Experts Netkwesties prikken de D66-ballon door

Extra Wiv-regels nauwelijks verbetering

Opgeslagen informatie van de AIVD en MIVD wordt na één en na twee jaar uit de kast getrokken voor beoordeling. En de weging van de rechtstaat en democratie in de VS, Rusland, Marokko, Turkije, Hongarije en andere landen omwille van data-uitwisseling wordt 16 maanden naar voren gehaald.

‘Er verandert veel voor de diensten’, vindt minister Kajsa Ollongren van Binnenlandse Zaken over de veranderingen in de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten, als antwoord op de uitslag van het raadgevend referendum. Dit oordeel is niet op feiten gebaseerd. Partijgenoot Kees Verhoeven, centrale man aangaande de Wiv, laat optekenen:

‘Deze wijzigingen zijn substantieel en stevig, en doen recht aan de voornaamste zorgen van de tegenstanders die in de referendumcampagne naar voren kwamen. De nieuwe Wiv is nodig zodat onze veiligheidsdiensten hun belangrijke werk kunnen doen, maar de Wiv moet ook onze privacy en vrijheden waarborgen. Dat is met dit kabinetsbesluit extra bekrachtigd.’

‘Extra bekrachtigd’. Dat was dus al bekrachtigd – Verhoeven ging voor ‘nee’ in het referendum’ - maar nu nog ‘extra’. We hechten meer waarde aan  de antwoorden op onze vragen aan de experts van Netkwesties:
1. Hoe sta je tegenover deze voorgestelde wijzigingen?
2. Zijn ze substantieel?
3. Zijn ze afdoende? Of gaan ze juist te ver?

Onderstaande aanpassingen van de Wiv door het kabinet worden vastgelegd in ‘beleidsregels’. De wet zelf, die op 1 mei in werking treedt, wordt zo nodig aangepast na de evaluatie over twee jaar. Ook de kritiek van de CTIVD in haar eindbalans over de Wiv wordt daarin meegenomen.

Ook komt dan in de wet te staan wat in het regeerakkoord is overeengekomen: ‘van het willekeurig en massaal verzamelen van gegevens van burgers in Nederland of het buitenland kan, mag en zal geen sprake zijn.’ Dat is eenvoudig te bereiken: willekeur is een principe dat zich slecht verhoudt tot inlichtingenwerk; je bent altijd wel ergens naar op zoek. Net als iedereen die onderzoekt en veel data bewaart, ook journalisten trouwens.

In een brief aan de Tweede Kamer schrijven de ministers Binnenlandse Zaken Ollongren en van Defensie, Ank Bijleveld, mede namens premier Mark Rutte en Ferdinand Grapperhaus van Justitie en Veiligheid de volgende veranderingen:  

1. Versnelde weging van samenwerking met buitenlandse diensten.

De Wiv2017 gaat er vanuit dat de diensten de mate waarin zij informatie uitwisselen met buitenlandse diensten baseren op een ‘wegingsnotitie’. Daarin staat beschreven:
a. in hoeverre het betreffende land de mensenrechten naleeft;
b. of de dienst democratisch is ingebed;
c. of de dienst betrouwbaar en professioneel is
d. op welke wijze de dienst haar gegevens beschermt
e. welke wettelijke bevoegdheden en mogelijkheden een dienst heeft
f. hoe het toezicht daarop georganiseerd is.

Naarmate een land minder voldoet aan deze criteria, zullen de AIVD en MIVD terughoudender zijn met het uitwisselen van gevoelige informatie om te voorkomen dat daar op ongewenste manier gebruik van wordt gemaakt. Wat precies ‘minder’, ‘terughoudender’ en ‘gevoelig’ inhouden is een kwestie van vertrouwen, maar ook meer bureaucratie.

In de Wiv2017 staat nu dat de diensten tot 1 mei 2020 hebben voor de afronding van deze wegingsnotities. Dat wordt uiterlijk eind dit jaar, dus 16 maanden eerder. Zonder wegingsnotitie nog geen ongeëvalueerde gegevens delen.

 Bij de uitwisseling van ongeëvalueerde gegevens met een buitenlandse dienst, wordt de CTIVD direct geïnformeerd zodat zij hierop toezicht kan houden.

 2. Aanpassing praktijk bewaartermijn drie jaar:

 De diensten krijgen de verplichting om een jaar na toestemming voor de inzet van OOG-interceptie op de kabel aan te geven of, en zo ja waarom deze gegevens langer bewaard dienen te worden. Om de gegevens langer te kunnen bewaren, moet de betrokken minister jaarlijks om toestemming worden verzocht, tot de maximale bewaartermijn van drie jaar.

In een beleidsregel wordt vastgelegd dat binnen de periode van drie jaar, ieder jaar een beoordeling plaatsvindt of bewaren van de betreffende gegevens nog noodzakelijk is.

3. ‘Sleepnet’

Bijzondere bevoegdheden, waaronder OOG-interceptie op de kabel, worden zo ‘gericht mogelijk’ ingezet. Dit is een relatieve verandering, en bovendien al vastgelegd met de aanname van een motie Recourt (34 588, nr. 55), reeds aangenomen bij de behandeling van de Wiv in de Tweede Kamer. Minister en de toezichthouders TIB (vooraf) en CTIVD (achteraf) gaan er extra op letten.

4. Inzet ‘sleepnet’

Alleen in het geval geen lichtere middelen beschikbaar zijn voor het te bereiken doel, wordt de inzet van OOG-interceptie op de kabel overwogen. Zeker voor onderzoek in Nederland zijn alternatieve bevoegdheden gericht op personen effectiever zoals de inzet van bronnen of observatie.

Bovendien staat in de Wiv dat in 2018, 2019 en 2020 steeds één technische toegang voor het ‘sleepnet’ worden ingericht. TIB en CTIVD gaan er over een jaar al over rapporteren

‘Het is daarom vrijwel uitgesloten dat OOG-interceptie op de kabel de komende jaren wordt ingezet voor onderzoek naar communicatie met oorsprong en bestemming in Nederland (met uitzondering van onderzoek in het kader van cyber defence, omdat bij digitale aanvallen misbruik wordt gemaakt van de Nederlandse digitale infrastructuur en OOG-interceptie op de kabel noodzakelijk kan zijn om dit te onderkennen.’

5. Omgang medische gegevens

Gebruik medische gegevens alleen wanneer strikt noodzakelijk. Indien de diensten op medische gegevens stuiten die zij niet mogen inzien, zullen zij deze direct verwijderen. (…)

6. Bescherming journalisten

Het recht van journalisten om hun bronnen te beschermen, is al verankerd in de Wiv2017. Voor gebruik van data van en over een journalist kan de rechtbank Den Haag toestemming verlenen voor vier weken. Data gaan niet naar buitenlandse diensten.

*) Photo by Allef Vinicius on Unsplash

Wat vinden de experts?

8 apr 2018

Rechtszaak doorzetten of evaluatie afwachten?

Ik wacht even af. De bal ligt nu bij degenen die wilden gaan procederen. Die hebben een moeilijke tactische keuze om te kijken of er in het parlement nog iets valt te onderhandelen over de inhoud van de wijzigingswet en kijken hoe het nieuwe toezichtsysteem in de praktijk gaat werken of procederen met het vooruitzicht dat de zaak op zijn best pas over vijf jaar bij een Europese rechter ligt.

8 apr 2018

‘Slepen’ veel nauwkeuriger formuleren

Die wijzigingen zijn cosmetisch. Een "toets op het democratisch gehalte van de staat in kwestie" lost niet het probleem op dat de gegevens dus wel naar de VS gaan, waar allerlei dingen die wij normaal vinden, ongewoon of zelfs strafbaar zijn. Donald Trump heeft gegevens laten opvragen van bezoekers van een anti-Trump web site, en het feit dat ik die site heb bezocht kan dus tegen mij worden gebruikt als ik later dit jaar naar de VS reis.

Ik denk niet dat de terabytes aan gegevens die ze gaan tappen allemaal in detail bekeken gaan worden, dus hoe weten ze wie journalisten en bronnen zijn, en hoe weten ze of de informatie nog nodig is? Ik woon in Amsterdam Nieuw-West, de thuisbasis van de Mocro-Mafia, ik kan er dus zeker van zijn dat al mijn internetverkeer permanent gaat worden afgeluisterd. Terwijl ik nergens van wordt verdacht. Dat is in strijd met onze rechtsstaat.

De aanpassingen zijn dus niet substantieel noch afdoende. Ze zouden strikte regels moeten stellen voor wat wel en niet mag worden afgeluisterd. Bijvoorbeeld, als er een café of moskee is waarvan vermoed wordt of waarvan men weet dat het een verzamelplaats is van potentiële terroristen, dan mag je van dat café c.q. die moskee alle internetverkeer tappen.
Mensen die daar komen nemen immers zelf dat risico. Maar als mijn buurman een potentiële terrorist is, is dat geen reden mijn internetverkeer af te luisteren. Ons huizenblok mag je dus niet als geheel afluisteren. Dat zou een belangrijk bezwaar van het "sleep" gedeelte van de wet wegnemen.

Overigens vind ik dat de inlichtingendiensten helemaal niet moeten afluisteren, maar daarin zal ik wel alleen staan. Ik heb jarenlang gewerkt voor het Meldpunt Kinderporno, samengewerkt met de politie, en ik weet uit ervaring dat er voor opsporing, zowel voor de politie als voor inlichtingendiensten, allerlei middelen beschikbaar zijn die effectiever zijn dan in het wilde weg iedereen afluisteren.

8 apr 2018

Nog bureaucratischer, meer vertragend en duurder

Zoals bekend ging de Wiv qua bevoegdheden voor de diensten mij niet ver genoeg en ben ik tegen allerlei nieuwe bureaucratische obstakels die het zoekwerk vertragen en duurder maken. En daardoor minder efficiënt en dus beperkend zijn voor wat betreft aantallen onderzoeken die je kunt verwerken. Voor wat betreft de aangegeven punten:

OOG: Willekeurig is onjuiste omschrijving van de activiteiten. Gericht zoeken kan organisaties, personen en activiteiten betekenen.

Uitwisseling met buitenland: Wie bepaalt welk land democratisch genoeg is? Als uit een niet democratisch land informatie komt over een aanslag doen we dan onze vingers in de oren? Inlichtingenmensen zouden als vakmensen moeten worden vertrouwd dat er eerst wordt nagedacht alvorens van gegevens wordt gewisseld. Ben benieuwd of er nu ook meerdere Navo-landen buiten de boot vallen.

Bewaartermijn naar drie keer 1 jaar: Top, weer een administratieve procedure die overbodig is. Immers hoe gedateerder de informatie, hoe kleiner de relevantie wordt. Wie gaat beoordelen wat relevant is? Ik zou inlichtingen mensen dat laten doen, maar misschien dat beginnen studenten dit beter zouden kunnen (als ze de hele wet een keer lezen)

Journalisten extra sparen: Volstrekt belachelijk, journalisten nemen een bijzonder positie in die wordt gerespecteerd. Maar een status aparte voor een vak waarin iedereen zich journalist kan noemen? Wordt er binnen de journalistiek a la Wiv omgegaan met de informatie van "bronnen", of gaat u mij vertellen dat daar geen toezicht op wordt gehouden? Het wordt tijd dat journalisme een professie worden onderzoeksjournalisten zelfs extra papieren zouden moeten hebben (hetgeen ook bij WOB-verzoeken zou helpen).

Wat mij betreft had de evaluatieperiode van twee jaar voldoende geweest om vast te stellen wat zinvol, haalbaar is en of de wet wel nut heeft met te veel beperkingen. Tot nu toe mogen de diensten dus nog niet conform de Wiv 2017 opereren en weten tegenstanders van ons land waar ze voorshands hun goddelijke gang kunnen gaan. Mocht er ooit een aanslag in Nederland plaatsvinden en aantoonbaar dankzij de opgelegde beperkingen niet kon worden voorkomen, hoop dat ik alle theoretici die daarvoor hebben gezocht zich voor de rechter zullen verantwoorden.

8 apr 2018

Stap vooruit, maar echt onvoldoende

De voorgestelde aanpassingen zijn concreet en verbeteringen. Dat er nu restrictiever wordt gekeken naar welke landen de inlichtingendiensten gevoelige data over bijvoorbeeld Nederlandse burgers mogen uitleveren, is een goede stap. De vraag is hoe publiek dat debat wordt gevoerd. Leveren wij gegevens bijvoorbeeld aan de VS uit? Maar een van de grootste pijnpunten blijft overeind: men mag data naar andere landen sturen zonder dat dit gefilterd of onderzocht wordt. Het blijft vreemd dat dit nog altijd overeind blijft. Want waarom gegevens over Nederlandse burgers naar andere landen sturen zonder te weten of het nuttig is.

Het laatste punt blijft ongelukkig. Andere landen leveren namelijk niet zomaar informatie over eigen burgers uit. Wij lijken hiermee meer te leveren dan andere landen ons aan informatie gunnen. Ook blijft onduidelijk hoe wordt voorkomen dat gesleepte data niet worden ingezet voor economische spionage. In Nederland is dat verboden, maar in het buitenland niet.

Verder is het goed dat fundamentele rechten nu op de radar komen bij het inzetten van ongericht (slepen) van gegevens. Het logisch gevolg daarvan is dat je ook gaat kijken hoe je zo’n bevoegdheid vervolgens gerichter gaat inzetten.

Ook het niet automatisch drie jaar bewaren van gegevens is een logische stap, omdat een inbreuk op rechten van mensen zo kort mogelijk hoort te zijn. Maar dit zijn ook precies twee van de punten waar zeer waarschijnlijk het Europese Hof voor de Rechten van de Mens over zou zijn gevallen.

Tot slot is het jammer dat het kabinet er niet voor gekozen heeft om het hacken van derden die volledig onschuldig zijn te schrappen. Juist Nederland zou beter moeten weten. In ons land is immers Diginotar gehackt met als doel verkeer van Iran naar vooral Google te kunnen tappen.

Samenvattend is dit een kleine stap in de goede richting. Het is niet te begrijpen dat nog altijd gegevens ongezien aan diverse andere landen worden verstrekt zonder dat bekend is dat dit iets oplevert of noodzakelijk is. Dat is ook ouderwets denken. Er zijn technische mogelijkheden om data veel slimmer en gerichter uit te wisselen. Dat die niet worden benut is een gemiste kans. Was de mensenrechtentoets ingezet, zouden we alleen gefilterde data uitwisselen en niet derden hacken dan was de wet echt een ander plaatje.

8 apr 2018

Ondergeschikt en bureaucratisch

1. Wat mij betreft hadden deze wijzigingen niet gehoeven. Ze gaan over relatief ondergeschikte aspecten van de wet. Aan de grotere onderwerpen die controversieel zijn is geheel voorbij gegaan, zoals de ongerichte kabeltoegang als geheel, de uitbreiding van de hackbevoegdheid, de onafhankelijkheid van de TIB, of zwaardere waarborgen voor delen met buitenlandse diensten. Ook zonder daar wijzigingen in aan te brengen had de regering daar wel wat over kunnen zeggen om tenminste enkele spookbeelden weg te nemen.

2. Substantieel zijn de voorgestelde wijzigingen zeker niet te noemen. De wegingsnotities voor samenwerking met het buitenland waren bijvoorbeeld al lang in gang gezet. Zelfs de bewaartermijn voor ongerichte interceptie is feitelijk niet aangepast, maar alleen opgedeeld, terwijl het best denkbaar was geweest om een onderscheid aan te brengen, zoals bijvoorbeeld 1 jaar voor civiele onderzoeken door de AIVD en 5 jaar voor buitenlandse militaire operaties door de MIVD.

3. Voor tegenstanders van de Wiv zullen de wijzigingen niet ver genoeg gaan, maar in de praktijk zijn de meeste wijzigingen niet veel meer dan een verscherpte interpretatie van wat nu al reeds in de wet staat. Wat betreft het jaarlijks opnieuw toestemming vragen voor het bewaren van data uit ongerichte interceptie is dat alleen nog weer een extra bureaucratische last bovenop het waarschijnlijk toch al sterk knellende keurslijf waarin deze bevoegdheid is geperst.

8 apr 2018

Boterzacht

‘Minder, meer, gehalte, wordt bekeken...’ Ik weet dat alles relatief is volgens Einstein, maar ik zie voor "licht" en de Wiv toch graag een uitzondering.

De voorgestelde wijzigingen klinken als boterzachte we-kijken-er-naar-en-doen-iets-meer-ons-best... Een beetje in de categorie D66: "het staat toch in het regeerakkoord". Het is meer dan niets, maar eigenlijk is er geen substantiële wijziging voorgesteld maar meer een soort Service Level Specificatie in plaats van een Service Level Agreement... en dan over zaken die uiteindelijk gaan over democratie en persoonlijke vrijheid.

Wat mij betreft verre van afdoende en is het een spelletje good-cop, bad-cop... een deel van de burgers zal denken: "toch maar mooi meegenomen die wijzigingen" terwijl Buma, Rutte en Verhoeven elkaar high five'n over het feit dat Turkije, Oman en de Verenigde Staten onze bevriende, economisch en democratische partners zijn.

8 apr 2018

Veel meer op algoritmes richten

1. Een toets op het democratisch gehalte van een staat lijkt me wat mager. De VS zullen de toets ongetwijfeld doorstaan, en misschien China/Rusland/Turkije ook wel. Relevanter lijkt me te kijken naar welke informatie wordt doorgespeeld en wat de staat waaraan de informatie wordt doorgespeeld van plan is daarmee te doen.

De gerichte verzameling vind ik niet tegenover willekeurig staan. Het lijkt me dat je gericht bepaalde personen moet volgen, maar inherent aan inlichtingenwerk lijkt me ook dat je ongericht bezig moet kunnen zijn, dat is niet het zelfde als willekeurig, je kan bepaalde dreigingen analyseren, fenomeenanalyse, zonder nog zekere personen op het oog te hebben.

Wat vooral ook van belang is om de vergaarde inlichtingen technisch en juridisch goed te duiden.

2. De veranderingen komen niet als substantieel over als zodanig.

3. Afdoende? Er kan wel meer verbeterd, in zin van waarborgen. Die zouden zich ook meer op de techniek moeten richten, hieronder wat snippets uit de paper die ik eerder noemde, Data Algorithms and Privacy in Surveillance: On Stages, Numbers and the Human Factor.

“Data collection that is mere logging is clearly less invasive than data collection that directly produces a list of persons of interest. Much of the time, an algorithm is looking at a record in order to discard it as uninteresting.

(…) It is not the complexity of the algorithm or the amount of data, but the risk of inference, intended and unintended. The risk of certain kinds of inferences comes with the potential damage that a person will be classified. Classification leads to denial of rights or worse. These are the things that concerned Posner, and should be considered explicitly by regulations.

These are more important than fighting over the two extremes of collect-it-all and collect-none-whatsoever.(…) the way that AI is portrayed, that people fear the privacy incursions of AI the way they would feel if the AI were replaced by a human. But of course, the AI is there because a human was unsuitable: either too slow, too unreliable, too easily bored or tired, too expensive, not facile with foreign language, not trained to optimal discrimination with respect to narrow criteria.

AI is a business decision to automate, usually based on the quality of automation. But there is another reason to insert the AI: it has a natural uninterest in aspects of data that might impact an individual’s privacy concerns. It doesn’t gossip; it can’t be distracted by irrelevance; it forgets what it is told to forget; it is not subject to human subterfuge or machination.”

8 apr 2018

Prima wijzigingen

Lijkt me prima en terechte wijzigingen. Op zich afdoende maar ik zal wel de aangepaste wettekst moeten lezen. De duivel schuilt in de kleine lettertjes.

Uitwisseling met buitenland lijkt me bijvoorbeeld niet te (blijven) kunnen bij bulkdata. Alleen al omdat landen snel hun democratische gehalte kunnen kwijtraken. Alleen gegevens van personen tegen wie concrete verdenkingen bestaan.

9 apr 2018

Vooral wensdenken

* Gegevens minder willekeurig en gerichter verzamelen klinkt als een wens en niet een juridische maatregel. Het impliceert daarnaast dat voorheen, en in de ‘oude’ WIV, met meer willekeur en ongericht werd verzameld. Wat gaat er nu daadwerkelijk veranderen?

*De democratische toets geldt voor diensten met wie er reeds een samenwerkingsrelatie is. De WiV maakt vervolgens niet duidelijk wat er gebeurt met de mogelijke uitruil van gegevens als er geen samenwerkingsrelatie is. Is er dan geen toets nodig? Ook in dit element zit net als bij het “beter gaan zoeken” een stukje wensdenken besloten. In hoeverre is het democratisch gehalte i.r.t. informatie uitruil eigenlijk te meten? En geldt dit alleen voor het verzenden van informatie, of willen we ook geen informatie hebben van landen die niet aan onze democratische meetlat voldoen?

* Wat betreft de bewaartermijn komt de regering tegemoet aan het referendum. Hetzelfde geldt voor de bescherming van journalisten. Echter, uiteindelijk gaat het hierbij om het verzachten van de gevolgen van de WiV. De wet zelf is naar mijn mening nog onvoldoende aangepast omdat het heikele punt, het sleepnet, blijft bestaan. De ambitie uitspreken beter naar boeven te gaan zoeken, is niet hetzelfde als uitleggen hoe je dit gaat doen.

 

Graag kort en bondig. Kwetsende, discriminerende en/of commerciële uitlatingen worden verwijderd.
 

Registreren en de nieuwsbrief ontvangen?

We gaan zorgvuldig met je gegevens om. Je krijgt ook gelijk toegang tot alle plusartikelen en je kunt reageren op de artikelen.

Controleer nu je e-mail

Je ontvangt een bericht met instructies om je e-mailadres te bevestigen. Zonder deze bevestiging sturen we je geen nieuwsbrief, doe het dus gelijk even!

asdas sdf fs dfsdfsf sdffsd
Netkwesties © 1999/2017. Alle rechten voorbehouden. Privacyverklaring
Ehio Media content marketing
1
0
1