Meta moet in de VS een half miljard euro vergoeding betalen wegens veroorzaakte mentale schade bij scrollende kinderen. Dergelijke vergoedingen kunnen nog veel hoger worden als de veroorzaakte schade in het leren wordt aangetoond. Althans, als het aanbod de schuld krijgt, en niet het gebrek aan zelfbeheersing en gebrekkig ouderschap.

Italiaans ijs

Maandag publiceerden Italiaanse onderzoekers in Nature Human Behaviour over het verschil in leervermogen van ruim 5.000 in het onderzoek betrokken kinderen die eerder of later aan de telefoon verslingerd raakten.

De jongere leerlingen met een socialemedia-account scoorden op 16-jarige leeftijd lager op wiskunde- en leestoetsen dan degenen die daar een paar jaar mee wachtten. Het kwam overeen met zelfs zes maanden leerachterstand.

De onderzoekers in Milaan analyseerden enquêtes over het socialemediagebruik van meer dan 5.000 Italiaanse scholieren, en hun resultaten op gestandaardiseerde examens voor wiskunde, Italiaans en Engels.

Bij toetsen op de leeftijd van 13 tot 14 jaar scoorden degenen die op hun elfde of twaalfde hun eerste socialemedia-account hadden aangemaakt slechter dan degenen die hadden gewacht tot ze ten minste 15 jaar oud waren. Het verschil in scores op de leeftijd van 15 tot 16 jaar bleef voor Italiaans gelijk en nam voor wiskunde toe.

Hoewel er een prestatiekloof zichtbaar was voor wiskunde en Italiaans, was er geen effect op Engels, dat de Italiaanse tieners als vreemde taal leren. Dit komt mogelijk doordat zoveel sociale media in het Engels zijn, wat gunstig is voor oefening in die taal, aldus de onderzoekers.

Geen zekerheid

Een direct oorzaak-gevolg kon niet worden vastgesteld, omdat andere factoren niet geheel zijn uit te sluiten; zoals de positie van de ouders die hun kinderen niet jong al verslaafd wilden maken, en de sociale omgeving. Iets minder omfloerst: misschien waren de ouders van kinderen die later een telefoon kregen wel intelligenter dan de papa’s en mama’s die dat geen moer kon schelen, en hebben de kinderen verschillende slimheid geërfd.

Een van de beste voorspellers van de prestatiekloof was hoe vaak kinderen hun telefoon gedurende de dag en nacht oppakten. Dit suggereert dat het voortdurend controleren van sociale media hier ten minste gedeeltelijk debet aan was.

“Ik denk dat we nu weten dat er een complex probleem is, dat te maken heeft met de manier waarop deze platforms zijn opgezet. Ons onderzoek toont aan dat deze sociale media in ieder geval tijdens de pre-adolescentie problematisch zijn”, aldus Marco Gui, de eerste auteur van het onderzoek aan de Universiteit van Milano-Bicocca in Italië, tegen The Guardian.

Nederland: love and hate

Commerciële onderzoekers van Ruigrok in Amsterdam stellen op grond van hun What’s Happening Online 2026 onderzoek dat “de afhankelijkheid van de smartphone gepaard gaat met een groeiend ongemak”. 40 procent van de Nederlanders geeft aan minder tijd op de telefoon te willen doorbrengen. Bij Gen Z is dat 56 procent, bij millennials 58 procent. (Gen-Z 14-29, Millennials 30-44, Gen-X 45-64, boomers 65+).

Nu kun je statistiek vaak omdraaien om een betere uitkomst te krijgen: 60 procent van de respondenten wil niet minderen met telefoongebruik en vindt dus de verslaving geen enkel probleem, of weet zichzelf al te beheersen. Veel mensen zijn domweg te slap om werkelijk te minderen. De onderzoekers van Ruigrok: “De intentie is er, de actie blijft achter.”

Ruim de helft van de Nederlanders neemt soms maatregelen om minder te bellen, scrollen of swipen, zoals apps verwijderen en notificaties uitzetten. “Gen Z grijpt vaker naar structurele oplossingen: tijdslimieten per app (17 procent) of tools om schermtijd te monitoren (13 procent). Toch neemt 44 procent helemaal geen maatregelen. De wens om te minderen vertaalt zich lang niet altijd in gedrag.”

Sinds drie jaar is de telefoon het primaire apparaat om online te gaan, daarvoor was het de laptop/pc.

Stijging Instagram

De rapportage van Ruigrok toont aangaande sociale media voor het afgelopen jaar enkel een stijging in gebruik van Instagram. Penetratie van TikTok is onder de gehele bevolking met 19 procent laag, met een grote tegenstelling tussen Gen-Z (53 procent) en boomers (5 procent): onderste figuur..

Bron:  What’s Happening Online & AI? 2026, Ruigrok

Bron:  What’s Happening Online & AI? 2026, Ruigrok

*) Groot beeld: Kinderspelen, Pieter Bruegel de Oude (1560)