Soms heb ik het gevoel dat ik niet veel buiten kom. Ik bedoel, dat ik niet weet in hoeverre ik buiten de gemeenschap treed van mensen die in principe begrijpen wat hier gaande is. Ik suggereer niet dat we het allemaal eens zijn over wat we eraan moeten doen. Ik bedoel alleen dat de meeste mensen met wie ik omga de fundamentele ellende van onze collectieve situatie inzien.

Maar af en toe, als ik in de echte wereld ben (of vaker nog, in de nepwereld van podcasts of tv-interviews), word ik kennelijk als volkomen gek beschouwd. En hoe meer ik mijn beweringen uitleg en rechtvaardig, hoe gekker ik lijk te klinken.

Ik kom over als een complottheoreticus als ik suggereer dat elites door de eeuwen heen controlesystemen creëerden en naleving afdwongen en deze in het weefsel van onze geconstrueerde wereld hebben ingebed zodat ze onzichtbaar zijn geworden. Het is alsof ik, door de verborgen of minder bekende redenen te onthullen waardoor dit alles is ontstaan, mezelf als paranoïde ontmasker.

En ik heb het hier niet over links versus rechts. Tal van MAGA-aanhangers zijn zich bewust van deze systemische gevolgen van keuzes van lang geleden. Ze hebben misschien andere oplossingen, zoals het afschaffen van vaccins of het deporteren van Mexicanen, in plaats van onze omgang met hen aan te passen.

Maar zelfs het verhaal van Steven Bannon over hyperkapitalisme in een laat stadium onder de technocratische elite komt overeen met mijn eigen vermoedens over de ware bedoelingen van de techmiljardairs voor de toekomst van de regering, de mensheid en het leven op aarde. Ik voel me eigenlijk meer op mijn gemak in een debat met iemand die andere conclusies trekt uit dezelfde observaties, of die totaal andere observaties doet, maar in ieder geval kijkt.

Van California tot Saoedi-Arabië

Ik was te gast in een vodcast vanwege mijn boek Survival of the Richest, ter promotie van de tv-serie Paradise van Hulu. Daarin ontwikkelt een techmiljardair een gigantische schuilkelder voor 25.000 bewoners om het mensdom voort te zetten, 25.000 inwoners van een utopische samenleving onder led-zonlicht, met een nep-president die orders opvolgt van de techmiljardair (vrouw) wier grootste uitdaging is om de loyaliteit van de veiligheidsdienst te behouden.

Iedereen wil van mij weten wat miljardairs echt van plan zijn, alsof ze dat al niet geuit hebben. Hebben miljardairs echt plannen voor bunkers in geval van een ramp? Ik heb maar 15 minuten, in de vodcast, dus besluit meteen ter zake te komen: ja! Maar het gaat mij niet om sciencefiction, maar het heden. Superrijken varen een eigen koers, los van de rest van de bevolking. De serie is eigenlijk gewoon een metafoor voor wat er werkelijk gebeurt.

De interviewster dacht dat ik bedoelde dat miljardairs bunkers bouwen voor hun lol. Ja, Peter Thiel heeft een complex in Nieuw-Zeeland en Mark Zuckerberg heeft een gigantische vesting op Maui. Waarom ook niet? Als je het geld hebt, kun je proberen om je dierbaren te beschermen tegen de volgende pandemie, burgeroorlog of natuurramp.

Maar dit is veel groter. Echter. Actueler. Zo maken techmiljardairs als Marc Andreesen (Netscape) en Reid Hoffman (LinkedIn) deel uit van een investeringsgroep die in Solano County een utopische stad voor zichzelf en hun vrienden wil bouwen, California Forever. In plaats van San Francisco of Oakland te verbeteren, creëer je een eigen wereld.

Zo is er project Neom, de beoogde megastad in Saoedi-Arabië, een 160 kilometer lange strook van spiegelgebouwen voor 9 miljoen mensen. Te bouwen vanuit het niets en volledig duurzaam, behalve dat de bedoeïenen die daar al duizenden jaren duurzaam leefden, worden verplaatst. Het is net zo duur en onwaarschijnlijk als een koepel op Mars. Of de stad in Paradise. Of heb je gehoord van Próspera, de autonome eilandnatie van techneuten in Honduras die experimenteren met technologie die elders illegaal is?

Maar het punt is dat de echte wereld een bunker aan het worden is. Tenminste voor de rijken. Hun scenario's wijzen allemaal op een gebrek aan hulpbronnen en dreigende rampen. Dus zetten ze hun geld in om hulpbronnen te vergaren ter voorbereiding op de komende ineenstorting.

Ik zie dit als “rampenkapitalisme": bij een ramp kunnen zeer rijke mensen en handige bedrijven daar vaak van profiteren. Ze kopen noodlijdende eigendommen op, nemen failliete bedrijven over. De ramp blijkt een goede zaak te zijn, in ieder geval voor beleggers die het zich kunnen veroorloven om openbare activa op te kopen.

Dat behelst ook staatsinvesteringsfondsen met kapitaal verkregen uit grondstoffen, veelal olie, die vastgoed kopen, maar ook woonwijken, voetbalclubs en crypto. Om hun kapitaal te laten groeien. Het probleem is dat er meer geld is dan er aantrekkelijke activa voorhanden zijn. Rampen spelen hen in de kaart want mensen moeten verkopen. Dus waarom zouden ze die omstandigheden niet nu creëren?

Rampenkapitalisme initiëren, tarieven verhogen, land van boerderijen en havens verwerven, scholen of snelwegen zelfs. Ze nemen deze publieke ruimte over en maken er privé-bezit van. Dat is geen sciencefiction televisie. Dat is wat we nu zien.

Rijke mensen zitten gevangen in een systeem dat exponentiële groei vereist (vanwege de rentedragende valuta die we gebruiken). Ze worden nerveus als de groei stagneert. Daarom zijn ze zo vastbesloten om de AI-industrie koste wat kost te laten groeien, alle regelgeving uit de weg te ruimen door de rechten van landen of zelfs de Europese Unie te ondermijnen.

Ben ik nu complotdenker?

Nog steeds zat ik in die vodcast maar ik dreigde de aandacht te verliezen omdat het neigde naar complottheorie. Maar herinner je je de hypotheekcrisis nog? Goldman Sachs verkocht gebundelde hypotheken aan investeerders, terwijl ze er op gokte dat zij problemen zouden krijgen met hun solvabiliteit. Ze verkochten investeringen waarvan ze hoopten dat ze zouden mislukken. Zo konden ze geld verdienen.

Zoiets zien we nu staatsinvesteringsfondsen en privatisering van publieke activa. Miljardairs die samenspannen met de overheid om AI te dereguleren en hun nieuwe Project Stargate te bouwen, een wereldwijd genomisch surveillancesysteem.

De miljardairs fantaseren niet over ondergrondse steden na een nucleaire oorlog, maar creëren privésteden diep in onze echte steden. Denk aan Sao Paolo, of het ommuurde paleis in een middeleeuwse stad. Of Zuid-Afrika vóór de apartheid, het grootste deel van het Midden-Oosten.

De superrijken creëren ommuurde tuinen, terwijl ze de restanten van de gemeenschappelijke rijkdom leegzuigen en ons laten wennen aan het gebruik van het leger tegen burgers vandaag, omdat ze deze troepen morgen zullen inzetten om hun enclaves tegen de rest van ons te beschermen.

Ik klink compleet gestoord voor mijn interviewer. Maar niet ik ben gek maar de rest van de wereld. Dit is de volgende fase in een reeks stappen die de machthebbers de afgelopen 500 jaar zetten om hun greep op economie, wetten, cultuur en omgeving te behouden. Het lijkt neer te komen op het vertellen van de geschiedenis van het opbouwen van een sociopathische beschaving.

De miljardairs en de investeerdersklasse zijn ervan overtuigd dat de beste manier om te overleven het privatiseren van de publieke ruimte en hamsteren van resterende hulpbronnen is. Peter Thiel beweert dat degenen die hierop wijzen letterlijk satanische wezens zijn, om hen in diskrediet te brengen.

Ik doe al dertig jaar onderzoek naar deze geschiedenis. Voornamelijk om te documenteren dat dit een gecreëerde realiteit is, gebaseerd op valse premissen over de menselijke natuur en onnodig agressieve, dominante controlemiddelen. Deze keuzes worden uiteindelijk aannames en deze verzinsels worden instellingen. Als je ze op deze manier bekijkt, ze ontkracht, wijst op hun oorsprong en verzinsels en de intenties erachter, dan lijkt dat gek.

Maar jij bent niet gek. Ik ook niet. De situatie is niet onduidelijk, maar gewoon absurd. Dit gebeurt echt, al zijn de gebeurtenissen en plannen gekker dan een sciencefictionreeks. Maar we houden onszelf voor de gek houden als we de uitgangspunten ervan accepteren.

*) Douglas Rushkoff was jarenlang columnist van Netkwesties. Deze column verscheen in originele, uitgebreide vorm op Substack op 7 januari 2026. Vertaling en bewerking: Peter Olsthoorn

**) Beeld uit  Neom, op AI gebaseerde regio in Saoedi-Arabië