Beeld & Geluid kreeg in 2023 de opdracht en geld van het ministerie van OCW om de deuren van zijn audiovisuele archief te openen voor een breed publiek door een online portal te bouwen met een grote selectie van materiaal uit het omroeparchief. Digitaal bureau Triple won begin 2025 de Europese aanbesteding en bouwt het portal voor publieke toegang.

De Schatkamer biedt gratis toegang tot maar liefst 700.000 radio- en televisieprogramma’s plus Polygoonjournaals, maar is niet compleet. Pas sinds 2006 worden vrijwel alle tv- en radioprogramma's van de publieke omroep gearchiveerd, voorheen sporadisch of in het geheel niet. Bovendien is het regelen van de rechten met producenten en makers een enorme heisa voor Beeld & Geluid.

Daar is keihard aan gewerkt door de medewerkers van het archief en afgelopen week mochten directeur Eppo Van Nispen tot Sevenaer en minister van OCW Rianne Letschert dankzij die noeste arbeid op de voorgrond treden voor de opening bij Omroep Max. Met onder meer beelden van de maanlanding in 1969 van de legendarische regisseur Rudolf Spoor en commentator Henk Terlingen, en Live Aid uit 1985.

Casten naar tv-scherm probleem

Bij NPO Start blijven programma’s een week beschikbaar voor niet-abonnees, voor abonnees minstens een jaar. Daartoe rekenen publieke omroepen doorgaans extra rechten af, wat de grondslag zou zijn voor het abonnement. Dat kost nu 42 euro per jaar.

Dat abonnement zou je – en zeker Netflix, Prime en andere Amerikanen - gerust een tijdje kunnen opzeggen om de komende periode mooie programma’s gratis terug te kijken via De Schatkamer, een toepasselijke naam voor dit prachtige archief. Veel fragmenten zijn inmiddels door particulieren op YouTube gezet, of soms door omroepen zoals met het officiële Koot &Bie kanaal.

Beeld & Geluid biedt nog geen app waarmee je eenvoudig kunt casten op tv-toestellen, dus daarvoor zijn Apple TV of Google Cast nodig. De video’s bieden het casting-icoon, maar het werkte (hier) nog niet.

Google heeft afgelopen jaren het casten vanuit de browser Chrome allengs moeilijker gemaakt. Onder Android is casting naar de televisie vanuit Chrome er helemaal niet meer. Dat gebeurde stiekem, zoals Google tegenwoordig vrijwel alles stiekem doet. Vroeger gold Don’t be evil, maar die tijd ligt lang achter ons.

Privacy en lange tenen

Behalve financiële rechten vormt privacy een hindernis voor het archiveren, ongeveer hetzelfde probleem als met het oorlogsarchief. Personen kunnen bezwaar maken, zeker als ze in beeld kwamen als verdachten, of als kinderen. Bij de veelgestelde vragen van De Schatkamer schrijft Beeld & Geluid voor personen die geen toestemming gaven: “In de Schatkamer zitten honderdduizenden programma’s. Wij kunnen niet iedereen vinden die in een programma heeft gezeten. Wil je bezwaar maken, laat het ons dan weten via ons contactformulier.” Omroepen beoordelen die verzoeken.

Behalve rechten en privacy speelt een derde beperking van archiveren: een vierletterwoord dat vaak uit verband wordt getrokken. Beeld & Geluid moet onder meer Dit was het nieuws schrappen uit De Schatkamer wegens “mogelijk kwetsende humor van vroeger…Volgens de producent leent een programma als Dit was het nieuws zich helemaal niet voor De Schatkamer, omdat veel grappen van jaren terug nu mogelijk slecht zouden vallen.

Dat kan reputatieschade opleveren voor ons team, aangezien vroeger heel veel dingen wel konden en die nu niet meer kunnen. En dingen kunnen uit hun verband worden gerukt als er nu een stukje uit wordt gehaald.”

Eerder was in Engeland de aflevering van Fawlty Towers ‘The Germans’ daar slachtoffer van (wel op Dailymotion te zien) en delen van Little Britain (compilatie op YouTube, wellicht de beste humorserie ooit). Overigens doet Beeld & Geluid zijn best om censuur buiten de deur te houden. Bijvoorbeeld Jiskefet is in z’n geheel beschikbaar.

Archief weerspiegelt vroegere waarden

Ook rechten vormen een reden voor het niet publiceren van Dit was het Nieuws volgens de producent, maar zelfcensuur speelt. Dat is a-historisch. Zo bevat het krantenarchief Delpher alsmede archief van bijvoorbeeld Google Boeken (De Negerhut) tal van uitingen die we vandaag de dag als kwetsend zien, of moeten zien van bepaalde bevolkingsgroepen.

Historici kunnen daar domweg niet mee omgaan. Je noemt nu niemand meer een ‘mongool’ maar in je hoofd zitten beeld en duiding, evenals van ‘neger’ als neutrale term voor een gekleurde medemens in het vroegere onderwijs.

Je kunt geschiedschrijving aanvullen en corrigeren, maar het verleden en de beeldvorming niet uitwissen. Joseph Goebbels heeft geleefd en we kunnen er beter van leren in plaats van doodzwijgen, ofschoon die lessen aan de huidige president van de VS en enkele Nederlandse parlementsleden niet zijn besteed.