En dat brengt me bij Thélyson Orélien. Er is veel ophef rondom deze Canadese schrijver. Zijn roman C’était ça ou mourir stond op longlist voor de prestigieuze prijs Prix Goncourt. Totdat een anoniem X-account beweerde dat detectietool Pangram het boek voor honderd procent als AI-geschreven aanwees, en hij elders van eerder plagiaat werd bewschuldigd. Orélien ontkent dit. Zijn Franse uitgever staat achter hem.

De prijscommissie verwijderde hem van de longlist. Ik wil me hier niet mengen in de discussie of hij het wel of niet heeft gedaan, ik wil er iets anders over zeggen. Stel dat Orélien wél AI heeft gebruikt, is hij dan inderdaad niet de auteur van C’était ça ou mourir?

De uitkomst van de Pangram-check is dat het boek 100 procent door AI is geschreven. Dat kan natuurlijk niet. Het boek vertelt het verhaal van een Haïtiaanse migrant die via Latijns-Amerika en de VS naar Canada vlucht. Dat is gebaseerd op Oréliens eigen leven. Die ervaringen zijn niet door een algoritme gegenereerd.

De prompts die de basis vormen voor de tekst komen van hem. De correcties, de keuzes, de goedkeuring, dat is van hem. Als een tool helpt bij het schrijven, betekent dat niet dat de auteur verdwijnt. Het betekent alleen dat de schrijftechniek is veranderd.

Rembrandt werkte eigenlijk ook zo. Zijn beroemde schilderijen werden vaak gemaakt in een atelier vol leerlingen. Zij zetten de onderdelen neer, hij gaf de visie, hij keurde het eindresultaat goed. Het idee was van Rembrandt. Hij besliste over compositie, licht, subject. De uitvoering lag voor een deel in handen van anderen, die ook invloed hadden op het werk.

En zo werken kunstenaars nog steeds. Neem Joana Vasconcelos, de Portugese kunstenaar die grote sculpturen maakt van textiel. In Lissabon kun je haar atelier bezoeken. Zij laat haar ideeën, net als Rembrandt, door anderen uitwerken. Niemand stelt vragen bij haar auteurschap.

We begrijpen dat kunstenaars ook leiding kunnen geven zonder alles met eigen handen te maken. Waarom verwachten we dat dan wel bij schrijvers? De ophef rond Orélien gaat niet puur over techniek, die gaat waarschijnlijk meer over de angst voor verlies van authenticiteit, angst voor gemakzucht, angst dat de menselijke stem wordt vervangen door algoritmen.

Die angst is begrijpelijk. Maar het antwoord is niet verbieden of afwijzen. Beter is het om na te denken over wat we eigenlijk waarderen. Het verhaal? De uitvoering? Het proces? Orélien heeft een verhaal dat raakt. Mensen lezen het, huilen erbij, herkennen hun eigen ervaringen. Dat maakt het waardevol.

Of Orélien AI heeft gebruikt of niet, dat weet ik niet, maar zelfs als hij dat wel heeft gedaan, zou dat geen reden moeten zijn om zijn werk van de longlist van de Prix Goncourt te verwijderen.

Daar komt nog iets bij, AI kan helemaal (nog) niet goed schrijven. Dat merkte ik bij deze eenvoudige tekst. Er zaten zinsconstructies in die niet klopten, twee woorden die niet bestaan, en vooral veel clichés. AI genereerde best een handige opzet, maar ik heb er intensieve redactie op moeten toepassen om er iets van te maken.

*) Frank Meester (foto rechts) is docent bij HTF Hogeschool voor Toegepaste Filosofie. Een versie van dit artikel van stond eerst in NRC als ingezonden brief .