Al m’n vrienden had ik aangeraden om te kijken naar deze Zomergasten-uitzending. Want we hadden drie jaar lang Nasrah Habiballah vele keren voor het NOS Journaal, Nieuwsuur en Radio 1 verslag horen doen van de misdaden tegen de menselijkheid (‘genocide’is niet nodig) door regime-Netanyaha in Gaza, en de Iran-oorlogen. Ze moest op een dun koord balanceren en vooral het verwijt ontlopen dat ze partijdig was, vanwege haar Palestijnse vader en achternaam.

Nu zou ze toch meer van haar persoonlijke mening gaan prijsgeven in Zomergasten. Presentator Janine Abbring had die verwachting kennelijk ook, want ze zei bij aanvang dat kritische sociale media-accounts gingen “imploderen” met de uitingen van Nasrah. (Ze bedoelde “exploderen”, maar dat zijn de beginzenuwen.) 

Objectieve journalist?

Echter, Janine Abbring verzuchtte aan het einde van drie uur Zomergasten afgelopen zondag: “Je zat hier meer als journalist dan als Nasrah.” Daarmee gaf ze eveneens toe er ruim drie uur lang niet in geslaagd te zijn om de persoonlijke boodschap van Habiballah te ontcijferen. Hoe kwam dat nou? Zo moeilijk was de boodschap niet, gezien de vier sleutelfragmenten, waarvan ik de links en context zal toevoegen:

1. The Wanted 18 (Wikipedia en YouTube): satirische documentaire over de jacht op 18 koeien door het Israëlische leger. Zie ook de reportage over het New York Film Festival met meer fragmenten uit de docu, plus een interview op afstand met regisseur Amer Shomali die fysieke toegang werd geweigerd door Israël/de VS.
2. Gaza Sound Man - geluidstechnicus Mohamed Yaghi neemt geluiden op in de verwoeste Gazastrook aan de hand van vier verhalen met verschillende personages en hun ervaringen met de oorlog. (YouTube-trailer en bekroning en interview). Nasrah liet juist niet de ergste fragmenten uit de docu zien, maar de stilte van de kapot gebombardeerde straten en het niet aflatende gezoem van dreigende drones. Yaghi is nu in Nederland
3. De Palestijnse literatuurcriticus Edward Said, destijds onder meer docerend in de VS, die uitlegt – na het zien van Shoah van Claude Lanzmann - hoe belangrijk het is om juist als Palestijn de geschiedenis van de Holocaust te kennen om te begrijpen waarom Israël nu zo handelt met Palestijnen. Tegelijkertijd zegt hij dat dit geen rechtvaardiging is voor de mishandelingen. Het fragment staat op 27 minuten van de hele documentaire van Christopher Sykes op YouTube.
4. Journalist Mariam Barghouti barst in een vraaggesprek in Ramallah in tranen uit, uit wanhoop over de toestand van de bezette gebieden, en rekent emotioneel af met de Westerse nadruk op de tweestatenoplossing die er “nooit zal komen”. Het Palestijnse volk is gebroken, volgens haar. “We gaan helemaal niet door…we gaan alleen niet dood.” Ze heeft ook kritiek op de Palestijnse Autoriteit die te gewillig meewerkt. Het fragment staat precies zo op Instagram. Meer reportages van Matthew Cassel staan op het YouTube-kanaal van The Guardian. Barghouti studeerde in Bir Zeit, net als Habiballah zelf.

Te weinig schurende vragen

Vooral het laatste fragment lijkt een inkoppertje voor Janine om tot de diepere gevoelens van Nasrah door te dringen. Habiballah zegt het gevoel van Mariam Barghouti te ‘herkennen’, te verdrinken in alle ellende. Maar Abbring drukt niet door. Het gesprek hoeft niet politiek te worden, maar wel brandde de vraag: wat heb je gevoeld bij de aanslagen van 7 oktober 2023 door Hamas, de aanhoudende misdaden tegen de menselijkheid (‘genocide’is niet nodig) door regime-Netanyaha in Gaza, Westbank en Libanon in de afgelopen drie jaar, en in de schuilkelder in Jerusalem bij de Iraanse aanvallen?

Want Janine, hoe ik haar waardeer vanwege vooral het internationale Wintergasten voor de VPRO, is niet de interviewer die de dubbele bodems blootlegt. Abbring is voortreffelijk in de dialoog, en daar hoort hoffelijkheid bij. De buitenlandse Wintergasten werden niet met Hollandse botheid geconfronteerd. Echter, een vleugje Ischa Meijer of Theo van Gogh is soms nodig om een geïnterviewde te verrassen en openheid af te dwingen. Dat kan ook charmant. Hoe zou Sonja Barend dit interview gedaan hebben?

Noodzakelijke vragen

De overgang naar schurende vragen die dieperliggende gevoelens en opvattingen van gasten blootleggen, vindt Abbring kennelijk moeilijk. Immers, dat soort confrontaties verstoort juist de goede verhoudingen met de gast die met een dialoog worden opgebouwd. Dus het vereist evenwichtskunst tussen een milde toon en inhoudelijke vragen die hard kunnen overkomen. Natuurlijk, ze probeerde een paar maal door het pantser van Habiballah te breken na de genoemde fragmenten en het gesprek over haar jeugdherinneringen.

Waar landgenoot en fotojournalist Sakir Khader, in zijn Zomergasten-uitzending met Joris Luyendijk, juist zijn betrokkenheid en gebrek aan objectiviteit als handelsmerk creëerde in zijn commentaar, deed Nasrah Habiballah het tegendeel.

Haar commentaar werd eerder een rookgordijn. Abbing had dat wellicht met gerichte vragen kunnen wegblazen: Nog wat voorbeelden van ontbrekende vragen:

• Wat voel je bij dit fragment (vier keer)?
• Waarom heb je geen enkel fragment over Israël?
• Hoe onderging je 7 oktober 2023?
• Welke politieke opvattingen hebben je vader en familie in Israël?
• Je studeerde je Arabisch aan de universiteit van Bir Zeit, op de Westelijke Jordaanoever, en Conflict Studies in Haifa. Waarom? Wat leerde je daar van de verhoudingen tussen Israëli’s en Palestijnen op de beide universiteiten?
• Hoe werd op Bir Zeit gedacht over Hamas, hoe ging het met oppositie? Hoe onderga je de bombardementen op jouw universiteit door je medestudenten in Haifa?
• Kun je iets vertellen over je vriendschappen met Joodse en Palestijnse Israëli’s?

Recensies

Max Molovich op Sargasso, met een voortreffelijke analyse over dromen en illusies, onderkende het hoofdverhaal dat Habiballah met beelden vertelde. Molovich vind ik een goede verstaander. In de buurt komt Renate van der Bas in Trouw, maar met slechts één alinea, zonder kritiek: “Abbring omschreef dat [het commentaar van Nasrah) als de rem erop hebben. Maar met de door haar uitgekozen fragmenten vertelde Habiballah genoeg.”

Alex Mazereeuw in de Volkskrant: “En dus liet Habiballah de emotie vooral zien via haar fragmenten, bijvoorbeeld via een geluidsman die door een verwoest Gaza slentert, een absurde klopjacht van het Israëlische leger op achttien Palestijnse koeien, of de wanhoop van de Palestijnse journalist Mariam Barghouti.”

Dat heeft Emma Vos bij NRC niet doorzien. Maar ik wil nog verder gaan: Habiballah koos heel bewust voor een tweeslachtige presentatie. Ze moet immers bij de NOS, overal aangevallen als ‘staatsomroep’ die het nooit goed kan doen (vooral bij Israël-supporters) het schip in het midden proberen te houden.

In een live interview daar doorheen prikken is niet eenvoudig, maar de fragmenten waren tevoren bekend bij Janine Abbring en de redactie van Zomergasten, en legden wel degelijk, hoe subtiel ook, de gevoelens van Habiballah bloot...