezender VTM zijn veel uitgeverijen betrokken, ook VNU. In 1998 verkoopt VNU echter zijn belangen in RTL aan CTL-UFA en in VTM aan uitgeverijen Roularta en De Persgroep.
• In 1996 koopt Wegener het bedrijf Arcade, dat muziek uitgeeft en twee tv-zenders heeft: TMF en TV10. In 1997 verkoopt Wegener Arcade vervolgens de meerderheid van TV10 aan het Amerikaanse Saban, waaruit Fox Kids (nu Jetix) groeit en dat in avonduren Fox8 heet, een zender die door SBS wordt overgenomen. In 2001 verkoopt Wegener TMF aan MTV.
• Quote Media is een tijd actief met de muzikale clipzender The Box, waarin het een belang had van 50 procent. Quote verkoopt zijn aandeel eind 2003 aan het Duitse muziekkanaal Viva Media.
• In 1996 neemt de Telegraaf een aandeel in Sport7, de sportzender die uiteindelijk niet doorgaat. Het bedrijf neemt ook een belang van 40 procent in de Nederlandse tak van SBS. Daarmee is De Telegraaf op dit moment de enige die een belang heeft in een televisiezender.

Nieuwe golf

De Publieke Omroep kwam afgelopen herfst vrij onverwachts met de mededeling dat het zich aan vijf, of misschien wel acht of negen nieuwe themakanalen ging wagen:

• De VPRO was op internet al begonnen met eigen kanalen, en heeft inmiddels twee alternatieve muziekkanalen onder de noemer 3voor12TV: OnStage en Central. De zenders zijn voor digitale UPC-abonnees al op tv te ontvangen, net als het nieuwe Holland Doc-kanaal, gericht op documentaires.
• De VPRO en NPS hebben samen ook een kanaal /Geschiedenis gelanceerd.
• NOS Journaal 24 is vooralsnog een opsomming van laatste versies van het journaal en NOS Actueel, plus een Teletekst-tickertape.
• Een parlementair kanaal is ook besproken, de Vara denkt aan cabaret, Teleac wil een cursuskanaal - en zo heeft elke omroep inmiddels wel een plannetje of ideetje.
• Samenwerking met grote uitgevers wordt daarbij regelmatig genoemd. Zo zou de NCRV bijvoorbeeld samenwerken met externe partijen als Trouw, de Vrije Universiteit en de protestantse kerken. Gerard Oonk, radio- en nieuwe-mediamanager bij de NCRV, bevestigt het plan voor een digitale themazender op christelijke grondslag. "En daarvoor praten we inderdaad met mogelijke partners."

Ook in commercieel tv-land zit men niet stil:

• Talpa zal Tien waarschijnlijk laten volgen door een aantal themakanalen.
• MTV Networks/Viacom (MTV, TMF, The Box, Nickelodeon) heeft drie nieuwe muziekkanalen aangekondigd, plus een Nick Junior-kanaal voor de peuters en kleuters.
• SBS komt met vier kanalen: voor showbizz (TV10), doe-het-zelf (Klussen en Wonen), I Love met series uit de jaren 70 en 80, en Veronica Vibes.
• RTL werkt aan 'video on demand'-diensten met Casema voor de tv-kabel en internet.
• Verder hebben wat nieuwe buitenlandse zenders zich in Nederland gemeld, zoals GarudaTV, RaceWorld TV, Car Channel en World Made Channel, dat alleen homevideo's wil uitzenden.

• Oranje TV zegt te komen met een kanaal voor Nederlandse muziek en een zender TV op Reis.
• Ook ANWB, VVV en Ticketbox zijn in gesprek over een vrijetijdskanaal.
• MKB Nederland en de Kamer van Koophandel kijken serieus naar een kanaal voor ondernemers.
• Surfnet en Kennisnet kunnen over het eigen IP-netwerk een onderwijszender aanbieden.
• Uitgever IDG broedt op een Game-kanaal.
• Sony zou met serie- en filmkanaal AXN (spreek uit 'action') ook wel eens in Nederland actief kunnen worden.

Uitgevers ontbreken in het rijtje nagenoeg, maar hebben wel interesse, zegt Maarten Gubbens van het NOB, betrokken bij de technische organisatie van nieuwe zenders: "De NOB heeft een aantal gesprekken gevoerd met uitgevers, nog puur informatief. Uiteraard proberen we deze markt wel te ontwikkelen en spreken we met veel partijen. Vervolgens gaan ze enthousiast weg en zien we ze niet meer terug."

Gubbens verwacht pas een introductie van dit soort non-broadcastkanalen in 2006. Dan is er een grotere penetratie van decoders, zodat meer mensen de digitale kanalen ook kunnen ontvangen.

Quote Media

Maarten van den Biggelaar, oprichter en directeur van Quotemedia, is een van de uitgevers die in het verleden een tv-belang had: de inmiddels verkochte muziekzender The Box. Hij wil nu een 'kookkanaal', werktitel Food11. "Dat is een zender met clipjes die herhaald worden, maar ook met een kookstudio die toegankelijk is voor het publiek, waar bussen vol met mensen op af komen voor een live uitgezonden kookcursus. Die mensen betalen de basisinkomsten van de zender. En vaste sponsoren moeten ook een deel opbrengen."

Het kookkanaal staat op een zacht pitje, want Quotemedia lanceert samen met MTV het nieuwe weekblad InMagazine, een wekelijks verschijnende glossy over glamour en sterren, plus een compacte tv-gids. Ook is Van den Biggelaar niet op zoek naar het multimediaal uitbaten van alle titels: "Per merk verschilt dit. Quote is een heel sterk merk, maar alleen als tijdschrift. Mensen zitten helemaal niet te wachten op Quote-televisie of -radio. Als je dat wil doen, moet je een nieuw merk in de markt zetten. Bovendien: Food11 kost minstens vijf miljoen euro per jaar. Om een dergelijk kanaal rendabel te maken, moet het aantal digitale huishoudens drastisch omhoog. Met die ruim 100.000 kastjes nu haal je het niet."

Samenwerking uitgevers en tv

Wat kunnen uitgever en tv-producent c.q. -zender elkaar bieden? Het antwoord ligt vooral in niches:

1. Publicaties als mediakanaal. Hoe drukker de tv-markt, des te groter de behoefte aan marketing van programma's en zenders via andere kanalen. De uitgever bereikt beoogde doelgroepen van nieuwe zenders vaak al met advertenties en redactionele aandacht in tijdschriften. Voor tv-zenders kan een uitgever als mediakanaal een grote rol spelen.
2. Een bestaand merk van krant of tijdschrift als tv-programma te ontwikkelen. Voorbeeld: het Engelse dagblad Daily Express begon met een postorderclub Express Shopping, een digitale winkelzender, zonder nieuws. De Times of India lanceert naast een zakennieuwszender ook een amusements- en een religieuze zender. Het Duitse zakenblad Focus begint dit jaar zelfs met een eigen digitaal themakanaal over gezondheid en fitness. De Volkskrant richtte met tv-producent Palazzina een joint venture op, om zelf tv-formats en -programma's te ontwikkelen.
3. Uitgevers kennen gespecialiseerde adverteerders goed. De Deense financiële krant Dagens Industri lanceert later dit jaar zijn eigen zender met financieel-economisch nieuws, ook om aan adverteerders de doelgroep via meer kanalen aan te bieden.
4. Uitgevers kunnen redacties met kennis van niche-onderwerpen inzetten. In Nederland werkt het Financieel Dagblad samen met Nova, waarbij de twee redacties een journalist uitwisselen. Andersom wordt het radioprogramma Mediazaken, te horen op BNR Nieuwsradio, geproduceerd met de redactie van vakblad Adformatie.
5. Ook kunnen omroepen graag in drukwerk willen gaan met hun tv-programma's. In Engeland zijn mede hierdoor al 120 tijdschriften voor kinderen op de markt. In Nederland heeft kinderzender Jetix een blad gemaakt en is er het eerdergenoemde MTV/Quote-initiatief.

Het palet aan zenders

Maar wat voor zenders krijg je eigenlijk, als je vooral heel veel meer zenders kunt aanbieden? In Engeland heeft inmiddels al meer dan 55 procent van het publiek digitale televisie - via digitale ether, satelliet of kabel. Sky biedt 450 zenders. Wat voor televisie levert dat op? En spelen uitgevers een rol?

• Sky biedt veel van hetzelfde: meer dan 40 kanalen in de rubriek 'general entertainment' en verder 28 kanalen met documentaires en informatie, 15 filmkanalen, 28 muziekzenders, 19 kinderzenders, 23 sportkanalen, 30 pornostations en niet minder dan 38 winkelkanalen. De BBC komt in zijn eentje al tot 40 nieuwe zenders: veel regio-, archief- en themazenders, en zenders voor uiteenlopende doelgroepen: naast mannen, vrouwen, tieners en kinderen ook voor de worstel- of golfliefhebbers.
• Daarnaast hebben clubs als Manchester United, Celtic en Glassgow Rangers een eigen tv-kanaal, waar een echte fan zich natuurlijk graag op abonneert. MUTV, Manchester United TV, telt ruim 100.000 abonnees.
• Maar er zijn ook nieuwe formats, zoals de 'talk-kanalen' van Vectone in de talen Tamil, Urdu en Bengali. Zes uur per dag wordt er gepraat - vaak met een gast, maar vooral met het publiek zelf. Het is goedkope televisie, die inkomsten aanvult met de opbrengsten uit sms- en telefoonverkeer.
• Er zijn heel veel verkoopzenders zoals Thomas Cook TV met korte reisprogramma's en veel (last-minute) aanbiedingen direct - telefonisch - te boeken. Een item van vijf minuten wordt twintig keer herhaald. De veilingkanalen price-drop.tv en bid-up.tv hebben in relatief korte tijd furore gemaakt bij jagende kijkers. Dat geldt ook voor The Dating Channel, waar kijkers met Premium SMS voor chats en spelletjes de producent spekken.
• Real Estate TV en The Job Channel laten de aanbieders betalen: makelaars en werkgevers kunnen informatie op tv zetten. Overigens is het niet zo dat al deze zenders ook uit video hoeven te bestaan. Een tv-zender kan ook bestaan uit de plaatjes en teksten die ook al op internet werden aangeboden.
• Gokken doet het uiteraard goed. Zo exploiteren Sky Bet en Sky Interactive eenvoudige betaalde spelletjes, samen met Puzzler Media, een uitgever van puzzelboekjes.
• Emap, uitgever van 150 consumententijdschriften en vakbladen, gaat krachtig in multimedia. Q, Smash Hits en Kiss zijn inmiddels beschikbaar als tijdschrift, tv-kanaal en radiozender - als muziekzenders waarbij kijkers clips opvragen, zoals The Box in Nederland. Het bedrijf, met 5.500 medewerkers, zegt inmiddels 15 procent van de omzet en 17 procent van de winst te halen uit de divisie met tv en radio.

Strategie Nederlandse uitgevers

Zijn er wel genoeg digitale kijkers? Vooralsnog niet, zoals Van den Biggelaar al zei. Het grote publiek lijkt vooralsnog voldoende te hebben aan het standaard analoge aanbod van kabelbedrijven - al drukken deze momenteel en masse digitaal de huiskamers binnen. Uit het rapport TV in Nederland 2004 van de Stichting KijkOnderzoek blijkt dat digitaal tv kijken in Nederland langzaam populairder wordt: het schotelbezit is gestegen van 5,6 procent in 2001 naar 10 procent in 2004, en 5,5 procent van de huishoudens bezat in 2004 een kabelabonnement met een decoder. Het percentage huishoudens dat soms tv-programma's via internet nuttigt, steeg licht tot 6,6 procent in 2004.

Uitgevers hebben met internet een beperkte mogelijkheid om digitaal te testen, want pc kijken is wezenlijk anders dan tv kijken. Toch worden op dit moment online veel videodiensten uitgeprobeerd, die in de toekomst wellicht als tv-zender kunnen worden aangeboden.

• De website van Autoweek zal binnenkort videoclips aanbieden, betaald en gratis.
• Een titel als Playboy van Sanoma is al omgevormd tot lucratief mobiel videokanaal.
• Ook Funda, een site van Wegener en makelaarsclub NVM, biedt video met FundaTV.
• Op de site van BNR Nieuwsradio zijn videoclips te vinden die tijdens de Autorai gemaakt zijn.
• QuoteTV zet clips online die Jort Kelder maakte als zijn bijdrage aan een mobiel tv-station.
• De Telegraaf biedt, als steeds meer sites, videonieuws van FTV.
• Ook de Volkskrant breidt uit in video met ANP- en FTV-materiaal.

Daarnaast groeit het aantal 'cross-mediaconcepten' die televisieformats en internet combineren - vooral commercieel gestimuleerd. Uitgever Sanoma en mediabureau Advance produceerden Stay or go, een tv- en internetformat rond wonen. In de woorden van Advance-directeur Michiel Hoekstra: "Zij hebben de thema's, de kennis en de consumenten. Wij weten dat te verzilveren door een directe relatie met die consumenten te creëren. Met Stay or go zetten we een nieuwe titel in de markt die niets met print te maken heeft."

Soapshow.tv, mede van Sanoma en Talpa, is een vorm van reality-tv, gebaseerd op de inbreng van gebruikers. Sanoma ondersteunt dit in bladen, Talpa op NoordzeeFM, met een verdere uitbreiding naar televisie in het verschiet. Het zijn de eerste tenen in het water, vooral om met adverteerders de ervaringen te delen.

Het blijft echter niet bij bescheiden initiatieven rond een enkel format of wat video voor de site. Vooral Sanoma en de Telegraaf zijn beiden op grotere schaal bezig met televisie, maar met een verschillende strategie: De Telegraaf, met zijn aandeel in SBS, wil het liefst zelf een tv-speler zijn. Sanoma, in gesprek met Talpa, benadrukt meer de complementaire rol.

Sanoma

Pim de Wit, algemeen directeur van Sanoma Uitgevers in Hoofddorp, is voor tv-productie in gesprek met allerlei organisaties - Talpa voorop. "We hebben twee jaar geleden tot drie keer toe geprobeerd een radiolicentie te krijgen. We boden realistische bedragen en verloren. Anderen die het wel lukten, draaien nu vaak verlies. Analoge televisie slaan we over. En dat geldt ook voor radio. Digitaal kun je in kleinere cellen gaan denken. Tijdens de Libelle-zomerweken wordt Libelle Webradio gelanceerd, Autoweek TV begint binnenkort en we hebben al Fancy Radio, allemaal online. Televisie volgt later."

Wat heeft Sanoma partners te bieden? De Wit: "We exploiteren een aantal interessante merken en bieden met de tijdschriften ook mediakanalen voor reclame en redactionele aandacht voor nieuwe formats en kanalen. En in een digitaal kanaal kunnen we de know-how en capaciteit uit het blad beschikbaar stellen. En we kunnen bestaande adverteerders benaderen, hebben een heel apparaat om de advertentiemarkt te bewerken.

De Wit ziet televisie niet als een koe met gouden horens: "Zo'n digitaal kanaal is natuurlijk per definitie armoe. Daar kun je geen aparte infrastructuur voor opzetten, tenzij je inderdaad iets groots hebt zoals de voetbalrechten. Als je dat niet hebt, dan moet je vooral gebruikmaken van bestaande structuren. Daar kunnen wij een rol in spelen."

Wat kunnen tijdschriften bijdragen aan de inhoud van televisieprogramma's? De Wit: "Neem bijvoorbeeld een vrouwgericht kanaal, dan hebben we daar interessante elementen uit onze bladen voor. Viva heeft bijvoorbeeld een populaire rubriek als Any body, waarin vrouwen naaktfoto's van hun eigen lichaam bespreken. Zoiets zou zich goed lenen voor tv, maar dat is nog niet voldoende. Wij zullen als uitgever niet het hele kanaal kunnen programmeren - je moet dan toch grote series hebben, zoals Desperate Housewives en dergelijke. Je kunt niet de hele dag informatieve formats bieden."

De Telegraaf Media

Tijdens een discussiebijeenkomst in het Media Park te Hilversum vatte Ad Swartjes, bestuursvoorzitter van Telegraaf Media Groep, de strategie met tv als volgt samen: "Zie het als een drietrapsraket. De eerste trap is het concernniveau: we zitten in SBS, helaas is ons aandeel begrensd en momenteel volgens de Mediawet niet uit te breiden. De tweede trap bestaat uit de merken die we kunnen uitbouwen, zoals De Financiële Telegraaf. De derde trap is de content die je hebt te exploiteren. We hebben nu Spits als een soort nieuwskanaal achter de decoder bij UPC."

De Telegraaf biedt bij Speurders.nl verkopers de mogelijkheid om naast foto's ook een videofilmpje te plaatsen. Deelneming Mobillion dat de websites Sugababes en Superdudes exploiteert, ziet wat in online tv. Ze werkt samen met Digital Magics, dat in Italië met het Mycast-platform met succes een 'video community' heeft opgezet, waarbij jongeren inbellen via webcam of en videotelefoon.

Mobillion-directeur Theo Kampschreur: "Wij zijn nu 'kanaaleigenaar' en ik zie dat als een uitgeefactiviteit. Contact is king, daar sturen we op. We creëren een omgeving waarin de bezoekers elkaar kunnen bezighouden in online communicatie- en entertainmentdiensten, in combinaties van breedbandinternet, mobiele en vaste telecomnetten, maar ook naar televisie, teletekst en print."

De Telegraaf kijkt nog naar de vorm voor televisie. Ad Swartjes op BNR Nieuwsradio: "De discussie is nu of we dit zelf gaan doen als Telegraaf-merk, of toeleverancier worden van kabelbedrijven zoals UPC." In ieder geval ziet Swartjes mogelijkheden om 'content' te gaan leveren: "Wij weten behalve van nieuws ook veel van specifieke onderwerpen zoals auto's en tuinen." Wat van de Telegraaf ook een partner zou kunnen maken voor twee van de aangekondigde SBS-themakanalen, het showbizzkanaal TV10 (met Privé) en het doe-het-zelfkanaal.

FD Media Groep

Philip Alberdingk Thijm, directeur van de FD Groep in Amsterdam, ziet zijn bedrijf voorlopig ook niet vol in televisie gaan, nadat het Financieele Dagblad in FD Media Groep met BNR Radio nauw samenwerkt. "Onze digitale activiteiten zijn onder andere de websites voor de krant en de radiozender, met daarbij ook een sms-berichtendienst en e-mail-alerts. We experimenteren met video op de BNR-site en met een podcast, gesproken columns voor internet en de mp3-speler."

FD stelt zich ten doel de klant overal te volgen: "We transformeren FD naar een mediagroep die anytime, any place het nieuws brengt, met het krantenabonnement als basis. Dit biedt toegang tot een heel palet activiteiten: krant, tijdschrift en bijlagen, maar ook evenementen, internet sites, e-mail- en sms-alerts. Onze strategie is dat je je op alles tegelijkertijd kunt abonneren."

Video is een optie, RTL-Z heet de concurrent. Alberdingk Thijm denkt hardop na over de rol van tv: "De functie van beeld is een hele andere dan van een krant of radio, per definitie is tv-informatie oppervlakkiger. De meeste diepgang vind je in de krant, radio is al wat vluchtiger, televisie is toch oppervlakkiger, meer entertainment gericht. Doorwrochte analyses maken op televisie is heel lastig."

Leverancier FTV

Dat laatste weet FTV, begonnen als Finance Television, maar al te goed. Het levert filmpjes aan onder meer De Telegraaf, Nu.nl, Chello, MSN, Tiscali, en Voetbal International. Inkomsten komen uit reclame voorafgaande aan de onderwerpen. Uitgevers die FTV clips aanbieden, delen mee in de opbrengsten. FTV koopt ook in bij regionale zenders en verkoopt die door aan internetportalen en dagbladsites die daarmee goedkoop concurreren met omroepsites. De Telegraaf gaat de clips die FTV levert binnenkort zelf van commentaar voorzien, zodat ze meer een Telegraaf-karakter krijgen.

Bram Bloemberg, directeur FTV daarover: "De consument vraagt om video, dus kranten zouden het wel moeten aanbieden. Op dit moment worden 3,5 miljoen clips per maand bekeken, en dat blijft iedere maand keurig netjes doorgroeien. De stap van televisie online naar digitale televisie is uiteindelijk niet groot. Uitgevers willen erbij zijn, ervaring opdoen, en kijken hoe het gaat werken en dat kan met ons met gering risico."

De toekomst van televisie

Na de aankondiging van de televisieavonturen van verschillende uitgevers is het stil geworden. De gesprekken worden gevoerd, de allianties gesmeed. Talpa is niet alleen nieuwe zenders aan het maken, maar ook een hele nieuwe omgeving voor televisie aan het ontwikkelen. Met naar alle waarschijnlijkheid één distributiekanaal naar alle platforms, themakanalen en 'on demand'-diensten, en interactie- en communicatieplatforms waar kijkers alles over zichzelf kunnen vertellen.

Zowel verticaal als horizontaal biedt de markt nog een groot aantal vraagtekens. Horizontaal snuffelen veel partijen aan elkaar om na te gaan wie geschikt is als partner, van Unilever tot de belangengroepen voor moslims. Verticaal moet blijken hoe groot de macht is van partijen als een UPC en KPN met digitale tv-platforms en online video. Worden ze open en komen kanalen tegen redelijke kosten beschikbaar? Kan iedere aanbieder 'vrij' en tegen concurrerende voorwaarden de doelgroep bereiken? Komen er pakketsamenstellers met macht? Bepalen adverteerders uiteindelijk het palet? Is de concurrentie tussen publiek en commercieel eerlijk?

Vooral internet laat een opmars van video zien die wellicht veel van deze vragen zal beantwoorden. Zo is Yahoo begonnen met het indexeren en doorzoekbaar maken van tv-programma's die zenders aanbieden, maar ook van videoarchieven en video van consumenten. Google biedt eenieder aan videoclips niet alleen te hosten, maar ook te verkopen. Beiden zijn zonder meer van plan de televisie van de toekomst te 'organiseren'. Een hele rij van bedrijven en bedrijfjes heeft zich inmiddels opgeworpen als dienstverlener in het netwerk waarin iedereen met iedereen beelden kan delen. Het Amerikaanse Brightcove werkt bijvoorbeeld aan een platform dat iedereen kan gebruiken om video waaronder 'televisie' te ruilen en verhandelen.

Dit is maar een van de vele spelers die menen dat de toekomst van televisie ligt in een model waarin gebruikers een veel grotere rol spelen, als makers, verspreiders en programmeurs van videocontent. In opkomst zijn modellen waarbij kijkers meewerken, video's insturen of per videotelefoon inbellen. Televisie maken is duur, maar niet als de gebruikers zelf het merendeel van de beelden aanleveren. Een miljoen kanalen met gemiddeld tien man publiek is ook een massamedium. De organisatievorm van uitgever en omroep, met zware bezetting van dure krachten, staat op dit moment nog haaks op dit 'van onderaf'-model van internet.

Er is ook nog een andere vorm van televisie in opkomst, waar de aanbieder wel strikte controle heeft. Omdat de kijker in de huiskamer steeds meer mogelijkheden gaat krijgen om commercials over te slaan, programma's op andere tijdstippen te bekijken en zelf een selectie van het aanbod te maken, gaan adverteerders de straat op. 'Narrowcasting' is een benaming voor het verspreiden van veelal commercieel gerichte tv-stromen naar schermen in winkels, trams, liften, voetbalstadions en openbare ruimtes. Zo kunnen nieuwe kanalen soms onverwacht een groot publiek bereiken.

Wat is 'uitgeven' in zo'n omgeving? Het uitgeefproces wordt in deze visie veel meer het organiseren en faciliteren van (video)communicatie tussen allerlei groepen, bedrijven en personen. Televisie is in dat model naast massamedium ook een micromedium. Dat is een fenomeen waar bestaande mediabedrijven als uitgevers nog niet op berekend zijn. Ze gaan allemaal uit van lineaire ontwikkelingen van de huidige titels naar tv-kanalen of bijdragen in tv-kanalen. De toekomst zal uitwijzen of de markt ruimte biedt aan de stortvloed van digitale kanalen, of dat de gravers ervan kopje onder gaan in het koude water.

[Monique van Dusseldorp, 19 mei 2005]

Verder in editie 128

• Invloed spook van anonimiteit valt mee op internet
• Commercie komt dichterbij met internet
• Massamedia op ontdekkingstocht in de nieuwe wereld
• Uitgevers in nieuwe kanalen
• Dolend in een mobiele wereld
• Technologie verlaagt online uitgeefdrempels
• Column Maarten Legêne

Netkwesties zoekt steun

En u kunt helpen! Lees verder »