Cartoon van Matthias Giessen

Humorist Roel Maalderink maakte met de Ray-Ban Meta-bril – gemaakt met EssilorLuxottica, een Frans-Italiaanse brillenfabrikant – opnames van personeel voor de ingang van het kantoor van Meta in Amsterdam. Hij postte de video op Insta en Feestboek en prompt verwijderde Meta de video. Met als gevolg dat die een hit wordt op YouTube.

Maalderink toont met de satire de schaamte aan twee kanten: niemand wil ongewild gefilmd worden zonder enige controle over de verspreiding van de beelden. En straks kan niemand met die bril worden gezien, zonder als vieze man (m/v) beschouwd te worden.

Ontwikkelaars hebben gratis apps zoals Nearby Glasses en ZuckOff bedacht, met Bluetooth-signalen die helpen om de apparaten op te sporen. Echter, dit kan juist Meta, Google, Samsung, Snap en andere leveranciers helpen: dan moet je maar zo’n app gebruiken om te voorkomen dat brillen opnames maken. Er zijn al zo’n 5 miljoen brillen verkocht. Meta heeft 80 procent van de markt, maar weldra zullen Chinese leveranciers zoals Alibaba, Xiaomi en Inmo de Amerikanen aanvallen.

Regering wil nog niet verbieden

Ofschoon velen nu al ‘in het wild’ fotograferen met hun telefoon om op sociale media te posten, niet zelden stiekem.  Dat mag doorgaans wel, al kan het portretrecht barrières opwerpen.

CDA-Kamerleden Jantine Zwinkels en Jeltje Straatman vragen in een brief aan minister van Justitie David van Weel en staatssecretaris van EZ Willemijn Aerdts (en niet aan de Tweede Kamer zoals de Volkskrant abusievelijk schrijft), met een goed onderbouwde serie vragen of de stiekeme opname met brillen aan banden gelegd kan worden. Sociale veiligheid is in het geding, vooral van vrouwen die weer de klos zijn van vunzige mannen.

Donderdag antwoordden de staatssecretarissen van Justitie en EZ.  Verbieden willen ze nu niet: “Een (gedeeltelijk) verbod op het dragen camerabrillen in publieke ruimtes is een ingrijpende maatregel.  Dat kan alleen als er geen minder zwaarwegende alternatieven mogelijk zijn. Het gebruik van de camerabrillen is niet intrinsiek onwenselijk. Wat vooral belangrijk is, is dat wordt opgekomen tegen ongewenst gebruik van de brillen. Ik acht het voor nu verstandig om de bevindingen van de EDPB af te wachten, alvorens zelf een onderzoek te starten.”

De European Data Protection Board, de voorzitters van de privacywaakhonden van de EU, begon in juli 2026 onderzoek naar de mogelijkheden om het gebruik van de camerabrillen te begrenzen of zelfs te verbieden. De EDPB is doorgaans traag, maar de uitkomst wordt al voor deze herfst beloofd.

De regionale Duitse toezichthouder in Hamburg kwam al met een vergaand oordeel: opnamen zonder expliciete toestemming van degene die wordt opgenomen is in feite verboden: “Over het geheel genomen kan, wat de praktisch relevante gebruiksscenario’s betreft, worden aangenomen dat de herkenbare afbeelding van personen die niet tot de naaste vrienden- en familiekring behoren, niet toelaatbaar is volgens de wetgeving inzake gegevensbescherming — behalve in zeldzame gevallen waarin sprake is van gerechtvaardigde belangen — aangezien er in de praktijk geen geïnformeerde toestemming kan worden verkregen.”

AP: verwerken beelden kan nauwelijks

Juist deze week komt de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) met uitleg van de privacyregels. Die behelzen een grote beperking voor het opnemen (= verwerken van persoonsgegevens) en het publiceren van beelden. Mensen moeten vrij over straat kunnen gaan zonder bang te hoeven zijn dat iemand hen ongemerkt filmt en de beelden vervolgens deelt. Mensen die beelden maken waar anderen herkenbaar op staan, mogen die niet ongevraagd publiceren.

De AVG vereist een geldige grondslag voor het verwerken van persoonsgegevens, dus ook voor camerabeelden. Mensen moeten bovendien worden geïnformeerd over wat er met hun persoonsgegevens gebeurt. Het lampje op de bril dat omstanders moet waarschuwen voor het opnemen, volstaat niet. Voor strikt persoonlijk of huishoudelijk gebruik kan een uitzondering gelden. Maar zodra beelden openbaar worden gemaakt, geldt die uitzondering niet meer.

Op plekken als ziekenhuizen, rechtbanken en religieuze gebouwen of bij partijbijeenkomsten moeten mensen er extra op kunnen vertrouwen dat zij niet ongemerkt worden gefilmd of geanalyseerd. Immers, medische, juridische, religieuze en politieke persoonsgegevens zijn extra beschermd. AP adviseert organisaties met eigen gebouwen, stadions en terreinen om het gebruik van camerabrillen waar nodig in hun huisregels te verbieden.

Ook fabrikanten en aanbieders moeten rekening houden met de bescherming van persoonsgegevens, bijvoorbeeld met een glashelder signaal bij opnemen. De vraag is of het lampje volstaat, nu dat zo eenvoudig is af te plakken waardoor omstanders helemaal niet meer kunnen zien of er wordt opgenomen.

De AP onderzoekt nog welke mogelijkheden er zijn voor verdergaande maatregelen tegen camerabrillen en andere wearables met een camera. Bijvoorbeeld door duidelijk zichtbaar te maken wanneer een camera of AI-functie actief is, manipulatie van die signalering tegen te gaan en niet meer persoonsgegevens te verwerken dan noodzakelijk.

Economist over tech-lobby voor brillen

Economist publiceert deze week een artikel onder de kop: “Hoe techbedrijven de kritiek op de ‘perverse bril’ hopen te pareren - Het is moeilijk om een apparaat te ontwikkelen voor het AI-tijdperk”.

Meta lijkt niet van plan te zijn om met camera’s een stap terug te doen, integendeel, het assortiment groeit tot eind 2026 tot 100. “Toch onderstreept de ophef hoe weinig er als vanzelfsprekend kan worden beschouwd, nu bedrijven ernaar streven apparaten te ontwikkelen die het AI-tijdperk zullen definiëren, net zoals de smartphone dat deed voor het mobiele tijdperk.”

Maar de markt is nauwelijks tegen te houden volgens Economist: “Griezelig of niet, camera’s zullen ongetwijfeld een integraal onderdeel blijven van veel AI-apparaten, omdat systemen ‘ogen’ op de wereld nodig hebben om effectief te kunnen functioneren. Dit is nog steeds het tijdperk van het surveillancekapitalisme – alleen bekeken door een nieuwe lens.”

Rotterdam boordevol camera’s

Webuitgave Sargasso publiceerde vanaf 2013 over het ontstellend grote aantal camera’s in de openbare ruimte. Dat aantal groeide sindsdien slechts. Burgers voegden er miljoenen aan toe met hun telefoons. De Belgische kunstenaar en romanschrijver Maarten Inghels liep dagenlang door Rotterdam in een poging om een cameraloze route te vinden. Dat deed hij eerder in vijf Belgische steden. Overal treft hij beveiligingscamera’s of ‘cyclopen’.

Inghelse publiceert kaarten die de plekken met camera’s toont, en de routes om daar tussendoor te laveren: “The Invisible Routes” zijn kaarten voor de voetganger om ongezien de stad te kruisen. De kaarten tonen het uitgebreide netwerk van publieke en private camera's in steden en de laatste routes om onzichtbaar te blijven in de gecontroleerde publieke ruimte.

‘The Invisible Route’ eist op poëtische wijze het recht op om onzichtbaar te zijn en speelt in op eerdere motieven uit Inghels’ werk: de frictie tussen openbaarheid en het private. Deze kaarten zijn het resultaat van zijn dwaaltochten in Antwerpen (2017), Hasselt (2019), Sint-Niklaas (2025), Turnhout (2026), Kortrijk (2026) en Rotterdam (2026).”

Dit is onderdeel van het project Centre for Bold Cities van de universiteiten van Leiden, Delft en Rotterdam onder leiding van hoogleraar Jiska Engelbert, om het bespieden in de openbare ruimte zichtbaar te maken en aan kritisch debat te onderwerpen. De vraag is hoe dit zich verhoudt tot de beoogde preventie en opsporing van criminaliteit. In parkeergarages is dat evident maar in de openbare ruimte niet.

Het ligt voor de hand dat, mochten de camerabrillen niet verboden worden, de politie zal trachten om van de beelden gebruik te maken bij opsporing. Net als ze gebruikmaakt van het illegaal opnamen in de openbare ruimte door de miljoenen deurbellen in Nederland.