Dorpje redt ministerie van fiasco glasvezelproject
Glasvezelproject Kenniswijk dreigde in de aangewezen proeftuin Eindhoven/Helmond te mislukken, maar twee inwoners van buurdorp Nuenen wisten het gezicht van het subsidieproject van Economische Zaken op het nippertje te redden.
Nuenen is het kleine dorp waar het wél lukt, net als in de strips van Asterix en Obelix. Terwijl grote broer Eindhoven jarenlang voortmodderde met Kenniswijk, het ambitieuze project rond glasvezelinternet met rijkssubsidie, wist het dorpje onder de rook van de lichtstad zijn inwoners wel enthousiast te maken voor supersnel internet.
De officiële ingebruikneming van OnsNet Nuenen was afgelopen woensdag vooral het feestje van twee inwoners van het dorp die bijna met zijn tweetjes de ambtenaren van het Ministerie van Economische Zaken uit de brand redden. Het zijn Henri Smits, directeur van de plaatselijke woningbouwvereniging Helpt Elkander, en Kees Rovers, zelfstandig ICT-ondernemer.
De twee ontmoetten elkaar in 2002 en constateerden dat het met de aanleg van glasvezel in Eindhoven maar niet wilde vlotten. Ze vonden het tijd voor verandering. Henri Smits: "Bij de woningbouwvereniging zag ik dat wonen en zorg steeds meer samengaan, omdat er te weinig handjes zijn om te helpen bij de zorginstellingen. Met internettoepassingen die door glasvezel mogelijk worden kunnen mensen langer thuis blijven wonen, meer sociale contacten opdoen en het kan hulpverleners tijd en moeite besparen."
Smits wilde glasvezel aanleggen, maar ving bot bij telecom- en kabelbedrijven. "Ik was verontwaardigd dat UPC en KPN de kabels niet hier wilden aanleggen, zelfs al wilde je ervoor betalen. Toen dacht ik: hier is iets aan de hand wat niet klopt." Samen met Kees Rovers bedacht hij een nieuw model waarop de aanleg van glasvezel in het dorp misschien wel zou lukken. De inwoners van Nuenen zelf zouden een coöperatie moeten vormen: de leden van de vereniging bezitten de kabels.
Ongebruikte zak subsidie
Begin 2003 vroegen Smits en Rovers de Kenniswijk-status aan. Het project voorzag in subsidie voor consumenten als zij glasvezel zouden nemen. Het hele experiment zat flink in het slop. In Eindhoven was al in 2000 een nieuwbouwwijk aangewezen als proeftuin voor nieuwe breedbanddiensten over glasvezel, maar begin 2003 waren de cijfers teleurstellend: slechts een paar honderd mensen maakten daadwerkelijk gebruik van de nog geen duizend aansluitingen. Slechts zeventien nieuwe diensten waren bij Kenniswijk aangemeld om op het netwerk te experimenteren.
Peentjes zweten
Ook particuliere bedrijven waren niet bereid kabels aan te leggen. In november 2003 constateerde Netkwesties dan ook: "Kenniswijk lijkt na drie jaar totaal mislukt. Het beloofde walhalla van het glasvezelnet telt slechts 200 klanten en 1500 aansluitingen."
Intussen begonnen de ambtenaren bij het ministerie van Economische Zaken in Den Haag behoorlijk zenuwachtig te worden. "We begonnen toen wel peentjes te zweten", zegt Guus Broesterhuizen, plaatsvervangend directeur-generaal van het directoraat Telecommunicatie en Post, in een vraaggesprek met Netkwesties. "De vraagstimuleringsregeling werkt niet en er was geen infrastructuur. Het model werkte toen heel erg slecht. Henri Smits heeft voor een doorbraak gezorgd. Als een heleboel mensen met iets bezig zijn, is dat nog geen garantie voor succes, misschien geldt zelfs wel het tegendeel. In Nuenen is de kar getrokken door twee, drie mensen in een lokale gemeenschap die heel hecht is. Misschien is dat wel de succesfactor die in Eindhoven en Helmond ontbrak."
Smits: "Wij hebben er gewoon veel vrije tijd ingestoken in de avonden en weekenden."
Oma van 100 ook lid
In december 2003 kreeg Nuenen de status Kenniswijk van Economische Zaken. ABN Amro verschafte kapitaal en de coöperatie ging de naam OnsNet dragen. Alle inwoners van Nuenen zijn benaderd om lid te worden. Hun lidmaatschap wordt in feite betaald met de 800 euro Kenniswijksubsidie. De Nuenenaren worden massaal lid van OnsNet. Al snel hebben 7.500 huishoudens zich aangemeld, onder hen ook veel ouderen, vertelt Smits. "Oma Vermeulen van 100 jaar is ook een gebruiker van OnsNet. Ze heeft niks met computers, maar belt wel graag met haar kleinkinderen. Toen ze zag dat ze die voortaan met de beeldtelefoon ook kan zien, vond ze dat geweldig. Ze is meteen lid geworden van OnsNet." Dat laatste is overigens nog geen realiteit voor oma Vermeulen.
Het succes van OnsNet Nuenen ligt volgens Smits aan de normale manier van communiceren. "Wij gebruiken geen moeilijke technische termen. We spreken de taal van de mensen in Nuenen en berichten gingen gewoon via de lokale krant."
De leden waren toen binnen, maar de kabels lagen nog nergens in de grond. De tijd begon te dringen voor Smits en Rovers, want het aanspreken van de Kenniswijksubsidie kon nog maar tot 2005. Bouwbedrijf Volkers Wessels Stevin tekende in juni 2004 een contract met OnsNet voor het aanleggen van de kabels. Op straffe van een boete moest het bedrijf alle huishoudens voor 31 december hebben aangesloten. "Het is een enorme prestatie dat het is gelukt. De inwoners hebben er weinig last van gehad. Meestal lag de straat maar een dag open."
Eindhoven alsnog
Missie geslaagd. Intussen keek het grote Eindhoven met het schaamrood op de kaken naar Nuenen. Smits: "Wethouder Claessen kwam hier op bezoek en zei hoe kunnen wij dat hier ook gaan doen. Dat gaan wij regelen." Zo ontstond OnsNet Eindhoven. En dat sloeg wél aan in de lichtstad. In december 2004 stonden honderden Eindhovenaren zelfs in lange rijen in de vrieskou om lid te worden van OnsNet en zo alsnog aanspraak te maken op de consumentensubsidie waar ze eigenlijk al jaren gebruik van hadden kunnen maken. Ook in Eindhoven zijn ongeveer 8000 huishoudens lid geworden. Dat brengt het totale Kenniswijk-aansluitingen later dit jaar op ongeveer 16.000.
"Precies genoeg om de subsidiepot leeg te maken", zegt Geert Draaijer, projectleider Kenniswijk bij Economische Zaken. "Het is eindelijk toch gelukt. We hadden een goed plan, maar het is altijd nog maar afwachten of iets ook echt werkt in de praktijk. Achteraf kunnen we opgelucht ademhalen."
Mondiaal voorbeeld
EZ-chef Guus Broesterhuizen was Smits en Rovers woensdag erg erkentelijk. "Nuenen heeft laten zien dat je met eigen initiatief iets kan bereiken. Er zijn veel mensen bij betrokken, van pastoor tot huisarts. Alles wordt uitgelegd in de eigen taal, niet in technisch Chinees. Ook wereldwijd vind ik dit een voorbeeldig project. Er is veel internationale aandacht voor. Iedereen heeft het altijd over Korea en Japan, maar Nuenen hoeft daarvoor niet onder te doen."
Netkwesties vroeg Broesterhuizen of hij het gevoel heeft dat EZ is gered door Nuenen. "Ja, het Kenniswijk-project heeft er een enorme impuls door gekregen. Er is in Den Haag vreselijk veel over het project gediscussieerd, maar we kunnen het inmiddels met opgeheven hoofd afsluiten."
Wat zijn de lessen na vijf jaar Kenniswijk? "We zijn bij de voorbereiding van dit soort grootschalige projecten echt veel te veel tijd kwijt geweest aan bestuurlijk overleg tussen alle partijen. Dat zou echt veel anders moeten. Ook moeten we ervoor waken in het vervolg vooraf te hoge verwachtingen te wekken. En we moeten beseffen dat het ontwikkelen van nieuwe innovatieve diensten echt veel meer tijd kost. Ik zeg tegen de bewindslieden en politiek: wees niet zo ongeduldig."
Dat al die diensten tot nu toe maar op een zeer kleine groep mensen in Eindhoven getest konden worden, vindt Broesterhuizen erg jammer. "Het oorspronkelijke doel was ook meer aansluitingen en meer ervaringen opdoen bij het testen van diensten. Maar goed, in 1989 werd hier in Nuenen toevallig ook al het Franse Minitel getest. Je ziet dat van de 99 diensten er misschien 5 of 10 echte goed overblijven, misschien zelfs maar eentje. Marktpartijen moeten het nu overnemen in Nuenen."
Philips met glasvezelzorg
Dat lijkt ook te gebeuren, want Philips was woensdag in Nuenen prominent aanwezig. Het bedrijf gaat zeker drie toepassingen op het gebied van gezondheidszorg testen in Nuenen:
De eerste is Gabriel: een thuiszorgsysteem dat met behulp van camera's precies in de gaten houdt hoe lang een oudere zich in een bepaalde ruimte van het huis bevindt. Als het nodig is, kan het systeem een alarm-sms sturen naar bekenden. "Kijk, gisteren noteerde het systeem bij deze persoon een hoge badkameractiviteit. Zo te zien heeft de persoon om vijf uur gistermiddag het huisverlaten om naar het ziekenhuis te gaan", vertelt een Philips-medewerker die Gabriel al in Engeland test.
Philips gaat werken met gezondheidsmeters die automatisch via het draadloze internetprotocol Zigbee bepaalde waarden doorgeven. Dat is bijvoorbeeld te gebruiken door diabetici of hartpatiënten. Het product MyHeart, van Philips en nog 33 partners zoals Vodafone en Nokia, bewaakt met behulp van draagbare elektronica permanent hart en bloedvaten.
"Glasvezel kan in de zorg veel kosten besparen", zegt Harry Hendriks, CEO van Philips Electronics Nederland. Hij is blij dat 'de kabeltjes nu eindelijk in de grond liggen'. "Dan kan het ondernemerschap snel gaan over waar het eigenlijk om hoort te gaan: de diensten. We moeten naar echte bruikbare toepassingen in de zorg. Daar moeten wij in Nederland waar de afstanden zo klein zijn eigenlijk in voorop lopen."
Philips tekende woensdag een 'letter of intent' samen met de Rabobank en Innovatie, het bedrijfje van OnsNet-bedenker Kees Rovers. De drie verplichten zich de komende tijd de zorgtoepassingen in Nuenen te gaan testen. Rovers' partner Smits zegt ook al contracten te hebben gesloten met ziekenhuizen in de buurt.
Broesterhuizen van EZ: "Het grootste probleem in de zorg zijn de belangentegenstellingen. We kunnen de gezondheidszorg hier goede dingen laten zien, waarbij de kosten misschien gedeeld kunnen worden. Zodat we misschien kunnen zeggen: we zijn als land gek als we dit niet doen."
Internet-tv met de pastoor
Op het gebied van digitale tv gebeurt er ook veel in Nuenen. Het Brabantse bedrijf Mediamall wil bijvoorbeeld settopboxjes voor zijn digitale televisiesysteem gaan slijten. Commercieel manager Roger Kusters legt uit: "We willen dat mensen gewoon met hun afstandbediening kunnen werken. Oudere mensen willen niet met een toetsenbord omgaan."
Mediamall heeft een kleine filmploeg die in Nuenen opnames gaat maken. Sportverenigingen en andere clubs kunnen die filmploeg inhuren om beelden te maken. "We gaan bijvoorbeeld de voetbalwedstrijden van RKSV Nuenen opnemen. Die staan dan op onze server zodat iedereen die later op zijn tv weer kan oproepen. De snelheid is hier voldoende voor dvd-kwaliteit." Ook eigen videobeelden zijn toegestaan bij Mediamall. "Mensen kunnen ook met een eigen camera beelden maken. Het omzetten naar digitaal is niet zo moeilijk meer."
Andere voorbeelden van internet-tv staan al in de steigers. Zo gaat de plaatselijke pastoor volgens Kusters uitleggen waarom de inwoners hun kind moeten laten dopen. Ook komt er een online bioscoop. "We zijn nog in onderhandeling van filmmaatschappijen. Verder bieden we ook interactie, zoals met het spel Weekend Miljonairs. En voor bedrijven is het ook interessant. De plaatselijke autodealer kan filmpjes van zijn nieuwe auto's erop zetten."
Daarnaast is er nu al een 24-uurs internet-tv-kanaal voor Nuenen in de lucht. Het wordt gemaakt door het bedrijf Narrowstep, bekend van het online hockeykanaal FieldHockey.tv.
Vervolg Kenniswijk
Bij de Kenniswijk-organisatie zijn ze inmiddels toe aan de evaluatie. Nadat directeur Henk Koning door de Raad van Commissarissen de laan was uitgestuurd na kritiek op zijn functioneren, staat sinds januari 2005 directeur Hessel Frings aan het roer. Frings, die komt van KPN Mobile, zal zich vooral bezighouden met de evaluatie. Van de 99 diensten die bij Kenniswijk in ontwikkeling waren zijn, slechts 41 op dit moment 'live'. Acht bevinden zich nog in de pilotfase. Frings: "Ik verwacht dat nog voor oktober 15 tot 25 diensten alsnog live gaan. We doen ook nog twee projecten met draadloos internet en we zijn bezig met een experiment met hogere snelheden over gewone coaxkabel."
Het bezoekerscentrum van Kenniswijk in Eindhoven trok volgens Fings 500 bezoekers per week. "De toeloop is de laatste tijd zo groot dat we binnenkort ook op zaterdag en vrijdagavond opengaan." Frings hoopt dat Kenniswijk ondanks de negatieve punten een vervolg krijgt. "We lopen werkelijk voorop internationaal gezien en we moeten vooral door blijven lopen. Ik hoop dat wij na dit jaar kunnen opgaan een onafhankelijk breedband kenniscentrum."
Dat is ijdele hoop. Guus Broesterhuizen van EZ: "Ik ga als overheid niet nog eens zo'n experiment betalen. Nu moeten andere partijen ook zelf aan de slag gaan."
Na 1 oktober ziet Broesterhuizen voor Kenniswijk BV alleen nog een rol als aanbieder van kennis aan de gemeenten en het bedrijfsleven. "Delen van de opgedane kennis is natuurlijk nuttig."
Die is welkom in bijvoorbeeld Amsterdam, Rotterdam, Almere, Deventer, Delft, Den Haag en Amersfoort die druk bezig zijn om gemeentelijke glasnetten te ontwikkelen. Deze worden deels betaald met gemeenschapsgeld en dat is oppassen geblazen. Broesterhuizen: "Gemeenten waarschuwen we dat ze moeten oppassen dat er niet te veel gemeenschapsgeld naar de infrastructuur gaat, want dan is er sprake van oneerlijke concurrentie. Brussel kijkt hier ook goed naar."
Te weinig zelfkritiek
Het Telematica Instituut, de Universiteit van Tilburg, de Technische Universiteit van Eindhoven en TNO hebben inmiddels diepte-interviews gevoerd met 63 ondernemers die hun producten bij Kenniswijk hebben getest. De uitkomsten daarvan verschijnen binnenkort, maar Frings wil alvast een tipje van de sluier oplichten. Een belangrijke conclusie is dat de meeste nieuwe Kenniswijkdiensten werden bedacht door kleine bedrijfjes. "De innovatie komt vooral uit het mkb. En het hele proces van idee naar een succes blijkt voor hen erg moeilijk. Ze kunnen niet alles zelf. Komen er veel klanten, dan kunnen ze niet voldoende service bieden of handelen ze de financiën niet goed af."
Fings stelde een lijst op met wel dertig knelpunten waarmee de nieuwe internetdiensten kregen te maken. De belangrijkste volgens hem: "De ondernemers hebben te weinig zelfkritiek. Ze kijken te veel door een roze bril naar hun eigen product. Ze vonden het erg moeilijk om afstand te nemen als iets niet bleek aan te slaan."
Een andere conclusie: "Het ontwikkelen van diensten duurt altijd veel langer dan gepland. Je moet er minstens anderhalf jaar voor uittrekken, en de meesten duren nog langer. Soms is iets pas na drie tot vier jaar een succes. Kenniswijk heeft geleerd dat we meer geduld moeten hebben."
Tot echte succesnummers heeft Kenniswijk niet geleid. Fings is het daar niet helemaal mee eens. "Neem bijvoorbeeld Movie On Demand, een online videotheek. Die wordt nu ook aangeboden door Casema en Planet Internet. En ook de Voice-over-Ip-dienst Pilmo is eerst bij Kenniswijk getest."
Als andere successen noemt hij: de sportbewegingsdienst Webtrainer en de bestandsuitwisselsoftware 2MySpace. Dat zijn toch vrij onbekende namen. Fings: "Ja, het komt nu pas eigenlijk goed op gang. En we hadden dit in Nuenen veel eerder moeten hebben."
[Tonie van Ringelestijn, 25 maart 2005]
|
