De rechtbank Rotterdam concludeert In het vonnis van 29 juni 2026 dat het Nederlands Fotomuseum directeur Birgit Donker ten onrechte heeft ontslagen. De handelwijze van de Raad van Toezicht was beroerd: geen redelijke ontslaggrond; geen bewezen angstcultuur; interne onderzoeken waren objectief noch zorgvuldig. Het museum moet Donker 400.000 euro schadevergoeding betalen, rectificeren en de Raad rest feitelijk één conclusie.  

Spelregels voor waarheidsvinding

Echter, wat betekent dit voor het vernietigende artikel van journalist Michiel Kruijt in de Volkskrant. “De rechter sluit niet uit dat het vernietigende artikel in de Volkskrant daarbij een belangrijke rol heeft gespeeld en voor de RvT reden was om de bestuurder ‘voor de bus te gooien’.”

De rechtbank uit geen directe kritiek op deze publicatie. Vragen resteren echter: kwamen de publicaties zorgvuldig tot stand? Hoe moet een toezichthoudend omgaan met de druk van dergelijke publicaties?

Ik zie een overeenkomst tussen de uitspraak van de rechtbank en die van de Raad voor de Journalistiek. Volgens de laatste had Kruijt voor de Volkskrant degelijk onderzoek verricht, voldoende wederhoor toegepast en was er een publiek belang. Echter, de zwaarste kwalificaties ( “giftige werkomgeving”, “angstcultuur”, “schrikbewind”, “toxisch management” en “narcistisch”) waren voor de lezers onvoldoende controleerbaar door de inzet van anonieme bronnen. Dat maakte de berichtgeving tendentieus.  

De rechtbank komt langs een andere route dicht bij dezelfde observatie: de zwaarste verwijten blijven onvoldoende overeind vanwege gebrekkig onderzoek van zowel de Raad van Toezicht intern als van bureau Unravelling extern. (Saillant detail: Unravellng had de ‘case study’ van het onderzoek op haar website inclusief vertrouwelijke informatie gezet. En snel weggehaald toe de storm daarover losbrak.)

Journalistieke en juridische normen verschillen, maar beide uitspraken raken uiteindelijk hetzelfde punt: de ernstigste kwalificaties bleken minder stevig onderbouwd dan de publieke beeldvorming deed vermoeden.

Echter, dat betekent niet dat de Volkskrant ongelijk had. Journalistiek hoeft niet te voldoen aan de bewijsregels van de civiele procedure, want mag afgaan op zorgvuldig geverifieerde bronnen, eventueel anoniem. Een rechter kan dezelfde informatie niet zondermeer als bewijs aanvaarden wanneer de wederpartij de onderliggende stukken niet kent en kan betwisten. Dit onderscheid tussen journalistieke waarheidsvinding en juridische bewijsvoering wordt in het publieke debat vaak uit het oog verloren.

Ander verhaal, zelfde journalist

Toch verschuift het perspectief na de uitspraak van de rechtbank. Die verwerpt vrijwel iedere dragende pijler onder het handelen van de Raad van Toezicht: geen dossieropbouw, geen onafhankelijke onderzoeksopzet; en nauwelijks functioneringsgesprekken, een verbetertraject en poging de verhoudingen te herstellen. Kortom: beroerd ‘toezicht’.  

Nu ontstaat een nieuw journalistiek verhaal: niet of de oorspronkelijke kritiek op Donker terecht was, maar over het handelen van de Raad van Toezicht. Opvallend genoeg krijgt juist deze verschuiving in de berichtgeving bij de Volkskrant over de uitspraak te weinig aandacht.

Kruijt deed dat zelf. Dat lijkt me onverstandig, iets met een keuring en vlees. Nu ontbreekt de journalistieke reflectie op de ontwikkeling van het dossier als geheel. De uitspraak van de Raad voor de Journalistiek blijft buiten beeld, evenals het “voor de bus gooien” met het artikel dat de rechtbank oppert.

Er is een tweede artikel nodig: een analyse van de Volkskrant over haar journalistiek in relatie tot de uitspraak, met centrale aandacht voor het werken met anonieme bronnen door de journalist en alle fouten van de Raad van Toezicht. Onderzoeksjournalistiek eindigt niet bij publicatie en evenmin bij een rechterlijke uitspraak. Reflectie is noodzakelijk. Wellicht pakt de Ombudsvrouw dit op.

Of, nou nee, die is er nu niet…Dus, hoofdredactie? Die bleek na het oordeel van de Raad voor de Journalistiek nogal defensief. Dat kan beter.