Wie advies geeft over gezondheid of geld, moet duidelijk maken of hij of zij daar verstand van heeft. Bijvoorbeeld met een verplichte disclaimer. Coalitiepartijen VVD en D66 stemmen in met dit voorstel van het CDA, aldus RTL Nieuws

De groeiende invloed van influencers op TikTok en Instagram, op vooral jongeren, heeft meer en meer nare gevolgen. Het behelst vooral 'finfluencers' met advies voor beleggen, meestal in crypto; ‘foodfluencers’met adviezen over voeding en 'healthfluencers' over andere aspecten van gezondheid.

CDA-Kamerlid Jantine Zwinkels (1990) oppert een verplichte disclaimer bij uitingen van zelfbenoemde adviseurs, zoals #NietDeskundig, #GeenDiploma of #GeenExpert. “Op dit moment heb je een vrijbrief om alle onzin te verkondigen die je bedacht hebt, en mensen luisteren daarnaar. Mensen moeten daartegen beschermd worden.”

VVD-Kamerlid Hilde Wendel (1996): “We willen dat platforms transparanter worden, desinformatie sneller wegdrukken en dat influencers een objectieve waarschuwing tonen bij onbewezen claims.”

Trouw-journalist ziet het zitten

Wetenschapsjournalist Adriaan ter Braack die als Sjamadriaan al vele jaren de onzin op sociale media te vuur en te zwaard bestrijdt, nu als wetenschapscolumnist in Trouw, vindt dit een goed idee: “Maak voor de kijkers meteen duidelijk wat voor vlees ze in de kuip hebben, door gigantisch in beeld te brengen dat ze #GeenExpert zijn. Dat lijkt me een stuk impactvoller en rechtvaardiger dan eerst onzinfluencers aanpakken. Extra voordeel: er is genoeg ruimte op het bord voor hun kop om die hashtag op af te drukken.”

Ofschoon hij een bedenking heeft. Wie is wel en niet een expert? “Een beschermd beroep, zoals een arts? Ik ben er best voor te porren dat voortaan alleen artsen nog gezondheidsadvies geven op sociale media, maar er zijn tal van artsen die online ook uitstekende tips geven over voeding. Die zijn dus technisch gezien op dat vlak ook #GeenExpert en zouden dat dus ook erbij moeten vermelden. Zo wordt het er bepaald niet duidelijker op voor de gemiddelde gebruiker.”

Overal invoeren

In het recent aan de Tweede Kamer verzonden lijvige rapport Monitor Kindermarketing voor voedingsproducten wordt gesteld dat de verplichte toevoeging van #ad aan reclame niet zo veel zin heeft. Juist afgelopen jaar nam de reclame voor ongezond geachte producten via traditionele media toe, terwijl die op sociale media minder werd. Maar de duiding wordt vaak weggelaten, terwijl onvoldoende duidelijk is of een aanprijzing wel of niet betaalde reclame is.

Sinds de opkomst van het publieke internet in 1994 is er een voortdurende strijd om de uitingen in te perken. Zowel handhaving van bestaande wetgeving als invoering van nieuwe wetgeving bleek keer op keer problematisch. Immers, internet trekt zich van landsgrenzen niet zo veel aan.

Of zoals een collega uit den beginne van ‘het Internet’ opmerkt: “Wonen Kamerleden onder een Drentse steen dat ze hun tijd opmaken aan onuitvoerbare onzin die er van uitgaat dat ze vanuit Den Haag kunnen beslissen over een Nederlands internet (hek eromheen) en dat het hele probleem van wat 'waar' is even kan worden opgelost met een virtueel plakkertje?”

Want kan Nederland buitenlandse influencers verplichten om @GeenDeskundige of @NoExpert te gaan toevoegen aan boodschappen? Het antwoord laat zich raden? En welke partij gaat dit handhaven in Nederland en daarbuiten, en hoe?

En als dit voor influencers moet gelden, dan weet ik nog een paar categorieën die te pas en te onpas meningen en dubieuze feiten uiten zonder enig benul te hebben van de achter- en ondergronden. Laat staan van het effect ervan.

Zo zou je bij vrijwel elk Kamerdebat en elke uiting moeten nagaan of diegene ter zake kundig is of zelfs ‘expert’. Om nog niet te spreken over columnisten van bekende media, Substack-publicisten en deelnemers aan de dagelijkse kletstafels op televisie en radio. Zelden zijn het experts.

Het publiek bepaalt de geloofwaardigheid, mag je hopen. Of geniet juist van een portie ongefundeerde kletspraat. Maar die rere kinderzielen? Maak ze weerbaar!