Eerst een paar disclaimers. Ik schreef kritisch over een boekje en DWDD-optredens van Alexander Klöpping en over zijn Blendle. Maar ik vind hem aanstekelijk enthousiast over technologie praten, veel beter dan ik ooit deed toen ik nog op tv kwam en op podia stond om over internet te praten. Al is zijn toonzetting de mijne niet, Alexander is veel minder sceptisch en argwanend over innovatie in technologie.  

Vrij Nederland las ik tientallen jaren. Veel is te lezen in Delpher, zoals van mijn favoriet Joop van Tijn. Twee jaar geleden had ik weer een VN-abonnement. De inhoud vond ik te eenzijdig en voorspelbaar, anders dan van De Groene. VN koos voor multimiljonair Roxanne van Iperen als links boegbeeld, ook auteur van het mooie boek ’t Hooge Nest. Het reclameprofiel van VN toont het ‘links lullen, rechts vullen’: “Zakelijke beslissers, goed inkomen, randstedelijk, maatschappelijk betrokken, sociaal rechtvaardig en cultureel gearrangeerd.”

Allemaal niks mis mee. Ik schijn er zelfs auteur te zijn, al weigerde VN ooit een onthullend verhaal over de BBB-oprichting en erkende later de fout. Kortom, de gebruikelijke mankementen van journalistiek.

Maar dat het van deze ingezonden brief tegen Klöpping het hoofdverhaal maakt achter een betaalmuur, zonder enige tegenspraak, daar vind ik wat van. De auteurs doen mee aan deze marketing van VN en zichzelf terwijl ze Klöpping van marketing beschuldigen. Hypocriet?

Kopie van hun brief

Medeauteur Ilyaz Nasrullah antwoordde dat wat hem betreft de ‘ingezonden brief’ niet achter de betaalmuur zou staan. Dus ik nam weer een VN-abonnment en publiceer hierbij een kopie. Immers, de brief is vooral van de hand van wetenschappers die met belastinggeld worden betaald. Zouden dan hun uitingen niet als open data beschikbaar moeten zijn, zeker voor een stuk dat ethiek en debat behelst? Wat denkt Felienne, die het initiatief genomen schijnt te hebben, hiervan? 

Felienne Hermans, Antal van den Bosch, Iris van Rooij, Siri Beerends, Piek Knijff, Cynthia Liem en Ajuna Soerjadi ondertekenen. De journalisten Laurens Vreekamp en Brenno de Winter ook, maar ik weet niet of ze later met trots hierop terugkijken. Emile van Bergen zit in software en publiceert, en Nasrullah is vooral bekend als scherp Trouw-columnist.

Soerjadi vat samen: “Klöpping wordt gezien als de tech-duider van Nederland, met zijn vlotte babbel en flitsende visuals over AI die ‘op eigen houtje’ dingen onderneemt en ‘in paniek’ raakt bij de gedachte dat mensen ze in de smiezen kunnen krijgen. Antropomorfische angstbeelden gaan makkelijk viraal, maar ze nemen alle zuurstof weg over de écht belangrijke vragen rondom digitalisering en AI. Zijn prominente aanwezigheid in het publieke debat van Nederland ontneemt andere experts de ruimte om op basis van kennis van hun vakgebied duiding te geven.”

Citaten uit de brief

De toonzetting verraadt de nodige jaloezie. Ja, Klöpping is vaak op televisie, vooral bij Jinek. De reden: hij kan ontzettend goed vertellen wat er aan de hand is, met een mooie woordkeuze en goed articulerend, en het smoelwerk is inderdaad af. Te enthousiast? Kijk dan niet, ik heb de kletsshows in 2015 vaarwel gezegd, zie soms fragmenten voor het schrijven van een artikel, zoals nu.

Dat de experts schrijven dat ze ‘corvee’ moeten doen om de volgens hen eenzijdige, onjuiste toonzetting van Klöpping in andere media te corrigeren klinkt buitengewoon pedant. De arrogantie druipt van de tekst af:

“Op magische wijze is Klöpping de techduider van Nederland geworden. Is er wat te vertellen, dan doet hij dat, voor een massapubliek. Logisch ergens, want hij heeft een vlotte babbel, en had tot voor kort altijd een positief verhaal over een toffe nieuwe app om je leven beter mee te maken. Bovendien heeft Klöpping, anders dan wetenschappers die zich in het debat mengen, niets te verliezen. Sterker nog: meer op tv komen is goed voor zijn brand.

Wetenschappers zijn, vaak terecht, huiveriger: voor je het weet leid je aan het zogeheten Sagan Effect: het idee dat wetenschappers, die net als astronoom Carl Sagan teveel aan publieke communicatie doen, minder serieus worden genomen. Of ze ondervinden er last van dat ze als te opiniërend worden gezien. Dat geldt ook voor deze brief. Er zijn wetenschappers die dit stuk alleen anoniem wilden steunen, uit angst voor gedoe op de campus.

‘Moet jij nou echt iedere week in de krant?’ werd een van ons laatst gevraagd. Nou nee, maar we voelen allemaal dat wij wel moeten. De hoeveelheid onzin die over het Nederlandse publiek wordt uitgestort, is namelijk niet te stelpen, en dat verziekt zowel het publieke debat als politiek beleid.”

Alsof de ondertekenaars het allemaal wel zo goed weten. Iedereen is nog in verwarring en zoekt op de tast naar de wegen die we met AI bewandelen. Zoals het goede wetenschap en journalistiek betaamt. Waarom zouden de ondertekenaars anders nog zo’n “overstelpende” hoeveelheid publicaties over AI de wereld in slingeren: talloze boeken, columns, artikelen en debatten? Ze verdienen er geld en aandacht mee.

Hun stem klinkt al overal. Vooral van Felienne Hermans (die daar kennelijk op wordt aangesproken) en ons wekelijks verrast met een mooie nieuwsbrief, ruim baan krijgt bij de Volkskrant, en bij NRC een uitdagend toekomstperspectief van AI mocht schetsen. Alsof Jinek en Klöpping eenzijdig het denken over AI bepalen. De ondertekenaars hebben toegang tot belangrijke media, veel andere experts niet.

Ook kritiek op NRC

Alexander probeert in de uitleg op televisie mensen mee te nemen met het beschrijven van kenmerken als zouden AI-bots mensen zijn. Hij zou te veel antropomorfisme toepassen, waardoor niet afdoende duidelijk wordt dat AI uit (enge) machines voortspruit. Wouter van Noort van NRC, reageert op LinkedIn:

“Prima punten over antropomorfiseren volgens mij, daar voeren wij ook doorlopend discussie over. Maar waarom zo op de man? Ik vind Alexander Klöpping helemaal niet zo eenzijdig en ik snap wel dat Jinek ervoor kiest om een vaste duider uit te nodigen bij zo’n complex thema. Nee, hij is geen bewustzijnsonderzoeker of cultuurpsycholoog. Een talkshow is ook geen peer reviewed paper. Wat ontbreekt in dit stuk is hoe jullie het dan wél naar een groot publiek willen brengen. Welke metaforen, vergelijkingen, analogieën werken wel? De urgentie van het vraagstuk moet net zo goed overgebracht worden als de technische achtergronden.”

Van Noort verdedigt hier ook zijn NRC. Die heeft volgens critici boter op het hoofd met dezelfde vermeende fout: de machines beschrijven aan de hand van menselijke, zelfs avontuurlijke eigenschappen. Vandaag breekt Barend Last de staf over de NRC-berichtgeving over AI: “NRC merkt keurig op dat de onderzoekers van OpenAI, METR en Redwood Research ‘niet altijd weerstand konden bieden aan de verleiding’ om de agents gedachten, zorgen, een wil en opofferingsgezindheid toe te dichten. Ironisch genoeg gaat de krant er, alinea na alinea, zelf net zo hard mee aan de haal.”

Maar is dat zo erg? AI-professor Tibor Bosse relativeert: “Anderzijds is het niet zo gek dat we in dit soort discussies vaak onze toevlucht nemen tot woorden als ‘denken, weten, en willen’. Immers, van buitenaf gezien beschrijven ze het betreffende gedrag best accuraat, en veel betere termen zijn nu eenmaal niet voorhanden in onze taal (zonder het verhaal gelijk ingewikkelder te maken). Dus hoe lossen we dit op?”

De redactie van Lubach koos donderdag bij RTL in een aflevering over de gevaren van AI (helemaal op YouTube te zien) voor een waarschuwing dat het gebruik van menselijke termen niet strookt met het machinaal opereren van AI-agents.

Volkskrant en AI-opinies

Alexander Klöpping en collega’s geven met AI Report een uitstekende nieuwsbrief uit met veel enthousiasme over de kunsten van AI en met praktische tips. Maar ook met kritische beschouwingen, zeker sinds ze daarbij leunen  op de mooie bijdragen van Alberto Romero van The Algorithmic Bridge.

Overigens had Klöpping zelf recent een kritisch onderzoek over opiniebijdragen bij kranten gemaakt met AI. Niemand van zijn elftal criticasters die menen dat hij te vrolijk is over AI, ontdekte dat euvel bij de kranten. Ook niet dat hun favoriete Volkskrant dat het meest deed. Nee, eenzijdig Klöpping en Jinek aanpakken; en NRC, Volkskrant en andere, zoekende en dus fouten makende media ongemoeid laten. Lekker makkelijk, en niet zo wetenschappelijk verantwoord.