Kwestie uitzendingen amateursport verdient een politiek debat

Wolfsen met AP onderuit op een zinnetje

Het ‘het enkel dienen van zuiver commerciële belangen’ kan nooit gerechtvaardigd zijn om zonder toestemming persoonsgegevens te verzamelen. De Autoriteit Persoonsgegevens strijkt er juristen en de Europese Commissie mee tegen de haren in. De strofe is onnodig, dus waarom houdt chef Aleid Wolfsen er koppig aan vast?

De Normuitleg grondslag ‘gerechtvaardigd belang’ die de AP in november 2019 uitvaardigde, ontmoette direct forse kritiek, zoals verwoord in het uitgebreide onderzoek van Netkwesties naar VoetbalTV: wetenschappers Egbert Dommering , Gerrit-Jan Zwenne, Rob van Eijk en Frederik Zuiderveen Borgesius en ook advocaten Quirine Tjeenk Willink en Cees Plaizier van Kennedy van der Laan, en Koen Konings en Mark Jansen breken er de staf over.

Europese Commissie corrigeert

In een nieuwsbericht en achtergrondverhaal in NRC deze week blijkt dat ook de Europese Commissie al in 2020 de AP gispte. De brief van directeur Emmanuel Crabit van het directoraat Fundamental Rights and Rule of Law van het directoraat-generaal Justitie en Consumenten stelt dat het onjuist is om zondermeer een commercieel belang als gerechtvaardigd om persoonsgegevens te verwerken af te keuren.

In een omstandig antwoord aan de Europese Commissie blijft Wolfsen bij die uitleg, ook al ontmoette die ook binnen de AP zelf kritiek. Dit antwoord van Wolfsen kwam tot ons via een Wob-procedure (besluit en stukken) over gerechtvaardigd belang. Dit verzoek resulteerde in een heleboel witte vellen. Tegenwoordig wordt er niet zwartgelakt, maar witgelakt; dat staat een stuk netter, maar de uitkomst is net zo lelijk: de AP is niet van zins om in de keuken te laten kijken. De Wob-verzoeker kan, na lang wachten, de boom in.

Maar de brief van Wolfsen aan de Europese Commissie maakt ede AP wel openbaar. Een Wob-verzoek bij de Europese Commissie leverde - heel snel - de brief uit Brussel waar Wolfsen op reageerde. (Op verzoek heeft de AP de Wob-procedures online gezet, zoals het hoort. Maar die van VoetbalTV, ook bronnen voor genoemd artikel, staat er – nog - niet tussen. Komt vast nog.)

Voet bij stuk houden

Ook de Europese Commissie vraagt de AP terug te komen op haar normuitleg gerechtvaardigd belang, dat wil zeggen dat ene zinnetje over commercieel belang. Wat is erop tegen om een fout te erkennen en die te herstellen?

Het antwoord is niet juridisch van aard, maar sociaal-psychologisch: machthebbers voelen het erkennen van fouten veelal als een nederlaag, of ze nu regeren aan het Rode Plein of Bezuidenhoutseweg. De PvdA-calvinist Wolfsen ontbeert kennelijk een eigenschap die nodig is om werkelijk gezag op te bouwen: fouten toegeven.

Dit is ook de essentie van de kritiek van Corien Prins, voorzitter van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid, begin dit jaar geuit in het Nederlands Juristenblad: dat de AP onder Wolfsen ‘nagenoeg zonder enige serieuze controle of reflectie standpunten uitdraagt die zich soms maar moeizaam verhouden met wat rechters of wetgever daarover hebben gezegd.’

Wolfsen besteedde geen enkele van zijn 4.000 woorden respons in het NJB aan een tegemoetkoming richting Prins, wat haar tot de verzuchting bracht dat Wolfsen zich geen rekenschap geeft van de breed gedragen wens dat ‘de AP zich openstelt voor meedenken, discussie en kritiek’.

Voor Wolfsen maakt het weinig uit. Die is vorig jaar, in stilte en zonder zichtbare noodzakelijke tegenspraak of open toetsing, voor vijf jaar herbenoemd.

Zoekgeraakte politiek

Prins verwees ook naar fundamentele kritiek van de Raad van State op organen die vanuit de hun toegemeten macht de nationale democratie ondermijnen, waaronder toezichthouders zoals de AP. De regeringsadviseur spreekt over ‘zoekgeraakte politieke verantwoordelijkheid’. Ze maken zelf regels, veelal in samenspraak met andere toezichthouders in Brussel en de Tweede Kamer heeft het nakijken.

Dat speelt ook in de uitleg van gerechtvaardigd belang. De club van Europese priacywaakhonden, de EDPB, is al jaren bezig met een nieuwe uitleg op grond van de AVG. Keer op keer ontvangen we hetzelfde antwoord op de vraag hoe het ermee staat: ‘nog mee bezig’. De AP in Den Haag levert één van de rapporteurs voor dit EDPB-dossier.

Deze rapporteur zal de uitleg van de AP met verve verdedigen. Vervolgens komt er een compromistekst: dat commercieel belang weliswaar gerechtvaardigd kan zijn om zonder toestemming persoonsgegevens te verzamelen, maar dat deze grond meestal niet zal volstaan.

Immers, indien een bedrijf een gerechtvaardigd belang van commerciële aard oppert, is er vervolgens vervolgens nog een strenge toets of die grondslag aangesproken mag worden:

* is de verwerking van persoonsgegevens noodzakelijk ter behartiging van het gerechtvaardigd belang, dus dat er geen alternatieve mogelijkheid is? (subsidiariteit);

* worden rechten van betrokken individuen niet te zeer aangetast? Kunnen ze zich bijvoorbeeld eenvoudig onttrekken aan de dataverwerking?

Juristen wijzen nog op Artikel 11.7 Telecommunicatiewet waarin sowieso toestemming wordt vereist voor dataverwerking van e-mail, chats, sms of telemarketing. Hoogleraar Gerrit-Jan Zwenne: ‘En voor zover het gaat om profilering kan er ook sprake zijn van een toestemmingsvereiste, namelijk als de gegevensverwerking significante gevolgen heeft; artikel 22 Avg.’

Juristen versus politiek

Dus de AP heeft middelen genoeg voorhanden om VoetbalTV en andere commercieel geachte diensten alsnog te dwarsbomen. Tegen NRC zei Frederik Zuiderveen Borgesius het plausibel te vinden dat  VoetbalTV niet door die toets komt.

Een dergelijke afwijzing heeft vergaande implicaties voor cameraplaatsing bij hobbyuitoefening in Nederland zoals sportwedstrijden, die immers al uitgebreid plaatsgrijpt – daarover later meer. Echter, de vraag is hier ook, zeker op grond van de kritiek van de Raad van State, of die toetsing door louter de AP wenselijk is. Moet de democratie bij zo’n besluit buitenspel blijven staan?

Juristen vinden dit een rare stelling: er is toch een Europese wet AVG aangenomen, in Nederland onderbouwd met een Uitvoeringswet AVG, met een onafhankelijke toezichthouder. Dus wat emmer je nu over de uitvoering met te veel juridisering?

Je kunt je echter afvragen, zeker in dit tijdsgewricht, of het juist is dat het oordeel over privacy in belangrijke maatschappelijke kwesties - en dat is het verwerken van amateursport in videobeelden -  bij een toezichthouder moet berusten.

AP-besluit tegenover democratie

Zo stond in het onderzoek over VoetbalTV; ‘AP schrijft in het verslag ‘ISBN’ waar ESPN wordt bedoeld als sportzender; fonetische misinterpretatie, verkeerd vastgelegd in het verslag . Dit is natuurlijk een detail, maar is een illustratie van het probleem: AP-juristen zijn lezers van boeken met ISBN-nummers, ze kijken niet naar ESPN.’

De vraag stellen is hem beantwoorden. Een besluit over al dan niet opnames verspreiden van amateursport moet je niet overlaten aan een wat wereldvreemde toezichthouder voor wetshandhaving. Anderzijds: de eerste directeur van VoetbalTV, Roeland Stekelenburg, flapte er eens uit dat als je niet wil dat je spel op video wordt vastgelegd, je dan maar niet moet gaan voetballen. Ook dat klinkt niet zo democratisch.

Het gaat om de vraag: wat weegt zwaarder: het plezier van beelden van sport voor familie, supporters en spelers? Of het ongestoord kunnen sporten en scheidsrechteren zonder daarna nog met beelden lastiggevallen kunnen worden?

Dat is geen vraag waarop een clubje juristen met stalen regels het definitieve antwoord zou moeten geven: maar ook John de Mol en de bonzen van voetbalbond KNVB niet met een Verenigingsraad van ja-knikkers. Dit moet een vraag voor de democratie zijn, van ons parlement. Of misschien wel van verenigingen zelf, ofschoon dan de groepsdruk instemming kan afdwingen.

Europese rechter en parlement?

Op 4 juli 2022 zou de afdeling rechtsspraak van de Raad van State uitspraak doen in het hoger beroep dat de AP aanspande tegen de uitspraak van de rechtbank Midden-Nederland in het voordeel van VoetbalTV. Dat is met zes weken uitgesteld.

Wellicht komt de zaak voor de Europese rechter, want in de hele EU speelt deze kwestie. Maar misschien dat het Europees Parlement er een debat aan moet besteden. Of is het wenselijk dat aan het Bezuidenhout in Den Haag wordt besloten of in Errenteria en Fényeslitke in de toekomst potjes voetbal worden gespeeld zonder hinderlijke camera’s of juist met leuke beelden voor het publiek?

Wat vinden de experts?

10 jul 2022

Open privacynormen met ruimte voor maatschappelijke inbreng

Allereerst vind ik de opstelling van de AP hier (bijna) onrechtmatig. Men publiceert een opvatting van wat aanmerkelijk belang is, wetende dat de doctrine het daarmee breed oneens is. En nu ook de EC. Met grote mate van waarschijnlijkheid zal ook de rechter en vervolgens het Hof van Justitie van de EU uiteindelijk de AP ongelijk geven. Om dan deze bijzonder opvatting te blijven herhalen, is onrechtmatig jegens de justitiabelen. Die worden immers, inmiddels bewust, op het verkeerde been gezet over de inhoud van deze norm. En zullen daar tot hun eigen nadeel hun besluiten op afstemmen. Men lijdt daardoor schade.

 

Normaalgesproken, en ook hier, geldt dat als je iets publiceert in het zakelijk verkeer ja zult moeten kunnen aantonen dat dat wat je publiceert klopt. Dat kan de AP niet. Sterker: de AP publiceert iets wat overduidelijk onwaar is en waar de rechter het niet mee eens is.

Als gezaghebbend instituut moet je verder, vind ik, aan nog hogere zorgvuldigheidseisen voldoen dan een gewone ondernemer. Eisen die de AP op ieder niveau aan zijn laars lapt. Aan die onrechtmatigheid ontsnap je niet aan met een beroep op je onafhankelijkheid zoals de AP probeert te doen. Die onafhankelijkheid betekent de afwezigheid van de instructiebevoegdheid van een derde maar betekent niet dat je de wet zo mag interpreteren als je wilt. Daar gaat uiteindelijk de rechter over (die dus weer de doctrine zal volgen).

Ik ben het verder met Peter Olsthoorn eens dat de AVG soms ook een technisch gedrocht is dat door de samenleving breed gedragen gewone handelingen ineens frustreert: het op de website mogen zetten van de foto’s van het voetbalteam van je kinderen; het niet mogen vragen naar een inentingsbewijs bij een besmettelijke ziekte door een werkgever, enz.

Ik ben het ook met hem eens dat wat er kan en niet kan een bodem moet hebben in de gevoelens die gelden in de samenleving. Maar dan wel vertaald door juristen of andere specialisten. Te vaak hoor ik de burger zeggen dat hij niets te verbergen heeft. Dat is onzin, en ik maak me dan ook grote zorgen als het die burgers zouden zijn die beslissingen over wat wel en niet kan met betrekking tot onze privacy zouden gaan nemen.

De echte vraag is dan ook volgens mij hoe we ervoor zorgen dat de open normen in de AVG niet door van de samenleving losgezongen studeerkamergeleerden worden ingevuld. Ik ben het ermee eens dat die normen gevoed zouden moeten worden door de gevoelens van het geïnformeerde en kritische publiek.

Ik denk dat dat in de praktijk ook ten dele gebeurt. Rechters zijn ook mensen. Ze komen op verjaardagen en als ze slim zijn, en dat zijn ze, lezen ze ook hier en daar wat teksten van buiten de eigen bubbel.

Ik denk graag mee over een methode om dat meer handen en voeten te geven. Je zou bij die open normen kunnen denken aan slimme surveys met open antwoorden. Zodat de verschillende redeneringen zichtbaar worden. Het gaat immers hier niet om wit of zwart maar vooral om de reden waarom iets wit of zwart zou zijn. Daar kunnen dan juristen wat mee.

10 jul 2022

AP gaat richting autocratie

De AP gaat roekeloos om met democratische waarden door zich te manifesteren als wetgever, rechter en beul in één. In een samenleving die doortrokken is van persoonsgegevens, de reflectie van menselijk wezen en gedrag, zijn dat stappen weg van trias politica en democratie richting een ‘vierde macht’ en autocratie. 

Gegevensbeschermingsautoriteiten zijn op historische gronden in een onafhankelijke positie gebracht om een gespecialiseerde tegenmacht te kunnen zijn, met name tegenover het overheidsapparaat, ook als de rechtsstaat minder goed functioneert. Dat vergt dat zij de macht die hen gegeven is met grote zorgvuldigheid en terughoudendheid gebruiken, ook in een casus met private partijen.

Deze casus over een tamelijk recht-toe-recht-aan belangenafweging in de wereld van amateursport is binnen bestaande kaders prima af te doen. Het is echt niet nodig dat de AP de grenzen van haar macht en mogelijkheden opzoekt en tracht te overstijgen. Het komt het gezag van de Autoriteit niet ten goede. Dat is zeer te betreuren.

10 jul 2022

Toestemming is niet heilig

Ik vind de uitspraak van de Commissie over gerechtvaardigd belang heel  interessant. Maar de reactie van stijfkoppige Wolfsen (die eerder weinig blijk gaf van respect voor grondrechten met het kranten laten vernietigen). Wolfsen blijft de wet interpreteren zoals hij hem kennelijk graag had gezien, maar daarmee heeft hij plaatsgenomen op de stoel van de wetgever en de rechter. Nu was rechter weliswaar ooit zijn beroep, maar dat is nu al enige tijd niet meer zo.

Ik ben het helemaal eens met de EC, die vaststelde dat commercieel belang niet bij voorbaat kan worden afgeschoten als gerechtvaardigd belang. Ze maken -ik vind terecht- nog eens goed duidelijk dat bij gebruik van persoonsgegevens op basis van gerechtvaardigd belang alleen mag als er balans is tussen het belang (dat best puur commercieel mag zijn) omdat een fatsoenlijke belangenafweging heeft plaatsgevonden en de privacy van betrokkene zo min mogelijk wordt aangetast. Bij puur commercieel belang zal die balans vaak lastiger te realiseren zijn, maar dus niet bij voorbaat uitgesloten.

Je kunt als verwerker de balans zelf beïnvloeden met maatregelen die de privacy zoveel mogelijk beschermen bijvoorbeeld zo weinig mogelijk data verzamelen over mensen, data te anonimiseren of te pseudonimiseren.

Als betrokkene zou een goede uitleg daarover ook een geruster gevoel geven dan die ellenlange privacystatements - waarvoor louter gepensioneerde juristen met een overschot aan vrije tijd en zonder sociaal leven tijd voor hebben - waar je dan 'akkoord' bij moet aanvinken. 

Lokke Moerel en Corien Prins scheven daarover in 2017 nog een heel goed betoog dat duidelijk maakt waarom gerechtvaardigd belang vaak meer betekent voor de privacy dan - toch vaak achteloos gegeven - toestemming.

10 jul 2022

Juristen versus maatschappelijk belang

De discussie over VoetbalTV en gerechtvaardigd belang doet me denken aan een kwestie als het van alles online publiceren over kinderen door ouders. Terwijl je als kind het recht hebt om ook ‘vergeten’ te worden.

In plaats van dat alles tot in de lengte van jaren over jou nog online te vinden is omdat je ouders dat online hebben gezet. Daar lijkt dit ook op vind ik, heb je als amateursporter het recht om ‘vergeten’ te worden. 

En voor wat betreft juristen: er is voor elk standpunt wel een jurist te vinden die dat wil verdedigen. Juristen zijn noodzakelijk in onze maatschappij, maar ze hebben ook flink wat schade aangericht op het internet. Juist omdat er voor elk standpunt wel een jurist te vinden is die probeert zaken "recht" te zetten op het internet vanuit het perspectief van zijn of haar opdrachtgever.

Kan me jaren geleden een discussie herinneren die ik had met een jurist en die in opdracht van haar opdrachtgever de filmrechten per werelddeel wilden regelen, omdat ze dat nu eenmaal altijd zo deden offline. En feit dat op internet die grenzen stuk moeilijker te trekken waren, daar had ze geen boodschap aan.

Registreren en de nieuwsbrief ontvangen?

We gaan zorgvuldig met je gegevens om. Je krijgt ook gelijk toegang tot alle plusartikelen en je kunt reageren op de artikelen.

asdas sdf fs dfsdfsf sdffsd

Netkwesties © 1999/2020. Alle rechten voorbehouden. Privacyverklaring

Ehio Media content marketing
1
0
1