In dit artikel ga ik, met hulp van anderen die op LinkedIn reageerden, enkele gaten schieten in de nobele poging van NRC om AI buiten de deur te houden bij het schrijven van artikelen. Met de vraag of er enige hypocrisie in het spel is.

Eerst even dit: Bij het schrijven maak ik nooit gebruik van AI. (Anders waren die stukken wel beter ??)

Ik maak voor elk artikel gebruik van generatieve AI om informatie te zoeken, voornamelijk via Claude en Perplexity die direct verwijzen naar de te checken bronnen. Dat is een vervolg op Google dat al jaren AI toepast om resultaten te selecteren, ook voor andere (NRC-)journalisten. Wat betekent dat Google mede bepaalt wat we aan informatie te zien krijgen, maar vooral wat niet boven water komt.

Bovendien leunen veel journalisten uitgebreid op het werk van collega’s. Vooral de Britse en Amerikaanse titels vormen een welkome bron van inspiratie voor onderwerpen, bronnen en zelfs formuleringen; Duitse en Franse minder door gebrekkige taalbeheersing ondanks de vertaalbots die de toegankelijkheid verhogen.

Nieuwe NRC-regels

Wouter van Noort, chef Opinie van NRC schreef op 2 april 2026 het artikel: “Nieuwe AI-richtlijn voor opiniestukken in NRC”, met als intro: “Op de opiniepagina’s van NRC vinden we het belangrijk om het auteurschap te beschermen en koesteren. Experimenteren met AI kan op allerlei manieren, maar bij het schrijven zelf blijft de chatbot uit.”

Verdere tekst: “Kort samengevat: elke zin in een artikel moet door de auteur zelf geschreven zijn. Bij het schrijven van teksten blijft de chatbot dus helemaal uit. AI is een nuttige tool voor research, brainstormen, en zelfs in toenemende mate het feedback geven op eerste versies van stukken. Maar deze feedback mag niet letterlijk gekopieerd in een tekst belanden, om te voorkomen dat er een te groot grijs gebied ontstaat tussen door mensen geschreven en door AI verbeterde tekst. Eventuele verbeteringen en eindredactionele wenken van AI schrijft de auteur op in eigen woorden.

AI is nooit een betrouwbare bron van informatie. Citaten, getallen, verwijzingen: het is altijd zaak om de primaire bron te checken en mee te leveren in een linkje zodat wij die ook kunnen checken.”

Open debat aangaan

De gehele tekst post hij op LinkedIn met een opening naar debat. Van Noort staat altijd open voor discussie en is niet bang voor tegenspraak. Hij beantwoordt elke kritiek op LinkedIn, een zeldzaamheid. Van Noort houdt een slag om de arm: “Ik ben zelf ook wel benieuwd hoe we over een jaar of tien terug zullen kijken op deze tussenstap.”

De applausmachine van LinkedIn produceert niettemin 600 instemmingen op zijn post. Die zijn snel verdiend, gezien de te betwisten stellingen:

1. “AI is nooit een betrouwbare bron van informatie.”

Dat is evident niet waar, AI is meestal wel een betrouwbare bron. Dat is immers juist het probleem. De vraag is: wanneer is AI wel betrouwbaar en wanneer niet? Journalisten kunnen AI zo veel gebruiken als ze willen maar moeten nog nauwgezetter dan voorheen de bronnen checken die in toenemende mate op hun beurt het resultaat van AI zullen zijn.

2. “Elke zin in een artikel moet door de auteur zelf geschreven zijn.”

Dit gebeurt nu al nooit in de praktijk, evenmin bij een krant. Zo worden veel zinnen door een eindredacteur geschreven, zeker door die van NRC (Die ik goed vind, net als die van FD en Trouw, bij de Volkskrant is de taalbeheersing minder.)

Al sinds de oprichting van Algemeen Handelsblad (1828) en de Nieuwe Rotterdams(ch)e Courant (1844) schrijven auteurs meer dan eens hun zinnen niet zelf. (Dat gebeurt zelfs niet bij romans. We willen niet weten hoe redacteuren teksten van romanschrijvers, ook de beroemde en gelauwerde auteurs, moeten bewerken. Dan hebben we het nog niet over vertalingen.)

Opinies, de afdeling van Wouter van Noort, worden meer dan eens niet geheel door de auteur zelf geschreven. Zij krijgt hulp, soms van een professional. Niet op de laatste plaats verbetert de opinieredactie zelf nagenoeg alle bijdragen. Nu komt daar AI als volgende element bij om teksten te verbeteren, straks ook voor de eindredactie zelf. Dus met die eis zakt NRC door het ijs.

Kop in het zand?

Bovendien is er bij NRC al meer AI-tekst doorheen geslipt dan de redactie wil toegeven. Ik schreef eerder over ingezonden brieven van Danny Schram in NRC en Volkskrant: “Het werd nog grappiger, want Danny Schram heeft werkelijk overal verstand van volgens kwaliteitskranten. Hij krijgt in 2024 met de regelmaat van de klok toegang tot de opiniepagina’s van NRC, met acht gepubliceerde brieven tussen 18 maart en 5 november, over uiteenlopende onderwerpen als slavernijverleden, ‘domrechts’, klimaat en zomertijd. De constante in de brieven is hun uitzonderlijke formulering.”

Anders dan de Volkskrant deed de opinieredactie van NRC deed net of haar neus bloedde en maakte hier nimmer melding van, ofschoon Schram tegenover mij ruiterlijk bekende dat zijn brede kennis, even eloquent als bondig geformuleerd, geheel uit ChatGPT kwam. Niet Wouter van Noort was op dat moment chef Opinie van NRC, maar toen nog Lotfi El Hamidi, die NRC verliet vanwege Gaza-berichtgeving.

Meer AI doorheen geslipt

NRC heeft geen cultuur van het toegeven van fouten, zo bleek uit de affaire Wijers. Wel schrijft Van Noort nu: “We zullen transparant corrigeren waar dat nodig is. We hebben laatst een opiniestuk gecorrigeerd omdat een citaat door AI bleek gegenereerd en dat niet was opgemerkt tijdens de eindredactie.”

Dit betrof de kwestie-Vandermeersch van de ex-hoofdredacteur van NRC die verzonnen citaten uit AI gebruikte voor opinies. Afgelopen weken was er wat mailcontact met NRC over een sterk vermoeden dat een opiniebijdrage van Ehsan Jami van 20 maart 2026 onder de kop “We móéten kiezen: ruimhartige open grenzen of een verzorgingsstaat” door AI geproduceerde citaten bevatte.

Aliëtte Jonkers sloeg alarm, net als ze als eerste deed bij Peter Vandermeersch:

In wederhoor zei Van Noort geen AI te kunnen ontwaren. Jami ontkende AI-gebruik. Aliëtte Jonkers stuitte op meer fraaie formuleringen die niet zo logisch zijn als ze klinken, in een opiniestuk van Jami in Het Parool van 18 januari 2026: “Terughoudende reactie op Iran laat zien hoe diep links en islamisme verweven zijn”.

Nauwelijks te bewijzen

Er is geen bewijs, de verdenking jegens Jami is dus eenvoudigweg ongegrond. Dat vindt Jonkers ook. Geen affaire dus, maar dit legt nogmaals de zwakte bloot van het NRC-criterium: “Elke zin in een artikel moet door de auteur zelf geschreven zijn.” Het is onmogelijk te controleren, laat staan te handhaven. Lees overigens de ingezonden brieven van Danny Schram terug om te weten dat AI soms beter is dan de menselijke schrijver. Anders zouden ze niet geplaatst zijn.

Kortom: je kunt dus alleen de originaliteit van de output beoordelen en niet de manier van input noch de bron van formuleringen. Want daarover heb je nu eenmaal geen controle. Niettemin dit wat nostalgische wensdenken: “Het proces van schrijven (proberen, schrappen, ordenen, structureren, aandachtig formuleren, zuchten, steunen, soms opnieuw beginnen) is daarvoor onmisbaar, vinden wij.”  Het is een kwestie van vertrouwen, zegt Van Noort daarop terecht.

De richtlijn van NRC komt voort uit een tientallen jaren opgebouwde cultuur van de titel als bastion van waarheid. Dat is ook de commerciële basis, ofschoon door de toenemende invloed van marketing (en lijfsbehoud) het amusement een belangrijker factor werd. In uitgeverstermen: het ‘nice to know’ overvleugelt vaak het ‘need to know’, zoals met het uitdijende columnistendom, kletsshows en podcasts.

Niet waar en niet te handhaven

Yusuf Celik: “Wouter, ik snap jullie redenering, maar ik denk dat dit beleid gaat sneuvelen (hek van de dam). Verder, ik heb academische collega's die in verschillende kranten in het Nederlands hun opinie publiceren--dit terwijl ik weet dat ze helemaal niet op dat niveau Nederlands kunnen schrijven. Je gaat met dit soort beleid mensen onnodig uitsluiten.

Mijn wijlen vader is tijdens Corona overleden. Hij was een gastarbeider die geopinieerd was, maar uiteraard foutjes maakte wanneer hij schreef. Hij zou in dit tijdperk eindelijk gesterkt en gesteund worden door AI en zelfs zijn mening kunnen inzenden.

Wat jullie nu doen is precies dat soort nieuwe ontwikkelingen tegenhouden: viva gatekeeping, viva hyper-scrutiny richting Nederlanders met migratieachtergrond! Misschien moet ik dit als opinie dienen! (Hiermee wil ik niet suggereren dat jij bewust discrimineert of je als persoon in diskrediet brengen, maar jij als auteur snapt vast wel dat ik hier retorische hyperbolen toepas).”

Jarno Duursma: “Soms laat ik mijn teksten [door AI] redigeren, en dan staat er een briljante zin in de nieuwe tekst. En kopieer ik deze letterlijk naar mijn artikel. Een gouden vondst laat je niet liggen. ;-) Feiten controleer ik altijd.”

Marc van der Woude: “Het beschermen van auteurschap klinkt nobel, maar dat is net zoiets als het beschermen van zelfgedraaide en gebakken potten terwijl 99 procent van de consumenten industrieel vervaardigde potten in het tuincentrum koopt en zich vooral afvraagt of het een degelijke pot is die mooi staat in de vensterbank.

Veel journalisten overschatten hun uniciteit. Natuurlijk, er zijn vakgenoten die prachtige verhalen kunnen schrijven waar geen AI (nog) aan kan tippen. Die lees je dan handgemaakt en mooi opgediend in een kwaliteitskrant. Maar heel veel in de journalistiek is massa-informatievoorziening en daarbij maakt het weinig uit hoe zo'n tekst tot stand komt – als de feiten maar kloppen, bronnen correct geciteerd worden en het een goed leesbaar verhaal is.”

Jelle van Dijk is het daarmee “…volstrekt oneens. Er is niet zoiets als "inhoudelijk en tekstueel een kwalitatief goede en zinvolle bijdrage", gegenereerd door AI. Als het door AI is gegenereerd is het ofwel niet kwalitatief goed, ofwel de "zinvolle bijdrage" is gewoon gejat van wat mensen eerder ooit hebben bijgedragen, en daarmee is het dus geen bijdrage van de AI meer. Met andere woorden: de ingezonden brief geschreven door AI is ofwel zinloze ruis, ofwel zinvol jatwerk. Beiden overbodig en bovendien ook onwenselijk.”

Waarop Van der Woude stelt: “Ik denk dat je bias (of mogelijk beperkte werkervaring) je hier wat in de weg zit. Er is een groot verschil tussen AI als ondersteunende tool (noem het een werkassistent) en een artikel volledig door AI laten genereren. Het 'gejat'-argument van de auteursrechtverdedigers uit 1912 hoor ik voortdurend van vakgenoten, en dat is hun goed recht, maar ik kijk daar fundamenteel anders tegenaan. Het veronderstelt dat ideeën en creatief werk per definitie origineel zijn en niet beïnvloed door de ideeën of werkwijze van anderen. Dat is een illusie.”

Tineke Muller: “De aanscherping van de regelgeving lijkt mij eerder paniekvoetbal dan een op feiten gebaseerd beleid en mijns inziens op termijn niet houdbaar. Ook de opmerking een origineel idee een eigen stemgeluid, geschreven door een mens vind ik dus apart. Dit hoeft helemaal niet te verdwijnen wanneer je met AI samenwerkt. Wie heeft het idee voor het artikel? Wie ziet ergens een artikel in? Wie geeft de prompt vorm? Wie zegt AI bepaalde theorieën of artikelen etc. mee te nemen in de tekst?”

Olaf Penne: “Dat AI geen bron is, klopt volledig. Feiten, citaten en verwijzingen moet je altijd controleren. Maar doen alsof auteurschap verdwijnt zodra AI helpt bij formulering, structuur of aanscherping, is nogal kunstmatig. Het gaat toch vooral om de vraag of de ideeën, argumenten en mening echt van de auteur zelf zijn.
De eis dat elke zin volledig zonder AI tot stand moet komen is onrealistisch, nauwelijks controleerbaar, en eerlijk gezegd ook een beetje achterhaald. De echte vraag is niet of AI een zin heeft geholpen, maar van wie de gedachte is.”

Maaike Platvoet: “Interessant Wouter, en goed deze aanscherping van de NRC. Ook onze redactie worstelt hiermee, we schreven onlangs een AI-beleid. Tegelijkertijd herken ik ook de door jouw genoemde verschuiving en het grijze gebied. Ondertussen blijven wij er op hameren bij de inzenders van opinies dat de lezers erop moet kunnen vertrouwen dat een artikel door mensen is bedacht en gemaakt, en niet een gevolg is van de communicatie tussen computers.”

*) Afbeelding: Wouter van Noort in de podcast Eindbazen (boeiend!)