In De Ongelooflijke Podcast van NPO Radio 1 van 29 maart 2026 van journalist David Boogerd en theoloog Stefan Paas voor de EO werd definitief bekend dat Joris Luyendijk (54) geen journalist meer is. Gezien het belang van het gesprek in de volle zaal van De Flint in Amersfoort, maakten we een transcriptie. Immers, thema’s van Netkwesties, zoals (actie)journalistiek, Big Tech en Europese soevereiniteit, kwamen daar ter sprake

Eerst over journalistiek: we hadden discussie over actiejournalistiek:

• Artikel over Eric Smit: Idealen, geld en actiejournalistiek - Van Follow the Money tot The Firewall
• Opinie Wim van de Pol: “Actievoeren is geen goed idee - Wanneer journalistiek geen zoektocht meer is”
• Opinie Guido van Nispen: “Preken voor eigen parochie - Nepbont is geen bont, actiejournalistiek geen journalistiek”
• Recensie: Fréderike Geerdink: alle journalistiek is activisme
• Recensie: Stakkers en Wolven van Lotfi El Hamidi

Zo neutraal mogelijk

We schreven eerder over de “schurende prachtuitzending met Sakir Khader, door Luyendijk zelf geïnterviewd”. Luyendijk verdedigde een volgens hem noodzakelijk streven naar neutraliteit door journalisten, Khader benadrukte dat hij als taak heeft om het leed van zijn Palestijnse volk aan de wereld te tonen.

Luyendijk benadrukt dit onderscheid in de podcast. Hij kan niet langer met een streven naar neutraliteit journalistiek bedrijven in dit tijdsgewricht, dus heeft zijn perskaart niet verlengd en neemt (vooralsnog) afscheid van de journalistiek zoals hij vindt dat die bedreven moet worden:

“Ik denk dat de democratie echt mensen nodig heeft, voornamelijk journalisten, die uit alle macht proberen neutraal te zijn, wetend dat dat niet kan. En dat is echt heel goed. Ik wil niet in de krant een stuk over wat er gisteren is gebeurd in Gaza door iemand die heeft besloten dat die kant slecht is en die kant goed.

Ik wil zo neutraal mogelijke brokstenen voor mijn wereldbeeld. En daarna heb je weer andere mensen die daar partijdig over zijn. Dat is ook heel goed. En zonder dat mensen partij kiezen, heb je letterlijk geen democratie meer. Dus ik wil ook zeker dat die journalistiek blijft.

Maar ikzelf ben ja, tot de conclusie gekomen dat mijn meerwaarde meer kan liggen in juist nu partij kiezen en niet meer de regels van die journalistiek volgen. Dus ik heb ook geen perskaart en ik beroep me ook niet meer op de voorrechten die de journalistiek terecht heeft, zoals bronbescherming en al die dingen.”

Defensie en Europese software

Luyendijk wil zich inzetten voor zijn opvatting met concrete actie: “Dat heb ik allemaal niet meer, omdat ik nu ook gewoon precies wil zeggen dat ik denk dat de Oekraïners de Russen tegenhouden, dat als Oekraïne valt, we in enorm gevaar zijn, dat we sowieso in enorm gevaar zijn omdat de Russen echt diep onze democratie proberen kapot te maken, omdat ze doorhebben dat die democratie, dat succes wat democratie brengt, de echte bedreiging is.”

Dus is hij nu activist en blijft “schrijver en praatjesmaker” omdat hij daarmee invloed kan uitoefenen en mensen kan mobiliseren. Dat laatste ook letterlijk, voor de verdediging van Europa en haar waarden. Wie is de vijand? Rusland vooral, dat zich impliciet gesteund weet door regime-Trump dat Oekraïne en Europa nauwelijks meer wil helpen.

Zo zet Luyendijk zich onvermoeibaar in voor concrete acties voor Oekraïne, zoals nu voor veilige bevallingen waarvoor al 150.000 euro is ingezameld. Dat is een actie van Hope4ukraine, van wie voorzitter Gerben Huisman in de Ongelooflijke Podcast te gast is om onder meer te praten over (religieuze) drijfveren om te helpen. Luyendijk was al te zien in de tweedelige tv-serie Konvooi over hulp aan Oekraïne van Tommy Wieringa en Jaap Scholten, maar louter op de achtergrond als noeste werker.

In het verlengde van de Oekraïne-actie, en beïnvloed door wat hij daar heeft gezien, komt Luyendijk in actie voor Europese defensie. In de podcast deelde hij daarover een belangrijk inzicht, over het gelijk opgaan van ontwikkeling van Europese technologie en van defensie. Met de opmerking dat het vrij onzinnig is om nog vele miljarden te besteden aan (Amerikaanse) conventionele wapens als de praktijk wijst op drones en cyberoperaties als de nieuwe combi van oorlogvoering:

“En je hebt dus ook het bijvoorbeeld wat echt een probleem waarop Mietta Groenewegen me op wees, een kolonel bij de NAVO. Ze is echt verschrikkelijk goed. Maar ze zei van de wat je dus nu eigenlijk bijna automatisch gaat zien is dus dat de hightech wereld en de defensiewereld die bijna gaan fuseren.

Dus je defensiekracht is eigenlijk de snelheid waarmee je nieuwe dingen kunt uitvinden. Niet zozeer hoe goed je wapens zijn, maar wat je heel snel kunt bouwen nadat je hebt ontdekt dat je wapens het niet meer doen omdat het slagveld is veranderd. Waar het vroeger echt ging om het staal en de kogels en zo, gaat het nu om de software.”

Luyendijk doelt op Mietta Groeneveld, een Nederlands directeur van de Navo, die regelmatig op de voorgrond treedt om het belang van Europese defensie te benadrukken. Komende week komt Netkwesties daarop terug, want zij en haar zienswijzen zullen in de ‘mainstream media’ veel meer aandacht (moeten) krijgen in 2026.