Van Dijk, zelf lang omroepbaas bij de NPO en nu een van de beste zelfstandige journalisten, kiest zelfs voor een Open Brief aan minister van OCW Rianne Letschert om zijn waarschuwing cachet te geven:

“De kwestie-ON! legt het échte probleem van Hilversum bloot. U kunt Ongehoord Nederland uit het publieke bestel verwijderen, maar u kunt de Nederlanders die zich door de publieke omroep niet vertegenwoordigd voelen niet uit de samenleving verwijderen.

Daar ligt de kern. Het geheel van de huidige omroepen vormt steeds minder een afspiegeling van het land dat hen bekostigt. Als dat wordt erkend, kan het vertrek van Ongehoord Nederland niet zonder gevolgen blijven voor het omroepmodel zelf. De publieke omroep ontleent zijn bestaansrecht immers aan pluriformiteit…

Wie uitsluitend ON! verwijdert, beschermt uiteindelijk vooral de bestaande inrichting. Niet noodzakelijkerwijs de pluriformiteit van de publieke omroep, en daarmee evenmin de verscheidenheid van de samenleving die hij behoort te dienen.”

Rode kaart ON 

De kans is groot dat minister Letschert ON de licentie zal ontnemen, want heeft daartoe de formeel benodigde inbreng van het Commissariaat voor de Media. En een meerderheid van de Tweede Kamer vindt het welletjes geweest met de vuilbekkerij van ON. Daarmee vervalt het extreemrechtse geluid niet in de berichtgeving van de publieke omroep, maar wel met een eigen club.

De verscheidenheid schiet dan definitief tekort volgens Van Dijk, en daarmee de representatie van de Nederlandse bevolking. Echter, de feiten duiden daar niet op, en bovendien ziet hij de positie van de publieke omroep volgens mij te eng: er is politiek, niet enkel in Nederland, een teneur die de publieke omroep niet kan oplossen. En daarmee valt het bestaansrecht van het Nederlandse bestel heus niet in duigen.

Ik denk dat zijn noodkreet voorbarig is. Op de eerste plaats zullen zich snel nieuwe gegadigden aandienen voor een licentie om het gat van ON op te vullen. Arnold Karkskens, de vertrokken oprichter van ON, zal niet aarzelen. En hij zal de enige niet zijn uit de PVV- en FvD-achterban die zal proberen om een licentie te krijgen mocht ON verdwijnen.

Dalende kijkcijfers

Bij de Tweede Kamerverkiezingen van 29 oktober 2025 hebben ruim 1,76 miljoen mensen op de PVV gestemd (17 procent) en 480.000 op FvD (4,5 procent). Dat zijn er samen ruim 2,2 miljoen.

Gericht op deze Nederlanders kwam ON in april 2022 in het bestel, met een aspirant status voor vijf jaar tot eind 2026, verleend door minister Arie Slob (ChristenUnie) op grond van het behalen van de drempel van minimaal 50.000 leden. ON diende zich te gaan houden aan de journalistieke code van NPO.

De bijdrage van ON aan de omroep werd grotendeels gedragen door Ongehoord Nieuws. De eerste uitzending op 22 februari 2022 op NPO 1 trok 225.000 kijkers, veel voor een nieuw middagprogramma. De top werd bereikt in november 2022 met 500.000 kijkers. Echter, dat waren er eind januari 2023 nog 170.000, waarna de daling doorzette tot 50.000 kijkers. Echter, in maart 2026 telt Kijkonderzoek nog 225.000 kijkers naar Ongehoord Nieuws om 13:00 uur, een aandeel van 18 procent.

ON was voor links Nederland niet welkom in het bestel. De Volkskrant pleitte direct voor censuur, vonden we. Er kwamen snel aanvaringen met de NPO, al in 2022, waarna we betoogden dat de daartoe gevonden criteria ook toonden dat andere omroepen zich niet aan de journalistieke code houden. Feiten en meningen lopen te vaak door elkaar. Vervolgens schreven we: laat de rechter over ON besluiten en niet de (links georiënteerde) NPO en Commissariaat.

Beter naar YouTube

Vorige week beloofde ik lezers “wellicht een pleidooi om de smeerlappen van Ongehoord Nederland op tv te handhaven. Maar daar moet ik nog eens goed over nadenken. Laat me weten, wat u vindt.” Immers, draagt het  wegsturen van ON bij aan vermindering van extremisme in de samenleving, of juist niet?

De ontvangen meningen van lezers variëren van “morgen de licentie intrekken. Laat de meute maar een nieuw verzoek  indienen.” tot “op YouTube kan ON prima uit de voeten zonder NPO-bemoeienis” tot “laat ze alsjeblieft niet ondergronds gaan” tot “Het vergt meer moed om ze binnen de NPO te houden dan eruit te gooien.” Opgeteld: het maakt niet zo veel uit. 

Mediawetenschapper Wouter Hins betoogde in 2024 op Netkwesties dat Ongehoord Nieuws beter af zou zijn op YouTube of desnoods Talpa dan bij de NPO. Dat “heeft voor ON! namelijk allerlei voordelen. Met de Journalistieke Code NPO, de Ombudsman voor de publieke omroepen en de raad van bestuur NPO heeft zij dan niets meer te maken”.

Dat  is juist. Ook bewegingen als De Nieuwe Wereld en Left Laser komen op YouTube  prima tot hun recht. PVV en FVD zijn tegen het intrekken van de erkenning van Ongehoord Nederland, terwijl onder meer D66, VVD, CDA en PRO van ON verlost willen worden. Dus een meerderheid gaat een minderheid het zwijgen opleggen. Dat is voor het Grondrecht op de vrijheid van meningsuiting een slechte zaak, ook al overtreedt ON met haar smeerlapperij grenzen van het onbetamelijke. Het is zichtbaar, iedereen kan zich verweren. Nog steeds: laat de rechter oordelen. De rechter veroordeelde Raisa Blommestijn, maar ON als geheel (nog) niet.

De Evaluatiecommissie van de NPO concludeert dat ON te vaak de regels overtreedt. JA21-Kamerlid Annabel Nanninga zegt: "Aan deelname aan een publiek stelsel zitten nu eenmaal voorwaarden verbonden wat betreft governance en inhoudelijke onderbouwing. ON heeft op dat punt keer op keer verzaakt. Daarbij is hun vrijheid van meningsuiting niet in het geding; laat ze een private website of kanaal beginnen, maar in het publiek bestel kan dit zo niet. Ik vind dat de minister nu een besluit mag gaan nemen, dat is haar werk."

Powned: ON mag gaan

Ton van Dijk betoogt dat je van de andere omroepen niet kunt verwachten dat ze extreemrechtse bevolkingsdeel afdoende bedienen en representeren. Dus is de NPO als geheel mank. Ik vroeg aan Dominique Weesie, directeur van Powned, de omroep die nu met Rutger en de Buitenlanders wel alle stemmen aan het woord laat, wat hij vindt van gedwongen vertrek van ON.

“Ik ben het niet eens met Ton F. van Dijk. Natuurlijk, er moet ruimte zijn voor alle geluiden binnen de NPO, maar complottheorieën moet ON maar lekker op YouTube verspreiden. Dat kan nu eenmaal niet binnen de NPO.

Het is waar dat er onvoldoende evenwicht is en het rechtse geluid niet altijd goed gehoord wordt in Hilversum. Maar dat kunnen andere omroepen prima voor hun rekening nemen. Als je kijkt naar wat wij met PowNews online doen, dan komt dat al heel goed in de buurt.”

PowNews op YouTube heeft ruim 600.000 volgers en behandelt onderwerpen als teloorgang van Nederlandse dorpen en kritiek op coronabeleid. Ook WNL en Omroep Max laten bij de NPO rechtse geluiden horen, soms ook AvroTros. Dus, meent Weesie: “Ik denk niet dat het  publieke bestel omvalt als je Ongehoord eruit duwt.”

Minderheid zwijgen opgelegd?

Maar met Ton van Dijk ziet hij het probleem van afgehaakte bevolkingsgroepen: “Er moet wel iets gebeuren zodat ook deze mensen zich beter vertegenwoordigd voelen bij de NPO. Dat kun je vooral doen door macht weg te halen bij de NPO zelf.”

Het bestel verandert weer een beetje met overgang naar Omroephuizen, maar dat is geen fundamentele wijziging maar een andere structuur voor bestaande geluiden onder de NPO-code. Weesie vindt het echter wel een doorbraak: “Omroepen kunnen straks maken waarvoor ze zijn opgericht zonder dat je eerst door dat filter van de NPO moet. NPO wordt meer de faciliterende partij en niet zoals nu de controlerende partij. Dus dat dat gaat echt wel schelen.”

Duitsland en Engeland

Maar ik geloof niet dat een NPO zonder ON op instorten staat. Ik denk dat Ton F. van  Dijk, zelf ooit een fundament van het publieke bestel, de NPO te veel ziet als een op zichzelf staande entiteit die hoe dan ook de hele bevolking moet representeren. Extreemrechts moet hoe dan ook niets hebben van een publieke omroep. ON zit er enkel bij voor het geld, niet om bij te dragen aan het geheel. Er komt, zoals gezegd, wel een nieuwe ON. Maar is de NPO daarmee gered?

De politieke realiteit botst met het publieke belang van een nationale omroep. Het beste voorbeeld is de AfD in Duitsland die dit weekend verkiezingen gaat winnen. De AfD ziet de Duitse publieke omroepen (ARD, ZDF en regionaal) als onvoldoende representatief voor de bevolking en door een links-liberaal “kartel” gedomineerd. Kritische conservatieve geluiden worden volgens die achterban gemarginaliseerd. Dus wil AfD het nationale Kijkgeld afschaffen en het aanbod van de publieke omroep terugbrengen tot een basisvoorziening of zelfs een betaaldienst.

Hetzelfde laken een pak in Engeland waar Reform UK het Kijkgeld wil afschaffen. Nigel Farage vindt de BBC “tot in de kern verrot” en beschuldigt haar ervan een „synoniem te zijn geworden voor corruptie, hypocrisie, arrogantie, antisemitisme en erger nog”.

Vandaag Inside

De extreemrechtse groeperingen vertrouwen de publieke omroep in de buurlanden ook niet. Daar kan Nederland geen uitzondering op maken met welke inrichting van het bestel dan ook, noch of er al dan niet nieuwe omroepen bijkomen.

Kortom, je kunt hooguit verwachten dat extreemrechtse Nederlanders zich bij omroepen als Powned en WNL af en toe thuis voelen. Het is een illusie te menen dat de NPO-journalistiek als geheel dat vertrouwen wint, ook al geeft ze nog zo gebalanceerd ruimte voor extreem- en radicaal rechts geluid.

Evenmin heeft de komst van ON in het bestel ertoe geleid dat het vertrouwen is toegenomen. Rechts publiek voelt zich prima thuis bij Vandaag Inside van John de Mol. Zelfs als de NPO dat zou overnemen zal het vertrouwen in de publieke omroep als geheel niet groeien. De ‘staatsomroep’ kan geen goed doen bij radicaal - en extreem rechts in Europa, behalve natuurlijk als welgezinde regering die overneemt zoals in Hongarije het geval was..