Ik schaamde mij ervoor om AI te gebruiken; het voelde als verraad om ChatGPT te openen en te vragen met mij mee te denken. Al helemaal omdat schrijven een creatief beroep is en ik geloof dat AI sluiproutes neemt die ons beroven van onze creativiteit. Toch ervaar ik het nu steeds meer als een kracht om AI te gebruiken – zolang ik de juiste vragen stel en AI mij helpt om na te denken, en niet mijn denkproces overneemt.

Eerst begon het met bronnen zoeken; daarvoor kon ik het gebruik van ChatGPT nog wel rechtvaardigen. Vervolgens gebruikte ik de robot om woorden mee te vinden – geef mij synoniemen voor het woord ‘vloeien’. Diezelfde opdracht had ik ook aan synoniemen.net kunnen geven, dus wat is het verschil?

Andere zinsconstructies

Maar ook met de juiste woorden binnen handbereik, zocht ik nog naar andere zinsconstructies, die beter passen bij de toon die ik wilde treffen. En dus breidden mijn zoekopdrachten zich uit.

“Hoe kan deze zin anders: “Ze had haar korte haar in een lage knot gebonden, maar de meeste lokken hadden een weg naar buiten gevonden.’’

ChatGPT suggereerde dat de lokken “inmiddels waren losgeraakt” en ik gebruikte deze suggestie als aanzet om zelf dichter bij de precieze formulering te komen.

Zo wendde ik mij steeds vaker tot ChatGPT om advies of feedback. Ik zie AI als een schrijfcoach. Sommige schrijvers hebben het geluk of het geld om levende schrijfcoaches te hebben, maar AI is de hulp die ik ga ontvangen tijdens het schrijven van mijn boek. Ik kan klagen, want het zou fijner (en gezelliger) zijn om een wekelijkse afspraak te hebben met een hoogleraar literatuur die mijn werk heeft gelezen en feedback geeft op mijn voortgang.

Maar ChatGPT of Claude zijn geen slechte schrijfcoach: waar een fanatieke hoogleraar in zijn/haar leven maximaal zo’n 5000 boeken kan lezen, heeft ChatGPT een database waarin alle klassiekers zijn opgenomen – van de Odyssee tot Paradise Lost. AI gebruikt de stijl en de techniek van Kafka en Jane Austen om feedback te geven op mijn teksten.

Toen Google Maps kaarten overbodig maakte en Google Translate dikke woordenboeken deed verstoffen, hoorde je niemand klagen. Ook al gingen er met de komst van deze technologieën vaardigheden verloren die je zelf deden nadenken en zoeken. We zagen alleen de mobiliteit en tijd die het ons opleverde.

Neemt AI jouw werk al over?

Maar voor AI worden we opeens bang. Bang om vaardigheden te verliezen, bang om onze creativiteit te verliezen. Tijdens een familiefeestje kun je van het ene gesprek naar het andere lopen en precies verdergaan waar je gebleven was: hoe worden we door AI bedreigd? Neemt AI jouw werk al over?

Het is niet geheel onterecht om bang te zijn voor de onzekerheid die gepaard gaat met een technologische vooruitgang, zeker als het ons werk betreft. Toch schuilt er in AI een kracht die ons denken naar een hoger niveau zou kunnen brengen – mits we ons denken niet aan AI overlaten.

Mijn doel is niet om een boek te schrijven waar ik voorin trots kan schrijven: ‘Dit boek is zonder hulp van AI geschreven’. Voor in mijn boek zal ik schrijven, zonder mij ervoor te schamen: ‘AI hielp mij om hierover na te denken’.

*) Francis Esfandiari (Instagram) is schrijver en geeft les als NT2-docent op een taalschool. Grote foto van haar bij herdenking van slachtoffers van het Iraanse regime. Dit artikel verscheen eerst bij Trouw.