The Firewall en Offlimits sommeren Meta om binnen twee weken geheel te stoppen met de verkoop van de brillen in Nederland, met dreiging van een kort geding bij de rechtbank in Amsterdam.

Voor de Consumentenbond is de dreiging van een rechtszaak een volgende stap in de lopende campagne tegen de camerabril in het openbaar: “Meta moet de bril en de standaardinstellingen zo ontwerpen dat die voldoen aan de privacywetgeving. En Meta moet stoppen met de onrechtmatige verwerking van gegevens voor AI.”

De bond zet met name in op de verwerking van bijzondere gegevens wat niet zonder toestemming van gefilmden toegestaan is: “Bijvoorbeeld over iemands politieke opvatting, religie en gezondheid. Dit zijn bijzondere persoonsgegevens die niet zomaar mogen worden verwerkt. De gegevens die de bril opslaat, kunnen ook door Meta gebruikt worden voor het trainen van hun AI-systemen.”

Eerst overleggen

De brief van advocatenkantoor Brandeis van Christiaan Alberdingk Thijm en Bram van Eijk, gericht aan Meta in de VS, Ierland en Nederland, noemt een ultimatum van 13 oktober 2026 waarbinnen Meta moet antwoorden. De bond stelt echter eerst juridisch overleg voor, eventueel via een videoverbinding, om onderling tot overeenstemming te kunnen komen.

De nadruk in de brief ligt op toepassing van AI, onder meer voor de training van de modellen met beelden en geluiden die met de brillen zijn gemaakt van omstanders. Die zijn daarin niet gekend. “Het gebruik van de bril houdt in dat er op grote schaal persoonsgegevens worden verwerkt van derden die noch gebruikers van de bril, noch klanten van Meta zijn.”

En dan het stiekem onderling delen. De bond noemt de voorbeelden van vrouwen in Rotterdam in de toiletruimtes van een festival, en het delen van pikant geachte video’s van vrouwen in supermarkten, op stranden, op festivals en op erotische feesten in de Telegram-groep ‘Hard genieten’ met ruim 32.000 leden.

Schaamlamp

Het lampje op de telefoon om omstanders te waarschuwen is veelal niet goed zichtbaar, of wordt afgeplakt onder dat de camera dan uitschakelt zoals Meta belooft. Zelfs als de opname-indicator goed werkt, geeft deze omstanders geen informatie of hun persoonsgegevens worden opgeslagen en door wie, of voor training van AI-modellen worden gebruikt.

De verwerking van gevoelige gegevens vindt volgens Brandeis en de Consumentenbond op zeer grote schaal plaats en kan gevolgen voor kwetsbare personen in bijvoorbeeld dokterspraktijken, ziekenhuizen, gebedshuizen, vakbondsgebouwen, opvangcentra voor vluchtelingen, scholen en verzorgingstehuizen. Meta heeft verzuimd om privacy by design en dataminimalisatie toe te passen, zoals ook voorgeschreven in de AVG.

‘Al meldingen slachtoffers’

Afgelopen weekend is in Netkwesties uitgelegd dat de regionale Duitse Privacywaakhond het gebruik van de bril in het openbaar de facto verbiedt, op grond van (nagenoeg) dezelfde AVG-regels, omdat toestemming van de opgenomen personen ontbreekt.

Opnemen zonder toestemming vormt ook de basis voor de dreigende rechtszaak van Stichting Offlimits en The Firewall, van wie we de brief aan Meta niet kregen. Ze eisen dat Meta en EssilorLuxottica (met ‘smart eyewear’) de brillen van de markt halen zolang daar stiekem mee gefilmd kan worden. “Ook het verwerken van opnamen waarvoor de mensen in beeld geen uitdrukkelijke toestemming hebben gegeven door Meta moet stoppen zolang Meta niet over die vereiste toestemming beschikt. Als Meta geen gehoor geeft aan deze sommatie, starten Offlimits en The Firewall daarover een kort geding.”

Robbert Hoving, directeur-bestuurder Offlimits beweert dat nu al “slachtoffers” van opnames met de “gluurbril” zich hebben gemeld: “Het is vragen om ellende. Het verstoppen van een camera in een alledaags gebruiksvoorwerp werkt online grensoverschrijdend gedrag in de hand.”

Otto Volgenant van Boekx Advocaten staat Offlimits bij. The Firewall heeft met Nienke de Bruijn een eigen jurist, die eerder voor Bits of Freedom een rechtszaak tegen Meta won over de instelling van tijdlijnen. Het kantoor voor Meta is De Brauw Blackstone Westbroek. Daar werkten onder anderen Geert Potjewijd (nu voorzitter AP), Axel Arnbak, Emma Üstünalp, Johan Valk en Tobias Cohen Jehoram eerder voor Meta.

Bril uitkomst voor slechtzienden

Marianne Stevelink in Borne, voorzitter van stichting Twente Toegankelijk die strijdt voor onder meer inclusiviteit van gehandicapten, schreef aan de Volkskrant een brief die niets te raden overlaat over de positieve kant van de bril met gezichts- en objectherkenning:

“De nadelen van de AI-bril worden door de Volkskrant (terecht) breed uitgemeten. Ook de roep om een verbod klinkt. Daarbij wordt volledig voorbijgegaan aan de positieve toepassing van zo’n bril door mensen met een visuele beperking. Het artikel noemt dit wel, één zinnetje op tweeënhalve pagina: ‘Voor mensen met een visuele beperking, bijvoorbeeld, kan de AI-assistent handig zijn om hier en daar wat toelichting te geven over de omgeving.’

Dit is toch wel het understatement van het jaar. Dan heb je geen idee wat het is om een visuele beperking te hebben. Voor deze mensen is deze bril revolutionair. De bril waarschuwt je voor obstakels op straat, zoals her en der geparkeerde fietsen, auto’s of reclameborden. De bril maakt je duidelijk of je bij de slager naar binnen gaat of bij de drogist. En of je witte of rode wijn aan het kopen bent. De bril kan je vertellen of het openbare toilet dat je bezoekt een beetje schoon is, en waar de bushalte is. Een AI-bril kan dus bijdragen aan de zelfstandigheid van 350.000 mensen met een ernstige visuele beperking.”

De Consumentenbond zegt desgevraagd de hartenkreet te begrijpen, maar uit toch bedenkingen: “We onderkennen dat sommige mensen veel voordeel kunnen hebben van zo’n bril. We zijn dus zeker niet voor een verbod op een dergelijke bril als medisch hulpmiddel. Maar dan liever niet eentje van Meta, want die verzamelt persoonsgegevens voor inkomsten. Ook voor visueel beperkten moet de bril aan alle regelgeving voldoen, anders is ieders privacy in gevaar.”

*) Beeld Boven: Nienke Bruijn van The Firewall (Bron: YouTube, advocatenkantoor Linxx)