Anti-plagiaatscanners doen hun intrede bij Nederlandse universiteiten. Het resultaat van de knip en plak-controle is opvallend. "Het is niet om meer studenten te kunnen bestraffen, maar voor preventie."
"Citaten of halve scripties? Die haal je van Google. Zie hier - met een beetje overdrijving - de mentaliteit van de moderne internetstudent. De komst van het digitale medium biedt studenten ongekende mogelijkheden op het gebied van plagiaat; via zogenoemde paper mills of essay databases kunnen hele werkstukken gedownload worden van het internet, om vervolgens ingeleverd te worden als origineel.
Tegelijkertijd zit ook het hoger onderwijs niet stil; de plagiaatproblematiek heeft geleid tot een wildgroei van online plagiaatscanners, waarvan universiteiten tegen betaling gebruikmaken om de werkstukken van studenten op plagiaat te onderzoeken."
Als de twee bovenstaande alinea's niet tussen aanhalingstekens zouden staan, en zonder bronvermelding - genomen uit een artikel op de Edusite - dan zou er sprake zijn van plagiaat. Citeren mag, mits het met bronvermelding gebeurt.
De eerste Nederlandse docenten voelden zich in het studiejaar 2003/2004 genoodzaakt om webdiensten en software te gebruiken om plagiërende studenten te ontmaskeren. Deze vergelijken ingeleverd materiaal met de inhoud van het internet, wetenschappelijke databanken, krantenarchieven, en/of met het werk van andere studenten, ook uit het buitenland.
Dergelijke betaalde diensten, met als bekendste naam Turnitin.com, bestaan al jaren maar Nederlandse universiteiten maken er spaarzaam gebruik van. "Het is nog een beetje een rommeltje, een eenduidige aanpak ontbreekt," zegt Hans Roes, werkzaam voor de Stichting Surf, koepelorgaan voor internet en ICT in het hoger onderwijs. Hij schreef onlangs een rapport over de inzet van anti-plagiaatsites.
Zijn conclusie: her en der komen er initiatieven op gang, maar het schort aan beleid en samenwerking. De schaarse universiteiten die wat doen gebruiken verschillende software, zelfs dezelfde instelling
'Tien procent plagieert
In de kopgroep anti-plagiaat rijden Tilburg en Maastricht. Over de effectiviteit van de plagiaatscanners zijn de beide universiteiten 'redelijk tevreden': ze betrapten meer studenten dan ze vooraf hadden gedacht.
Van de ongeveer 400 Maastrichtse gescande scripties liet de plagiaatscanner er bij ongeveer veertig de alarmbel gaan. Tien procent is nogal wat. Mark Arts, projectmanager 'ICT en Docent' aan de Universiteit van Maastricht: "Ja, dat is onacceptabel natuurlijk. Maar de mate van plagiaat verschilde nogal, van vier pagina's tot één paragraaf."
In Tilburg viel het aantal gepakte studenten lager uit: ruim tien op enkele honderden. "Dat was toch iets meer dan we hadden verwacht," aldus Tomas Oudejans, hoofd onderwijs van de juridische faculteit.
Hij benadrukt dat het hoofddoel van plagiaatscanners niet het zo veel mogelijk berispen van studenten is. "Veeleer de preventie. Studenten zullen minder snel plagiaat plegen als ze weten dat deze scanners echt werken. Uiteindelijk telt een betere kwaliteit van het werk. En dat is weer goed voor de reputatie van de universiteit," zegt Oudejans.
Zijn Maastrichtse collega Arts beaamt dat: "Nu studenten veel gemakkelijker toegang hebben tot veel meer informatiebronnen, van internet tot betaalde databases, mogen docenten ook hogere eisen stellen aan hun werk."
Opmerkelijk in Maastricht: Nederlandse studenten pleegden twee keer zo veel plagiaat als de Duitse. Is het knippen-en-plakken een typisch Nederlandse ziekte? Nee, vindt althans onderwijschef Arts. Hij oppert: "Duitsers die ervoor gekozen hebben om in Maastricht te studeren zijn waarschijnlijk gemotiveerder dan de gemiddelde Nederlandse student. De Duitsers steken ook meer tijd en geld in hun studie."
De eerste plagiaatcijfers in Tilburg en Maastricht wijken overigens niet veel af van die van een onderzoek onder Australische studenten in 2002. Daaruit bleek dat zo'n 14 procent van de studenten materiaal van internet had gekopieerd.
Scannen toch tijdrovend
In 2003 begon Maastricht met het toepassen van de betaalde dienst Turnitin.com. Deze scant teksten van studenten op overeenkomsten met internet en allerlei specialistische databanken. Tegelijkertijd hanteerde de universiteit ook nog een ander programma, dat alleen teksten vergelijkt op een harde schijf.
Mark Arts over Turnitin: "Het werkt erg goed, maar het is wel verschrikkelijk tijdrovend. Elk werkstuk moet apart worden ingevoerd. Je kunt ook niet alle ingeleverde werkstukken van een bepaalde opdracht in een 'bulk' door Turnitin te halen. Hoewel kost de docenten veel extra werk en ze lopen een extra risico op RSI." Maastricht overweegt over te gaan van Turnitin op SaveAssignment. Deze site, met een plug-in in het online leersysteem Blackboard, vergt minder handwerk.
Er is veel controlesoftware. De juridische faculteit in Tilburg koos voor het Zweedse Urkund.com. Daarbij levert de student zijn werk niet meer in bij een docent, maar stuurt het Word-bestand naar een mailadres bij Urkund.com. Deze vergelijkt het materiaal niet alleen met internet maar bijvoorbeeld ook met de archieven van de Nederlandse dagbladen.
Bij Urkund krijgt de docent het werk vervolgens met de verdachte passages in kleuren te zien, met daarnaast eventueel de mogelijk overgenomen tekst en bron. Maar niet alles gaat altijd even vlekkeloos, vertelt Tomas Oudejans, docent aan de rechtenfaculteit: "Urkund zet alles over naar platte tekst, ascii. Dat levert soms problemen op bij het herkennen van citaten. Een gemist aanhalingsteken - om maar wat te noemen - kan al een onterechte verdachtmaking opleveren. Docenten moeten de uitkomst van Urkund dus altijd nog nauwkeurig controleren."
Urkund heeft meer nadelen. Omdat alles via e-mail gaat kan het systeem, zeker bij het versturen van veel grote bestanden, tot overbelasting van de mailserver leiden.
'Studenten vonden het normaal'
Het scannen is geen overbodige luxe, verklaart Oudejans: "In de juridische wereld is het allang normaal artikelen te zoeken op internet en in digitale databanken. Dat lokt plagiaat uit. Er werd opvallend veel geknipt en geplakt. Werkstukken bleken bij ons steeds minder origineel te zijn."
Internet maakt plagiaat gemakkelijker, maar op zich is het een fenomeen van alle tijden, aldus Oudejans. "Plagiaat bestond altijd al, ook vóór internet vielen er mensen door de mand, maar nu meer. De reactie van de betrapte eerstejaars was vaak: 'we wisten helemaal niet dat je geen teksten zo mag overnemen, dat hebben we op de middelbare school nooit geleerd."
Waarom controleert Nederland dan niet breed? Oudejans: "We zitten hier in een klein taalgebied. Bovendien is internet pas sinds een paar jaar een volwaardige bron voor werkstukken."
Geen schandpaal
De Tilburgse universiteit maakt zelf melding van alle ontdekte gevallen van plagiaat: de uitspraken van de examencommissie staan op de plagiaatwebsite. Geanonimiseerd, in de hoop dat dit voldoende afschrikt.
Net als in Maastricht waren de docenten in Tilburg nog niet meteen lyrisch over de detectiesoftware. "Voor de docenten viel het een beetje tegen," zegt Oudejans. "Ze hadden te hoge verwachtingen. Vooral de docenten die weinig met ICT ophebben, zagen Urkund als een wondermiddel. Maar je moet nog altijd eerst zelf kijken naar de percentages en scores."
Hans Roes van Surf maakt zich zorgen om subjectief gebruik: "Het is een recept voor ongelukken als ze te veel afgaan op de software. De vraag is ook: hoe definieer je plagiaat precies? En waar leg je de grens? Bij een paar zinnen, enkele alinea's of een hele paragraaf?"
Roes' grootste zorg is dat universiteiten detectiesystemen toepassen puur en alleen omdat dat nu eenmaal kan en met te weinig onderling overleg en kritisch gebruik. Maar ze moeten zich wel snel oriënteren, vindt hij.
Een bang gevoel
Na Tilburg en Maastricht volgt nu de Vrije Universiteit die als eerste de plagiaatscanners bij alle studies wil invoeren. Utrecht en Groningen experimenteren op kleine schaal met anti-plagiaatsoftware. "Maar bij de rest van het hoger onderwijs in Nederland krijg ik een bang gevoel. Bij de hogescholen zie ik nog helemaal niks gebeuren", aldus Roes
Roes roemt Engeland, waar een nationale commissie plagiaat onderzoekt: "Ze gebruiken daar ook één licentie voor de software, waar alle universiteiten gratis gebruik van kunnen maken. In Nederland is het een ratjetoe met initiatieven, soms zelfs binnen één universiteit."
De kosten vormen ook een struikelblok, maar die zijn dalende vanwege de toenemende concurrentie in anti-plagiaatland. Een abonnement op Turnitin kost nu ongeveer 2.000 euro per faculteit, honderd euro per docent of 60 eurocent per student. Het Nederlandse Ephorus rekent 1 tot 1,5 euro per student en 80 euro per docent. Bij Safe Assignment heeft hetzelfde docententarief, maar is per student goedkoper: 0,40 euro. Het Zweedse Urkund is wat dat betreft duurder: 2 euro per student.
Te mooi Engels
Studenten die nog in het Nederlands mogen schrijven gaan eerder vrijuit. De vertaalsoftware voor plagiaatscanning is nog niet genoeg ontwikkeld. Steeds meer universiteiten verplichten publicatie in het Engels. "Dan ben je sneller de pineut. Het is al verdacht als het te mooi Engels is," aldus Oudejans.
Een nadeel is ook dat de wetenschappelijke uitgevers zoals Kluwer en Elsevier hun databanken niet beschikbaar stellen voor plagiaatdetectie. Roes: "Dat is jammer, want de uitgevers zouden het juist moeten toejuichen. Ze hebben immers zelf baat bij het bestrijden van misbruik van hun materiaal."
De toegang tot bepaalde wetenschappelijke databases verschilt weer per anti-plagiaat-site. En dat leidt tot tamelijk grote verschillen in de 'plagiaatscores', zoals de vergelijking tussen Turnitin en Safe Assignment aantoont.
Oudejans pleit voor één landelijke database met al het werk van studenten aan juridische faculteiten. "Nu is het nog moeilijk te ontdekken als een student een papieren scriptie van een universiteit elders in het land kopieert."
Studenten vrezen privacy
Wat vinden de studenten zelf? "Wij zijn zelf ook tegen plagiaat, want het gaat ten koste van het werk van andere, hardwerkende studenten," zegt Kim Toering, de kersverse voorzitter van de Studentenvakbond LSVB. Maar een landelijke databank met het werk van alle studenten ziet ze niet zitten.
"We moeten eerst maar eens kijken of dat wel kan met de privacy. Daar zijn toch ook regels voor? Het is voor ons nu niet duidelijk wat er met het werk van studenten kan gebeuren. Bovendien staan er ook gevoelige gegevens in die ze liever niet zomaar ter beschikking stellen."
Volgens Toering vormt ook het auteursrecht een probleem. "Je weet niet waar het naar toe gaat?" In Tilburg kunnen studenten die zelf auteursrecht willen behouden op hun werk dat aangeven in de mail naar Urkund, beweert Oudejans.
Rechtszaken
In Amerika en Groot-Brittannië zijn al rechtszaken gevoerd over de plagiaatscanners. In de VS won een student een zaak tegen de verplichte softwarescan van zijn werk. Dat zou 'de hardwerkende en eerlijke student' ten onrechte vooraf in de verdachte hoek zetten, zo luidde zijn verweer.
En een Britse student klaagde recent zijn universiteit aan na betrapt te zijn op plagiaat, omdat deze hem 'nooit heeft gezegd dat knippen en plakken niet mocht'. De student kopieerde al vanaf het begin van zijn studie zonder er, naar hij beweerde, ooit iets tegen vernomen te hebben...
[Tonie van Ringelestijn, 30 juli 2004]
Warning: include() [function.include]: open_basedir restriction in effect. File(/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php) is not within the allowed path(s): (/home/netkwestie/:/tmp:/usr/local/lib/php/) in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie106/artikel1.php on line 108
Warning: include(/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php) [function.include]: failed to open stream: Operation not permitted in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie106/artikel1.php on line 108
Warning: include() [function.include]: Failed opening '/home/sites/www.netkwesties.nl/web/templates/artikel_kolomscheider.php' for inclusion (include_path='.:/usr/local/lib/php') in /home/netkwestie/domains/netkwesties.nl/public_html/editie106/artikel1.php on line 108