“Ze weten alles van je” door big tech wordt als grote privacyschending gezien. Terwijl je met wat inspanning er betrekkelijk weinig concrete last van hoeft te hebben. Het wordt pas erg als je je in de fysieke omgeving niet meer onbespied kunt bewegen.

En dat is vaak al zo: ben je met vrienden dan is er vaak eentje die “even een selfie” wil maken voor Insta, of een filmpje voor TikTok. Je durft geen nee te zeggen. Daar sta je dan, voor iedereen, voor eeuwig. Opnames met camera’s schenden niet enkel je fysieke privacy, maar vormen ook een verbinding met profielen gevormd door data. Gezichtsherkenning voor bewaking, met private camera’s of van de politie, gebeurt vooral stiekem.

Meta, moederbedrijf van Instagram, WhatsApp en Facebook, rust een AI-app voor de ‘slimme’ brillen uit met gezichtsherkenning, zo schrijft Wired. In februari hintte New York Times er al op, met onthulling van de interne naam: NameTag. Verrassend is dat niet, het tegendeel zou eerder nieuws zijn: dat Meta uit eigen beweging gezichtsherkenning uit de weg gaat. Maar het is stiekem gedaan, want Meta vertelde NYT nog dat de toepassing nog ‘in overweging’ was terwijl die al in een app werd verwerkt.

Echter, de commotie over de Wired-onthulling leidt ertoe dat Meta de gewraakte software enkele dagen later heeft verwijderd uit de AI-app, net zo stilletjes als die erin gebracht was. Publiciteit helpt. De parlementaire vragen van Democratische senatoren in een brief in maart 2026 waren geen reden om de ontwikkeling stop te zetten. Meta wist zich gesteund door regime-Trump dat immers haar immigratiepolitie ICE de Meta-brillen liet gebruiken.

Wie wil weten wat er in 2026 en 2027 op de markt komt aan brillen die ‘slim’ worden genoemd, kan terecht bij de video van The Smart Glasses Guy. Er komen veel apparaten op de markt om op je neus te zetten. De kern: het apparaat verbindt je met de omgeving en met andere personen. Die omgeving moet de komende jaren nog wel grotendeels met sensoren worden uitgerust.

Werkvloer en deurbel

In de Klachtenrapportage 2025 schrijft de Autoriteit Persoonsgegevens deze week: “De AP ontving in 2025 wederom veel klachten van burgers die zich zorgen maakten over het gebruik van camera’s. Veruit de meeste klachten gingen over camera’s van particulieren, zoals deurbel- en beveiligingscamera’s. De AP zag ook een toename van het aantal klachten over cameratoezicht op de werkvloer. Daarbij ging het bijvoorbeeld om situaties waarin werknemers aan de hand van camerabeelden werden aangesproken op hun functioneren.”

Bespieden en controleren zijn menselijke onhebbelijkheden die dus niet beperkt zijn tot big tech. Een meldpunt van vakbond CNV leverde een kleine 500 klachten op over camera’s op de werkvloer. “Camera's mogen nooit worden gebruikt om werknemers te volgen, te beoordelen of aan te spreken. Dat is simpelweg verboden. Juist daar gaat het in de praktijk vaak mis.”

Onderzoek van Binnenlands Bestuur en van Nieuwsuur toonde aan dat het met de registratie en transparantie van gebruik van camera’s in de openbare ruimte beroerd gesteld is. Het zijn er inmiddels naar schatting 2 tot 3 miljoen. Alleen al die ruime marge zegt veel. Multiscope telt al 1,6 miljoen deurbelcamera’s van burgers met angst voor de aanbellende medemens. Daarin speelt Mark Zuckerberg (nog) geen rol, tot deze argwanenden straks op hun bril het beeld van de deurbel geprojecteerd krijgen. Dan is gezichtsherkenning van die aanbellers ‘best wel handig’.

Overigens is gezichtsherkenning in Europa meestal verboden vanwege de verwerking van biometrische data die als zeer gevoelig gelden.  Echter, veelal wordt de ‘eigen veiligheid’ van personen als belang voor de gezichtsherkenning aangevoerd, zoals in voetbalstadions.

Een tweede factor is ‘gemak’. Zo wordt tijdens het wereldkampioenschap voetbal in de VS gezichtsherkenning toegepast voor toegang tot het openbaar vervoer en op luchthavens. Deelname is nu nog vrijwillig. Het gaat om de Traveler Verification Service van de federale overheid. Gegevens kunnen worden gedeeld met andere instanties zoals ICE voor het uitvoeren van ‘deportatie-bevelen’ van regime-Trump. Op Schiphol is de toepassing nog enkel lokaal voor versnelde paspoortcontrole.

Technologie snel beter

Technologie wordt snel accurater, schrijft onderzoeker Vijajan Asari op The Conversation op grond van zijn wetenschappelijke bevindingen. Vooral deep learning, dus gebruik van enorme databanken met gezichten, brengt de systemen vooruit. Hij noemt er drie:

• FaceNet van Google
• DeepFace van Facebook AI Research
• NeoFace van het Japanse NEC, gebruikt door ICE voor Mobile Fortify.

Er is een afname van zowel vals-positieve uitslagen (ten onrechte koppeling aan een beeld in de databank) als van vals-negatieven (iemand wordt niet in een database gevonden, terwijl die daar wel in zit). Voor dat eerste is grote vrees onder ethici gezien dreigende valse beschuldigingen, met ernstige voorbeelden zoals onterechte oplegging van celstraf.

Uit een rapport bleek dat herkenningssystemen van 42 Amerikaanse overheidsinstanties Afrikaans- en Aziatisch-Amerikaanse gezichten 10 tot 100 keer vaker ten onrechte identificeerden dan blanke gezichten.

Voor menselijke fouten bestaat veel meer tolerantie dan voor machinefouten. Mensen zijn nog vaak beter in herkenning, schrijft Asari: “Mensen zijn goed in het herkennen van iemand, zelfs als een deel van het gezicht bedekt is door een zonnebril of mondkapje, door meer focus op zichtbare details. Als je dit aan systemen leert, neemt het aantal fouten af.”

Soms herken je ineens iemand aan een vroegere glimlach of andere subtiele herkenbare eigenschappen. Systemen worden hierin getraind, met aandacht voor context van een uitdrukking en veranderingen in de tijd met meerdere foto’s op verschillende leeftijden. Ook 3D-inzet verbetert de herkenning van gezichten. Je kunt ook een stem toevoegen voor de herkenning.

Dat past Microsoft toe met vergadersysteem Teams, met het oog op het beter weergeven van spraak en spraakherkenning voor het omzetten naar tekst. Het combineren van gezichten met spraak en beweging van personen, die er samen voor zorgen dat mensen heel goed van elkaar zijn te onderscheiden, is wetenschappelijk nog niet veel onderzocht. Er is wel een Multi-Modal Biometric Authentication Framework getest

Alle dagen carnaval

Kortom, de technologie voor digitale herkenning van mensen in het openbaar wordt zoetjesaan perfect. Wat te doen? Immers, mensen willen wel herkennen maar niet gefilmd en herkend worden.

Stel, de slimbril (domein geregistreerd) wordt een succes. Dan lijkt het nog knap moeilijk te worden om gezichten te herkennen als iedereen zo’n zelfde montuur op haar neus heeft staan. Bovendien kunnen de problemen die Arias noemt voor digitale herkenning worden uitgebuit: van gebruik van zonnebrillen tot make-up tot verdergaande vermommingen zoals botox en maskers

Bovendien zou er een sensor in de bril kunnen komen, die andere apparatuur de gezichtsherkenning verbiedt. Zoiets als een do-not-follow in browsers voor cookies - die overigens niet werkt. Als je anderen weerhoudt van digitale herkenning, dan zou Meta kunnen besluiten dat je zelf ook geen herkenning kunt toepassen. Zoiets doet Meta met de privacy-instellingen op WhatsApp: als je instelt dat niemand kan zien of je online bent, of voor het laatst online was, kun jij dat ook van anderen niet zien.

Verbieden

Een beter werkend alternatief: de hele gezichtsherkenning mordicus verbieden, ook voor opsporing. De samenleving heeft immers eeuwenlang kunnen functioneren zonder digitale herkenning. Opvallend genoeg lopen Amerikaanse staten en steden hierin voorop. Vele overheden kennen al een ‘facial recognition ban’.

Het was een thema bij de Tweede Kamer-verkiezingen van oktober 2025. De VVD meent: “‘Om het demonstratierecht te beschermen moeten we relschoppers identificeren die het demonstratierecht misbruiken om strafbare feiten te plegen en hen niet straffeloos laten wegkomen. Daartoe moderniseren we de wet op de openbare manifestaties en zetten we camera’s met gezichtsherkenning in.’’

Ook Ja21 is voor dit standpunt, dat in januari 2025 al was vervat in een motie van Derk Boswijk (CDA) in de Tweede Kamer, dat een verruiming betekent van de huidige beperking op de verwerking van biometrische gegevens zoals met gezichtsherkenning in de Wet politiegegevens (Wpg) en de AVG en UAVG. Echter, de Partij voor de Dieren stelde expliciet: “Camera’s met gezichtsherkenning staan we niet toe in de openbare ruimte, winkels en horeca.’’

AI Act met uitzonderingen

Vier jaar geleden hebben de gezamenlijke Europese toezichthouders op de databescherming (EDPB) al richtlijnen uitgevaardigd voor gebruik van gezichtsherkenning voor opsporing. Daar moeten overheden hele goede redenen voor hebben, klinkt het vaag.

De AI Act scherpt de regels voor gebruik van gezichtsherkenning verder aan. Er geldt een verbod op toepassing van de software met opname voor Remote Biometric Identification, (real-time vergelijking van de opname met beelden in een databank).

Daarop zijn uitzonderingen van kracht: voor het opsporen van slachtoffers van ontvoering, mensenhandel of seksuele uitbuiting en vermiste personen; bij een terreuraanslag; en voor het opsporen van een verdachte van een strafbaar feit of veroordeelde.

Privacy-organisaties vrezen dat soort voorschriften zal leiden tot een hellend vlak, en dat gezichtsherkenning zowel in de opsporing als in het publiek verkeer in de openbare ruimte toch haar weg zal vinden