Op de achtergrond speelt een grote dreiging op de lange termijn: dat AI-bedrijven zich ontwikkelen tot geduchte concurrenten van de krantenuitgevers met weergave van antwoorden van hoog niveau vanuit directe toegang tot heel veel open bronnen. Vooralsnog zijn krantentitels daar commercieel redelijk immuun voor, omdat hun veelal oudere abonnees zeer gehecht zijn aan titels, geld genoeg hebben en, behalve met min of meer betrouwbare (evenwichtige?) journalistiek, met veel amusement (“nice-to-know”) zoals columns worden gebonden. Daarover later meer. Druk op reclame-inkomen neemt wel toe.
Google helpt en concurreert
Vorige week schreef ik, met een door NRC niet geplaatste response op een eenzijdige voorstelling van schade door AI in de krant, dat Mediahuis en DPG in de drie jaar na de introductie van ChatGPT samen nog 1,3 miljard euro nettowinst behaalden. Dit verzwijgen ze liever.
Evident is dat de AI-bots, vooral die van Google, leiden tot minder bezoek aan journalistiek. Op aanvullende vragen hoe groot dat verlies is, bijvoorbeeld over het eerste halfjaar van 2026, geven de uitgevers geen antwoord. DPG stelt wel: “In de VS toonde in oktober 2025 75 procent van de zoekresultaten bij nieuws alleen het vertrouwde nieuwsblok met artikelen, in augustus 2026 nog 34 procent, terwijl het aandeel met alleen een AI-antwoord steeg van 5 naar 33 procent.”
Geestig is dat uitgevers vijftien jaar te hoop liepen tegen Google juist omdat die in zoekresultaten (vooral in Google News) zo veel links bood naar hun nieuwssites; ook dat zou diefstal zijn, en nu Google dat niet meer doet ze evenzeer verontwaardigd zijn. In 2025 was er nog een Franse gerechtelijke uitspraak over een claim van de Belgische krantenuitgever Rossel voor ruim 800 miljoen euro, resulterend in toewijzing van 22,5 miljoen euro vergoeding, in twee fases.
Show Case geld
Deze week onthult de Belgische site Apache dat Mediahuis, uitgever van onder meer De Telegraaf, NRC en De Standaard, van Google 40 miljoen euro ontving voor een periode van drie jaar. Het bedrag bleef geheim.
“Het bedrag moet de schending van auteursrechten door AI-bots compenseren”, aldus Apache. Het beroept zich op een intern document, maar biedt geen citaten waaruit blijkt dat het om een vergoeding voor AI gaat. Mediahuis wil dat, gezien haar lobby bij overheden, gesteund in de media in de Benelux, niet eerlijk zeggen, aldus Apache
Echter, de woordvoerster van Mediahuis laat desgevraagd weten over het Apache-artikel: “De overeenkomst tussen Mediahuis en Google is niet geheim: er werd in het voorjaar van 2025 over gecommuniceerd, zowel intern binnen Mediahuis als in de Nederlandse markt. Ze betreft Google News Showcase, waarbij Google Mediahuis vergoedt voor het gebruik van haar journalistieke content binnen Google News Showcase. Deze overeenkomst staat volledig los van het vraagstuk van een faire vergoeding voor het gebruik van onze journalistiek voor AI-doeleinden.”
Hierin is “niet geheim” betrekkelijk: de voorwaarden zijn wel geheim, maar in april 2025 werd in de Nederlandse media (BNR/ANP, NOS) en Google zelf gepubliceerd over de overeenkomst.. Ze behelst de landelijke en regionale titels van Mediahuis en DPG: Telegraaf, Algemeen Dagblad, Volkskrant, NRC, Trouw, Nu.nl (dat al open is), BN De Stem, Brabants Dagblad, Dagblad van het Noorden, Gelderlander, Gooi- en Eemlander, Limburger, Stentor, Eindhovens Dagblad, Friesch Dagblad, Haarlems Dagblad, Het Parool, IJmuider Courant, Leeuwarder Courant, Leidsch Dagblad, Noordhollands Dagblad, Provinciale Zeeuwse Courant en Tubantia.
Daar kwam een bericht overheen over een overeenkomst met een breed front voor persrechten, inclusief NPO, RTL (inmiddels DPG-eigendom), FD, regionale omroepen, EW Magazine en Groene Amsterdammer, om artikelen vanachter hun betaalmuren te publiceren.
Vage samenwerking en klaagzang
Erik Roddenhof, baas van DPG Media, liet optekenen: “De samenwerking in Nieuws Showcase stelt DPG Media in staat om een geïnteresseerde doelgroep te activeren en helpt ons om sterkere relaties op te bouwen met lezers die hun die hun weg naar onze nieuwssites en apps vinden via Google Nieuws en Google Discover.”
Het bedrag van 40 miljoen ontkent Mediahuis niet. Ik vroeg aan DPG Media naar haar overeenkomst met Google en naar de Apache-bewering dat het om AI-vergoedingen zou gaan. Dat laatste is niet waar volgens DPG, wel de betaling door Google voor Showcase. Een bedrag noemt DPG uiteraard niet. Wel blijkt afdoende dat Mediahuis onder leiding van Geert Ysebaert en DPG onder leiding van Roddenhof onderling overleggen over de woordvoering aan Netkwesties in deze.
Mediahuis heeft in Nederland een betaalde oplage van 1,1 miljoen, DPG zo’n 1,4 miljoen abonnementen, plus Nu.nl bezoek. Op grond daarvan zou DPG een bedrag van 55 a 60 miljoen van Google ontvangen. De andere uitgevers samen komen dan tot (ruim) 10 miljoen euro Google-bijdrage. Opgeteld: ruwweg 100
De jaarlijkse omzet van de Nederlandse uitgevers, ruim 1,2 miljard euro, stijgt volgens ABN Amro recent, in weerwil van de aanhoudende klaagzangen in Belgische en Nederlandse media: “Voor een branche die jarenlang werd geassocieerd met krimp vormt omzetgroei een opmerkelijke ommekeer.”
Voor de Google News Case zegt Google zich te beroepen op Europese wetgeving die tot vergoeding verplicht. Er is geen enkele aanwijzing dat Google of de uitgevers op enigerlei wijze profiteren van deze deal, en is in die zin meer een doekje voor het vermeende bloeden.
AI-vergoedingen op til
Voor de AI-vergoeding zetten de uitgevers op hogere bedragen in. Immers, er zijn zeker vijf grote AI-aanbieders, dus overeenkomsten met ieder van hen tellen op. Uitgevers moeten dan wel aantonen dat hun teksten gestolen worden. Dat is tweeledig: dat ze zijn gebruikt om taalmodellen te trainen, en dat ze nu beschikbaar zijn als onderdeel van antwoorden die AI-bots verschaffen aan consumenten. Brussel doet onderzoek naar Google’s AI.
(Merkwaardig is dat AI-bots soms verwijzen naar artikelen achter betaalmuren. Hoe weten ze wat erin staat? Wellicht via openbaarmaking op sociale media, maar dan is het geen diefstal maar heling.)
New York Times staat voor de rechter tegen OpenAI en Microsoft in een auteursrechtzaak over AI. Naar verluidt ontvangt The New York Times jaarlijks 20 tot 25 miljoen dollar uit de overeenkomst met Amazon als licentieverlening van AI-content, zo berichtte Wall Street Journal.
De vooralsnog geslaagde beursgang van Anthropic betekent dat AI-bedrijven voldoende middelen hebben om uitgevers te betalen en stil te krijgen. Immers, net als met Google’s initiatieven voor, en vergoedingen aan journalistiek, heeft betaling ook een p.r. waarde tegenover journalistiek die nu veel aandacht schenkt aan de ‘diefstal’.
In het nieuwe initiatief News AI Pilot betaalt Google uitgevers voor het gebruik van hun artikelen voor AI. Een maand geleden maakte Google bekend voor 400 uitgaven te betalen, waaronder voor Der Spiegel, El País, Guardian, The Times of India, Washington Post, CNN en Financial Times. De hoogte van de vergoedingen is geheim, en daar houden de hoofdredacties van de betrokken titels zich netjes aan.
DPG, Mediahuis, FD onderhandelen nog met Google over AI Pilot, maar zwijgen daarover. Google staat onder druk van Europees onderzoek. DPG laat wel weten: “We hebben ons tot nu toe met name gericht op defensieve maatregelen tegen het gebruik van onze content zonder onze toestemming, zoals het treffen van technische maatregelen om het illegaal ‘scrapen’ te voorkomen.”
Antidiefstalwet in VS
In de VS begint het tij te keren in de strijd tussen door regime-Trump gesteunde AI-bedrijven en de mediabedrijven. Donderdag introduceerden de Senaatsleden Roger Wicker (Republikeinen) en Ben Ray Luján (Democraten) de ‘Stealth Bot Prohibition Act’, zoals gebruikelijk in Amerikaanse wetgeving een helder voorstel. Daarmee beogen ze om “het illegale en misleidende gebruik van internetbots aan te pakken, dat een bedreiging vormt voor het intellectuele eigendom van Amerikanen”.
Het behelst wetgeving tegen software van de AI-bedrijven die inhoud van websites verzamelen (‘webcrawlers’) zonder zich te ‘identificeren’, om “beschermde online-inhoud te stelen en deze te gebruiken voor het trainen van hun eigen AI-modellen...[waarmee] kwaadwillenden de technologie misbruiken om online-producenten, waaronder lokale kranten en journalisten, ernstige schade toe te brengen. Veel van deze geavanceerde bots omzeilen betaalmuurtjes, verzamelen informatie en overbelasten websites”.
De bots moeten zich voortaan bekendmaken. Zodat uitgevers hun activiteit kunnen waarnemen, vastleggen, vergoedingen kunnen eisen en eventueel een rechtszaak beginnen. In de VS kunnen ze bij vermeende ‘diefstal’ klagen bij de Federal Trade Commission (FTC) die dan onderzoek begint en uitspraken doet over eventuele schadevergoeding.