Op sociale media tieren oppervlakkigheid, verontwaardiging en misinformatie, maar ze bieden ook een venster op wat een samenleving bezighoudt: sentimenten, spanningen en overtuigingen.

Daartegenover staan de bewaakte traditionele media die doelgroepen scherp segmenteren en binnen dat kader bepalen wat pluriformiteit mag betekenen. De uitgesproken opiniemakers als Sander Schimmelpenninck krijgt bij de Volkskrant een scherpe stem, zolang die de lezers verkwikt en past bij redactionele lijn. Hoeveel ruimte bestaat er voor afwijking. Openheid lijdt eronder. Het vertrek van Sylvain Ephimenco bij Trouw is tekenend.

Daarbovenop staat het businessmodel van traditionele media onder druk. Social media, AI-platformen, zoekmachines en modellen zoals Substack tasten hun positie aan. Ik denk dat de strijd tegen deze ‘nieuwe vijanden’ niet alleen wordt gevoerd vanuit maatschappelijke bezorgdheid, maar ook uit zelfbehoud. Is dat redactionele onafhankelijkheid?

In een gezondere informatiecultuur zouden burgers niet hoeven kiezen tussen beide werelden. Niet tussen portfolio-gedreven traditionele media en vrijgevochten social media. De één biedt duiding, context en institutionele discipline. De ander biedt directheid, frictie en zicht op wat buiten de redactionele hekken leeft.

De kern ligt niet in verbieden of verlaten, maar beter laten werken.

Aan de start van bijeenkomsten met bedrijven heb ik tot begin dit jaar gevraagd wie er nog op X actief is en waarom. Dat aantal daalde voortdurend.

Dat bedrijven nog wel een X-logo op de website hebben staan betekent niet dat ze actief zijn, veelal is het om te voorkomen dat een derde het account zou inpikken. 

Niemand geeft aan dat het afbouwen / vertrekken van X heeft geleid tot minder handel. Het argument “daar zit onze doelgroep” is een paar jaar geleden al in onbruik geraakt. Als B2B kanaal liet (toen nog) Twitter al een dalende lijn zien, dat is sindsdien alleen maar versneld en ondertussen is de bodem bereikt.

B2B communicatie is natuurlijk niet gelijk aan B2C marketing of het verspreiden van officieel nieuws. Het is echter onverstandig het signaal te negeren dat in de Nederlandse en Europese online omgeving zakelijke gebruikers het platform massaal hebben verlaten.

Hun redenen kunnen ook uit de koker van een overheidsdienst komen.

X is al lang een open riool waar je als jezelf respecterend bedrijf niet
moet blijven. Wij gebruiken het dan ook niet meer, maar laten het
account bestaan omdat er in mooiere tijden goede berichten en discussies
waren.

Oproepen tot boycots of weggaan leiden helaas vaak tot jijbakken. Dat
vind ik jammer want dat schrikt juist af om ergens weg te gaan.

X laat zich alleen door de markt corrigeren. Weglopen werkt om X irrelevanter te maken. Vooral het weglopen van adverteerders. Maar daarmee is de roeptoeter weg, niet het gewraakte gedrag.

 We moeten weer houdbare manieren vinden om te leren luisteren, met elkaar het gesprek aan te gaan en de democratie zo te voeden. En zoals Sonja Barend al liet zien: dat mag best op het scherpst van de snede.

Online haat en bedreigingen, ach. Het zijn deplorables en ze roepen maar wat. Wie het werkelijk op je gemunt heeft, zal dat niet op X aan de grote klok hangen. Die haatdragende kreten worden evengoed wel geslaakt, ze dragen op sociale media alleen wat verder. Politici snappen dat en weten al die narigheid te negeren; ik bewonder dat wel.

Toch ben ik van X af, maar de reden is dus niet het domme gebrul van mensen die geen argument van een drogreden kunnen onderscheiden. Wat mij te veel werd was het semi-intellectueel goedpraten van de huidige fascistische tendensen, door mensen die ik al heel lang ken, die beter zouden moeten weten en misschien werkelijk beter weten.

Die Hitlergroet van Elon Musk? Ach, het was een welwillend gebaar naar het publiek. Iederéén staat wel eens op de foto met geheven arm. Kijk maar naar al deze voorbeelden.

Oh, het was de complete beweging? Identiek aan wat Hitler zelf placht te doen? Jamaar je kunt Musk niets verwijten tenzij je kunt aantonen dat hij het deed met fascistische intentie.

En voor je het weet verzand je in spitsvondigheden over vragen als of de AfD (die Musk als redder van Duitsland opvoerde) fascistisch genoeg is en of de Hitler-verering van Grok (de AI van X) iets zegt over Musk, om over antisemitische hondenfluitjes maar te zwijgen.

Als een goed opgeleid en intelligent persoon zo moeilijk toegeeft dat iemand een nazi is, ontkom ik niet aan de gedachte: Musk is de enige niet. En ik zit op een sociaal medium voor debat, maar niet voor quasi-redelijke discussies over wat net wel fascisme is en wat net niet.

Dus ben ik vertrokken naar BlueSky en Mastodon, en ik hoop maar dat ze me niet achterna komen.

Clickbait van de Volkskrant? Of blijkbaar te ingewikkeld voor Pieter Klok om als gedachtenexperiment voor "X" het woord "internet" in te vullen? Het is maar waar je kijkt en wat je zoekt. Het zijn media of, zo je wilt, sub-media.

Een goede communicatieprovider moet in principe geen boodschap aan de boodschap hebben.

X is redelijk ongefilterd - het oproepen tot geweld en dergelijke mag niet - en daardoor juist uiterst nuttig voor waarheidsvinding en daarmee een ontzettend belangrijke pijler voor democratie.

Wat net als bij drukwerk wel belangrijk is: of de uitgever of de schrijver moet bekend zijn. En dat is bij X het geval.

X is een raar ding: ongefilterde emoties van boze mensen, grappige gekkigheid maar ook actualiteit en zeldzame diepte, van over het politieke spectrum. Ik heb de indruk dat politici en media er moeilijk chocola van kunnen maken (ik ook trouwens) en dat er een factor ‘angst voor het nieuwe onbekende’ speelt, en zorg over broodroof.

 Want voor een deel van de actualiteit en een zeker perspectief is X natuurlijk veel waardevoller dan een Nederlandse krant, of wat een communicatie-expert van een overheid te melden heeft. Ik denk dus dat het voor sommige moeilijk is om nuchter te blijven over X. Temeer omdat Musk een totale lul is, maar doet dat ter zake?

Het is ook een beerput ja, waarin mensen - zijn het altijd mensen? - oproepen tot dingen die kwalijk of erger zijn. Dat smeert wel een soort pieplaag over dingen heen. Dat mensen ernstig beledigd of bedreigd worden is niet goed te praten, maar geen nieuws meer. Wel erg onprettig, nauwelijks te bestrijden. En er staat veel meer op dan ellende.

Ik heb er geen uitgekristalliseerde mening over maar vind de oproep enigszins simpel-cru en niet uit onverdachte hoek. De kop van de oproep van de Volkskrant lijkt mij over the top: ‘de enige manier’? ‘De democratie’? De oproep is emotioneel en ongebalanceerd, al begrijp ik de verontwaardiging.

Ik kan me voorstellen dat het voor sommigen een verlies is om eruit te stappen want het is wel een krachtig medium. Is het echt niet op te schonen? (Musk gaat dat niet doen nee) De bedreigingen moeten stoppen, maar waarom zou daar niet tegen opgetreden kunnen worden? Waarom is dat zo’n vaststaand iets, dat dat niet kan, in de extreme gevallen?

De democratie heeft haar spreekruimte uitgeleverd aan commerciële systemen die draaien op conflict, ophef en vernedering. Politieke communicatie zit inmiddels gevangen in infrastructuren die niet zijn gebouwd voor beraad, maar louter voor bereik.

Wie de discussie vernauwt tot de vraag of politici X moeten verlaten, mist compleet de kern. Het gaat erom hoe Den Haag zich heeft laten onderwerpen aan platforms die elke nuance afstraffen en elke rel belonen. Zolang partijen hun taal, timing en temperament door die logica laten dicteren, verandert er niets en verhuist de kwaal hooguit naar een app met een frisser kleurtje.

Deplatformisering is geen symbolisch gebaar, maar bittere noodzaak. Dat vereist geen terugtrekking uit het publieke gesprek, maar een radicale breuk met de grammatica van de rel. Weg met de politiek voor de screenshot en de standpunten die louter zijn ontworpen om de volgende golf van verontwaardiging te overleven.

We moeten weer ruimte opeisen voor volwassenen die snappen dat besturen complex is, in plaats van de meute te pleasen die elke vorm van diepgang ziet als zwakte en direct afstraft met verbale diarree.

Een vertrek van X is geen bewijs van moed, het is hooguit basale persoonlijke hygiëne. De werkelijke test schuilt in het spreken zonder algoritmisch applaus, vrij van de permanente dreiging en de verslaving aan je eigen gelijk.

Het werkelijke drama is dat onze volksvertegenwoordigers zich hebben laten africhten tot aandachtsgeile schoothondjes, die op commando van het algoritme om het hardst beginnen te keffen.

X staat ver van me af. Ik vergeet vaak dat het nog bestaat, want ik hield op met posten in oktober 2022 na de overname van Musk. Het is een beetje als mij en Linkedin: mensen moeten me eraan herinneren: ga toch een keer kijken! Ik ben blij dat die werelden zo ver van me afstaan. Dat geldt al helemaal voor alles van Meta met Instagram, Facebook en WhatsApp.

Ja, ik weet dat X veel bagger, gescheld en nepnieuws van minkukels en blaaskaken brengt.

Maar het is alsof ik aan de oever van een grote rivier zit waar veel rommel in drijft. Af en toe zitten er ook parels tussen. Steengoede observaties, wetenschappers die ontdekkingen deden, roddels etc. Kortom: inhoud van heel diverse kanten. En je kan ook dorpsgekken ontvolgen.

Daarom mijn wedervraag: welk platform is een goed alternatief? Facebook is voor oudjes die kletsen. Mastodon nog te klein en regionaal. Instagram voor beelden en video’s en BlueSky vaak eenzijdig.