Heleen Herbert, CDA-minister van Economische Zaken en Klimaat en Willemijn Aerdts D66-staatssecretaris van Digitale Economie & Soevereiniteit, geven antwoorden op Kamervragen, met begeleidend ambtelijk schrijven van het Directoraat-generaal Economie en Digitalisering.

De Tweede Kamer stelde uitgebreid vragen voorafgaand en na de onthullingen over ECP van Nieuwsuur waarover we publiceerden, met een vervolg. De kern: het ministerie van EZ had de controle op de werkzaamheden van ECP inzake de subsidieverlening laten versloffen. En er is onvoldoende acht geslagen op belangenverstrengeling van de directeur Arie van Bellen en andere directeuren. Die overigens wordt geduid als “schijn van belangenverstrengeling” ofschoon belangen van Van Bellen voor zijn privé inkomsten en als directeur van ECP evident zijn.

De fracties van D66, GL-PvdA, CDA en BBB stelden vragen in een vergadering van de Tweede Kamer, D66 opnieuw op 10 maart na de uitzending van Nieuwsuur.

ECP vooral betaald door EZ

ECP werd begin 1998 opgericht door VNO-NCW en Economische Zaken, partijen met traditioneel innige banden. Ze gingen samen Nederland opstuwen in de vaart der volkeren, met e-commerce als kern. Later werd dat veel breder. Maar EZ mocht het meest betalen. De bedragen zijn vanaf 2006 teruggevonden:

Na 2018 liep de subsidie op tot 7 miljoen euro per jaar, over 2026 is die teruggebracht naar 3 miljoen. Een losse rekensom: als het totale subsidiebedrag over ruim 25 jaar op 60 miljoen komt, en daarvan is twee derde besteed aan personeel met inhuur bij LunaVia met een winstmarge van 10 procent, dan is daar 4 miljoen euro aan verdiend door directeur Van Bellen en (latere) partners. De miljoenen aan salariëring voor de directie staan daarbuiten.

Overeenkomst ECP en LunaVia

Minister en staatssecretaris antwoorden over Lunavia dat de directeur Digitale Economie van EZ op de hoogte geweest moet zijn van de inkoopconstructie met LunaVia, voorheen ProSec. Al in 2005 gaf landsadvocaat PelsRijcken er echter een positief advies over.

“Uit deze stukken is niet af te leiden of het ministerie er ook specifiek van op de hoogte was dat ProSec een eigen onderneming was van directieleden van ECP. Verder blijkt uit het archief dat er in 2008 een discussie is geweest over het feit dat een directeur van ProSec in dienst was van ECP. Daar bleken geen juridische bezwaren tegen te zijn. Maar ook hieruit is niet specifiek op te maken dat ProSec een eigen onderneming van de ECP-directeuren was. In elk geval was de voorlaatste directeur van de (voorloper van) directie Digitale Economie hier wel van op de hoogte.”

Na het rapport van Kwink moest directeur Arie van Bellen met ECP precies duidelijk maken hoe het zit met LunaVia, maar deed dat gebrekkig: “ECP bood naar aanleiding van de evaluatie transparantie over de overeenkomst met LunaVia op de eigen website. Bij nader inzien bleek echter dat de aanbeveling daarmee nog niet volledig was opgevolgd omdat de betrokkenheid van ECP-directeuren nog niet expliciet werd vermeld. Dit heeft ECP inmiddels wel toegelicht op haar website, waarmee de aanbeveling volledig is opgevolgd.”

Het ECP-bestuur heeft eind maart 2026 besloten om aanpassingen te maken aan de governance, die de schijn van belangenverstrengeling moeten beperken. De exacte uitwerking van deze aanpassingen volgt nog. Als dit tekortschiet moet het ministerie van EZK de subsidie beëindigen ofwel een andere externe inhuur afdwingen.

Geen groot alarm

De subsidie aan ECP draagt bij aan het beleid van het ministerie inzake digitale economie en de ‘informatiemaatschappij’. ECP verschaft met een halfjaarlijkse en jaarlijkse rapportage inzicht in de activiteiten en de resultaten. “Elk jaar wordt bij de subsidieaanvraag getoetst of de kosten die ECP rekent, redelijk en reëel zijn. Daaruit blijkt dat het tarief dat ECP rekent, relatief laag is vergeleken met andere partijen die subsidie ontvangen van EZK.”

De aard van de subsidies, het subsidieproces en evaluaties moeten verbeteren met goede controle op de effectiviteit  van alle activiteiten van ECP. Het jaarplan van ECP en de rapportages moeten eventueel openbaar worden. Eventueel moet ECP concurrentie krijgen door projecten aan te besteden. Vóór de zomer krijgt de Tweede Kamer definitief antwoord.

ECP deed recent wat projecten zoals over zeekabels, samenwerking in AI en vooral digitale veiligheid. Gezien de jaarlijkse beoordeling is het bijsturen eenvoudig, maar levert voor ECP onzekerheid op. EZK overweegt om langjarige subsidie te verlenen en die in begrotingsposten op te nemen, zoals voorgesteld door het CDA.

Dat is de formele afwikkeling, in praktijk ligt het volgende voor de hand: de inkoop van personeel door ECP bij LunaVia door beider directeur Arie van Bellen wordt beëindigd. Hij gaat met pensioen, er komt een nieuwe directeur, en wellicht een nieuwe voorzitter die strakker de hand houdt aan de principes van goed bestuur.

EZK beter controleren

Uit de antwoorden van Heleen Herbert en Willemijn Aerdts blijkt dat er geen reden is voor groot alarm. Ook al zou ECP vooral een lobbyclub van het bedrijfsleven zijn, met onjuiste belangenverstrengeling, dan is de ophef relatief wellicht overtrokken. 

De kwestie-ECP brengt immers aan het licht dat democratische controle op de subsidieverlening van het ministerie van Economische Zaken (en Klimaat) als geheel te wensen overlaat. ECP gaat over relatief kleine bedragen, voorheen 7 miljoen euro per jaar en nu 3 miljoen. EZ heeft jaarlijks in totaal zo’n 10 miljard te verdelen uit nationale en Europese fondsen.

In die zin zijn zowel journalistiek als politiek penny wise and pound foolish. De Rekenkamer signaleert wel onvolkomenheden, zoals in de verantwoording over 2024, maar is niet in staat om op detailniveau te toetsen hoe effectief de miljarden worden besteed.

Het gaat in totaal wel om 600 euro per Nederlander per jaar aan EZ-subsidiëring, bij ECP om 50 cent, nu 20 cent per jaar. Dat soort sommetjes hoor je nooit in de politiek of media. Financiële controle is een farce, niet alleen in Brussel, waarop altijd zoveel kritiek is.

Zo vroeg de BBB-fractie in deze zaak naar “een centraal subsidieregister, waarin alle typen, soorten en varianten subsidies zijn opgenomen, zowel begrotingsgedekte als niet-begrotingsgedekte subsidies”. Antwoord:

“Er bestaat geen Rijksbreed centraal subsidieregister. Sinds 1 januari 2025 hebben de ministeries van VWS en OCW een subsidieregister. Voor de ministeries van EZK en LVVN worden veel subsidies verleend door RVO, maar daar is geen centraal register beschikbaar, met uitzondering van specifieke databanken zoals die voor EU-subsidies of landbouwsubsidies.”