Het is verleidelijk om de zaak rond Hulk Hogan en Gawker,  te blijven zien als een uitzonderlijk conflict tussen een celebrity en een roekeloze uitgever. De publicatie van een seksvideo, de daaropvolgende rechtszaak en de schadevergoeding van 140 miljoen dollar passen in dat narratief. Het voelt als een ontsporing aan de randen van de journalistiek, niet als iets wat het systeem zelf raakt.

Tien jaar later dient zich een vervolg aan. Thiel financierde de zaak destijds nadat Gawker hem als homo had ‘ontmaskerd’. Volgens zijn eigen uitleg ging het hem om het corrigeren van een grensoverschrijding, niet om een aanval op de journalistiek als geheel.

Inmiddels blijkt Thiel investeerder in Objection.ai, een systeem waarmee journalistieke publicaties structureel kunnen worden betwist. Waar de zaak tegen Gawker nog draaide om langdurige en kostbare procedures, biedt Objection.ai laagdrempelige arbitrage buiten de klassieke rechtsgang, met oordelen van private onderzoekers en AI. Waar in de Gawker-zaak rechter en jury de afweging maakten tussen privacy en publicatievrijheid, verschuift die rol hier naar een private, technologisch ondersteunde omgeving.

Experts en AI oordelen

Het proces benadert een juridische procedure, maar zonder institutionele bedding. Een publicatie kan worden aangevochten via een formele ‘objection’, waarna een private onderzoektak het dossier opbouwt en de betrokken journalist of redactie kan reageren. Vervolgens komt niet een rechter, maar een AI-systeem tot een oordeel, al dan niet aangevuld met arbitrage-afspraken tussen partijen. De uitkomst wordt vastgelegd in een publiek dossier.

Dat kan doorwerken in reputatiescores en verdere verspreiding. Het argument dat dit noodzakelijke correcties op gebrekkige journalistiek mogelijk maakt, is begrijpelijk. Ombudsmannen en de Raad voor de Journalistiek hebben beperkte slagkracht, terwijl rechtszaken kostbaar en tijdrovend zijn. Objection.ai positioneert zich nadrukkelijk in dat gat.

Tegelijk laat de geschiedenis van de Gawker-zaak zien hoe asymmetrisch dergelijke tegenmacht kan uitpakken. Een volledig mediabedrijf verdween. De drempel om publicaties aan te vechten wordt lager, terwijl de kosten en tijd voor de aangeklaagde partij substantieel blijven. De druk neemt daarmee toe.

De vraag is of dit soort systemen ook in Nederland navolging krijgt. Discussies over bias, representatie en vertrouwen in de nieuwsvoorziening zijn nadrukkelijk aanwezig. In zo’n omgeving kan een systeem voor het aanvechten van journalistiek het debat niet alleen volgen, maar ook sturen.

Wanneer er naast bestaande correctiemechanismen een parallelle beoordelingslaag ontstaat, wordt het speelveld complexer. De vraag verschuift dan van ‘is een klacht terecht?’ naar ‘wie bepaalt dat, en op basis waarvan?’. Objection.ai introduceert daarvoor onder meer een ‘Honor Index’, bedoeld om zichtbaar te maken hoe journalisten en betrokkenen omgaan met toetsing van hun beweringen. “De Honor Index…geeft weer hoe journalisten en andere betrokkenen zich gedragen wanneer hun beweringen worden getoetst. Het zegt niets over populariteit of subjectieve bedoelingen.”

Publieke Raad voor de Journalistiek?

De gedachte dat een vergelijkbare aanpak ook in Nederland kan ontstaan, ligt niet ver van de hand. Er is een herkenbare groep vermogende individuen met zowel de middelen als de motivatie om een alternatief te ontwikkelen, zeker waar reputatie en zichtbaarheid een rol spelen. Dat geldt niet in de laatste plaats bijvoorbeeld voor degenen die zich verzetten tegen vermelding in lijsten als de Quote 500 of zich anderszins geschoffeerd voelen.

Dat zelfs het bijbehorende domein al vroegtijdig is vastgelegd (met het oog op wederverkoop? – niet door mij), onderstreept dat dit geen louter theoretische exercitie is, maar een ontwikkeling die zich, zodra belang, kapitaal en timing samenvallen, relatief snel kan manifesteren.

Voor publiek en betrokkenen ontstaat zo een laagdrempelige mogelijkheid om klachten over media te laten toetsen, terwijl voor de journalistiek de vraag openblijft in hoeverre zij zich tot die nieuwe werkelijkheid wil of kan verhouden. Het ligt niet voor de hand dat zij daarin zelf het voortouw zal nemen, ondanks de veelgehoorde bezwaren tegen de kosten en duur van rechtszaken. De vraag is eerder of bestaande instituties, zoals de Raad voor de Journalistiek of het Commissariaat voor de Media, zich tot deze ontwikkeling zullen gaan verhouden.