Er zit een opmerkelijke symmetrie in twee recente besluiten uit Silicon Valley. Ze werden gebracht als strategische heroriëntaties, maar voelen bij nadere beschouwing als iets anders: correcties. Niet op de technologie zelf, maar op de verwachtingen die eraan waren opgehangen.

Aan de ene kant is er de Metaverse van Meta. Vanaf oktober 2021 was dit een volledige strategische ommezwaai, maar is nu teruggebracht tot een uitgeklede omgeving ergens tussen gaming en sociale niche. Aan de andere kant is er Sora, de video-AI die OpenAI nog geen jaar na introductie stopzet en laat opgaan in een bredere AI-strategie. De beide ‘mislukkingen’ verschillen echter aanzienlijk.

Groot inzetten versus aanpassen

Meta investeerde naar schatting zo’n 70 tot 80 miljard dollar in zijn Metaverse-ambitie. Geen product, maar een volledige infrastructuur: hardware, software, systemen, bijna een nieuw internet. Een geconcentreerde gok op één visie.

Sora was daarentegen geen strategisch fundament, maar onderdeel van een AI-portfolio; Sora ontmoette een groot moderatieprobleem vol met geweld en racisme en zag een investering van Disney van 1miljard dollar met toevoeging van 200 filmpersonages aan Sora mislopen. Sora verdwijnt van de voorgrond, meer niet.

Waar Meta zich committeerde aan één toekomstbeeld hanteert OpenAI: voortdurende iteratie, waarbij onderdelen net zo makkelijk verdwijnen als ze verschijnen. De Metaverse was een infrastructuurgok. Sora een experiment.

De mythe van de lineaire innovatie

De Metaverse faalde niet omdat het idee onzinnig was, want de belofte van een immersieve digitale laag vormt een reële grote belofte. Wat ontbrak was juiste timing. De hardware was omslachtig, de infrastructuur onvoldoende en gebruikers zijn er simpelweg niet klaar voor.

Bij Sora zien we hetzelfde mechanisme, maar dan versneld. De belofte was een revolutie in beeldproductie. De praktijk werd een stroom van experimenten, memes, visuele curiositeiten en veel content-ellende. Wat als een nieuw creatief tijdperk werd gepresenteerd, bleek voor gebruikers vooral een speeltuin. 

Kloof tussen visie en gebruik

Onder beide ontwikkelingen ligt een dieper probleem. Niet technologisch, maar antropologisch. De Metaverse werd ontworpen als een allesomvattende digitale omgeving: werken, winkelen, sociale interactie in één virtuele laag. ‘Ready Player One’ niet in de film of boek, maar in het echt. Maar gebruikers zagen iets anders: een omgeving die frictie toevoegde in plaats van die weg te nemen.

Bij Sora speelde iets vergelijkbaars. Waar ontwikkelaars spraken over creatieve explosie, gebruikten mensen het instrument vooral voor laagdrempelige, vaak ironische toepassingen. Het verschil tussen intentie en gebruik was niet marginaal, maar structureel.

En precies daar gaan grote investeringen vaak mis. Niet omdat de technologie niet werkt, maar omdat ze uitgaat van een verkeerd mensbeeld. De les is ongemakkelijk: technologie wordt niet geadopteerd omdat ze kan, maar omdat ze past.

Illusie van stabiliteit

De Metaverse laat zien dat zelfs investeringen van tientallen miljarden geen garantie zijn voor adoptie. Sora laat zien dat zelfs technologisch indrukwekkende tools geen bestaansrecht hebben als ze niet landen of te veel ‘gedoe’ met zich meebrengen.

Tools verschijnen, imponeren en verdwijnen weer — soms binnen maanden. Wat vandaag strategisch lijkt, kan morgen alweer zijn opgegaan in iets anders.

*) Beeld: Photo by Igor Omilaev on Unsplash