De Raad voor Cultuur (RvC) is in haar advies kritisch over het voornemen van de NPO om NPO Campus Radio, NPO Soul & Jazz, NPO 2 extra, BVN en BVN Online te schrappen. Ik vind dat advies te sterk gericht op wat verdwijnt.

De onderliggende keuzes zijn breder: wat wil je behouden en wat moet gezien de bezuinigingen sneuvelen? Door vrijwel uitsluitend de negatieve keuzes te benoemen en nauwelijks te reflecteren op waar wél voor wordt gekozen, blijft het oordeel eenzijdig. 

Publiek en relevantie

De Raad stelt dat publieksonderzoek ontbreekt. Dat is een zwak punt in de aanvraag van de NPO, maar ook hier blijft de kritiek abstract. De Raad specificeert niet welk type onderzoek, welke indicatoren of welke ondergrenzen zij verwacht. 

Bovendien hebben deze kanalen gedurende hun bestaan zelf vast ook publieksonderzoek gedaan en hun programmering daarop aangepast. Uiteindelijk spreekt publiekswaardering het duidelijkst uit gedrag.

Wanneer een kanaal binnen de doelgroep 13+ structureel minder dan 200.000 wekelijkse luisteraars trekt, is dat binnen een massamediaal model simpelweg onvoldoende. Programma’s met vergelijkbare cijfers verdwijnen ook van televisie. Dat is geen waardeoordeel over cultuur, maar over schaal en geschiktheid van het distributiemodel. 

Opvallend is bovendien dat de Raad zelf geen publieksdata of gedragsanalyses presenteert, terwijl zij het publieksargument wel als norm hanteert. 

Niche en digitale realiteit

De Raad erkent de digitale transformatie, maar blijft in toon en analyse sterk gehecht aan lineaire kanalen als primaire dragers van cultuur. Dat schuurt met het feit dat publiek zich steeds nadrukkelijker verplaatst naar on-demand en online omgevingen. 

Het uitgangspunt dat cultureel aanbod na stopzetting elders “vindbaar en toegankelijk” moet blijven binnen het publieke massamediale domein, is daarom niet vanzelfsprekend. Bereik van niche-doelgroepen via lineaire massamedia wordt gewoon te duur. Dus de vraag moet luiden: welk aanbod aan cultuur van de NPO is noodzakelijk en hoe bereik je daarmee je publiek? 

Er is meer visie nodig op hoe cultuur in een digitale omgeving juist sterker kan worden gepositioneerd: via curatie, metadata, toepassing van algoritmes voor aanbevelingen en/of prominente plaatsing binnen NPO Start. Juist daar kan de Raad concreter zijn. 

Cultuur en verschraling

De Raad koppelt bezuinigingen vrij direct aan verschraling van het cultuuraanbod. Die relatie wordt echter nauwelijks onderbouwd met een analyse van effectiviteit, bereik of impact van de bestaande kanalen. 

De impliciete aanname lijkt dat meer expliciete cultuurkanalen per definitie beter is. Dat is een ouderwetse norm, allerminst een vanzelfsprekend gegeven. Minder aanbod via specifieke kanalen kan ook betekenen dat cultuur op andere plekken, in andere vormen of voor ander publiek sterker wordt ingebed. 

Geld en politiek

Natuurlijk ziet de Raad voor Cultuur wel dat bezuinigingen nodig zijn, maar ze adviseert niet over de keuzes of waarop dan wel bezuinigd kan worden. Als deze vijf kanalen niet mogen verdwijnen, waar moet dan wél worden gesneden? Welke prioritering stelt de Raad concreet voor? 

De rol van de publieke omroep om cultureel aanbod voor iedereen toegankelijk te maken komt inderdaad onder druk te staan. Dat kan leiden tot verschraling. Maar die druk is het directe gevolg van politieke keuzes waarvoor kennelijk democratische steun bestaat, of in elk geval tot voor kort bestond. De overheid heeft ten slotte geen verplichting om structureel hetzelfde budget te blijven garanderen. 

Platform en nieuw talent

De negatieve impact van de bezuiniging op kanalen en programma’s op de NPO als platform voor nieuw cultureel talent is reëel. Tegelijkertijd leven we niet meer in een tijdperk waarin productie en distributie geconcentreerd zijn bij een handvol omroepen te Hilversum. 

Met hedendaagse middelen kan vrijwel iedereen een radio- of videokanaal opzetten dat qua productie kwalitatief niet onder hoeft te doen voor lineaire media, en dat een niche publiek direct kan bereiken. Waar massamedia tekortschieten in efficiëntie, bieden digitale kanalen juist ruimte voor experiment en talentontwikkeling. 

Wat wil de RvC?

Wat in het advies ontbreekt, is een expliciete weging van de positieve keuzes: welke vormen van cultuur, welke genres en welke doelgroepen worden bewust bediend en versterkt binnen de nieuwe structuur, en waarom? Wat vindt de RvC daarvan?  

Juist die afweging tussen schrappen en investeren verdient een concretere en inhoudelijker beoordeling dan een analyse die vrijwel uitsluitend langs het verlies en het proces loopt.

*) Beeld uit voorstelling Cyrano van Willem van Walderveen