Google News begon in september 2002 als een nieuwsverwijzer met overzichten van actuele nieuwsthema’s uit uiteenlopende bronnen. De Nederlandstalige Google Nieuws kwam pas begin 2006. Google Nieuws biedt op trefwoorden van artikelen de kop en eerste alinea en linkt naar originele bronnen.

Dit bracht meer verkeer naar journalistiek. Echter, voor een deel van de gebruikers volstaan de fragmenten. De European Publishers Council (EPC), de lobbyorganisatie van Europese uitgevers, kwam in het geweer. Google zou bezoek en reclame afsnoepen. Echter, op Google News stond nimmer reclame en uitgevers konden zich afmelden voor Google News.

Geestig was een rechtszaak van Franstalige uitgevers in België tegen Google. Ze wonnen, waarna Google domweg voortaan hun artikelen uit Google News weerde. Google News sloot in Spanje helemaal toen het via wetgeving werd verplicht om uitgevers te betalen. Tot in 2021 de wet werd versoepeld. In Duitsland hetzelfde laken een pak, uitgevers verdienden geld aan Google News dus kwamen met hangende pootjes terug. In veel landen, ook in Nederland, betaalt Google voor nieuws.

Google bemerkte echter dat het qua p.r. onhandig was om media tegen zich in het harnas te jagen dus kwam over de brug met betaling, plus goed gevulde fondsen voor journalistieke projecten. Het gaat om een deeltje van de miljardenwinsten. Onder meer Vpro en Follow the Money kregen eerder projectbijdragen.

Schreeuwerige kop in NRC

De redactie van de Volkskrant doet ijverig mee in de lobby jegens big tech van de uitgevers. Ongeveer alles wat er verkeerd is in de samenleving en democratie is daaraan te wijten. Nu is er dan AI waarover uitgevers zich ernstig zorgen maken, blijkens een artikel van Kasper Goethals in NRC van 7 november 2026.

De kop luidt al: “Dit is de grootste diefstal van menselijke arbeid in de geschiedenis”, weliswaar een citaat maar wel gekozen om lezers alvast te laten voorsorteren. De grootste diefstal van arbeid betreft de slavernij, niet enkel in het verleden, maar nog steeds overal waar de factor arbeid (ernstig) wordt onderbetaald. [Nog niet te spreken in hoeverre NRC-abonnees daarvan profiteren.]

Stelen AI-bots veel betaalde journalistiek? Ja, daar waren voldoende aanwijzingen voor. Dat betrof vooral teksten om taalmodellen te trainen, reden voor New York Times om een rechtszaak aan te spannen tegen OpenAI, dat zich gesteund weet door regime-Trump. En ik krijg AI-antwoorden, keurig met links naar artikelen achter betaalmuren. Hoe weten ze dat? Maar links en rechts sloten uitgevers overeenkomsten met AI-aanbieders, zoals Axel Springer, News Corp, Financial Times, AP, Prisa, Condé Nast, Hearst, The Atlantic, Vox, Time, Der Spiegel, The Guardian, Reuters en Le Monde.

Gezien de gigantische beurswaarderingen van de nieuwe AI-bedrijven kunnen ze uitgevers makkelijk betalen. De ironie wil dat de waarde van Google zelf ook daalt omdat AI-dienst Gemini de reclame-inkomsten van de traditionele Google Search aanvreet.

Journalistiek winstgevend in AI-jaren

Sinds de lancering van ChatGPT eind 2022 zijn de omzetten en winsten van de Belgische uitgevers van journalistieke producties in de Benelux niet aangetast:

DPG Media

2023: omzet €1,8 mrd; Ebitda 360 mln; nettowinst €197 mln.

2024: omzet €1,73 mrd; Ebitda 348 mln; nettowinst €275 mln.

2025: omzet €2,05 mrd; Ebitda 440 miljoen; nettowinst €389 mln.

Mediahuis

2023: omzet €1,23 mrd; winst €153 mln.

2024: omzet €1,24 mrd; operationele winst €151 mln.

2025: omzet €1,26 mrd; winst €152 mln

Dat hun uitstekend opererende bazen die deze mooie winsten weten te behalen, Christian Van Thillo (DPG, AD, Volkskrant, RTL) en Gert Ysebaert (Mediahuis, Telegraaf, NRC), de cijfers zo min mogelijk noemen is begrijpelijk gezien hun lobby. Dat hun journalisten dat evenmin doen, is zorgelijk in het kader van wat we ‘persvrijheid’ noemen. De meeste journalisten zijn niet in staat om elementaire rekensommen te maken, wat al snel leidt tot verkeerde beeldvorming. Maar de vraag is in hoeverre er onwil in het spel is, in hun eigen woorden, desinformatie.

Dit zien we ook terug in Het Grote Mediadebat dat door Stichting Democratie en Media (gelieerd aan titels van DPG) begonnen is. Al in een vroeg stadium zijn er 21 kwesties geselecteerd door experts. Het overgrote deel behelst dreigingen van big tech, geheel in lijn met de nieuwe strategie van de Stichting, en de signatuur van de experts die erbij gezocht zijn.

Het is funest voor een eerlijk debat dat de voorstelling van zaken scheef is. Natuurlijk is er gevaar van AI-bots en big tech voor journalistiek, ook omdat je via AI-bots over tal van kwesties veel betere en rijker geschakeerde informatie krijgt uit een veelheid van (veelal niet-journalistieke) bronnen. Journalsitiek wordt mede daardoor persoonlijker en meer amusement, wat directe gevolgen heeft voor de democratie die de titels kennelijk zo lief is.

Van Thillo beweert dat de strijd met AI definitief verloren is. De cijfers weerspreken het. Ja, er is productie gestolen door AI-bedrijven, en daarvoor moet big tech betalen. Maar dit blijkt tot op heden juist niet doorslaggevend te zijn in de markt. Bovendien, waarom geld op de eigen bankrekening bijgeschreven en niet meer geïnvesteerd? En waar blijven de Benelux-overeenkomsten met AI-bedrijven.

Aanval zoeken

Uitgevers doen er goed aan om zelf AI-agents te ontwikkelen en hun betalende abonnees gelegenheid te geven met AI-agents toegang te krijgen tot het rijke reservoir aan nieuws en vooral achtergronden. En om AI voor journalistiek intensief te gaan gebruiken, met de kritische principes die traditioneel gelden.

Al jaren loopt het Noorse Schibsted voorop in digitale innovatie, nu weer. Natuurlijk, Mediahuis en DPG zijn daar stilletjes natuurlijk al druk mee, maar proberen ondertussen wetgeving en ondersteuning los te peuteren bij Europese en nationale overheden.

Vergeet overigens niet dat uitgevers zelf ‘gratis’ nieuws bieden met Nu.nl en RTL, in concurrentie met hun betaalde titels. Ze moeten het hebben van reclame, en die kalft af met de opkomst van AI. De vraag is of dat vol te houden is. Maar net als vuurwerkverkopers hebben uitgevers van doen met een markt zonder eeuwige garanties.

Het is een groot democratisch belang dat journalistiek levensvatbaar blijft, nog afgezien van de vraag of tien microfoons voor dezelfde quote daaraan bijdragen. Maar het is ook eerlijk om te stellen dat AI-bots en – agenten kunnen bijdragen aan een betere informatievoorziening. Huilen over AI past in een lobby, maar niet in goed ondernemerschap.

*) Een versie van dit stuk wilde NRC, als respons op genoemd eenzijdig artikel, niet plaatsen.
**) Afbeelding: Gert Ysebaert en Christian Van Thillo onderworpen aan de tekenkunst van OpenAI