Wat de Nederlandse regering niet lukte, wordt nu wel in Europa en door rechters geregeld. Terwijl onze minister van Justitie nog ‘serieus aan het kijken’ is of uitkleedapps verboden moeten worden, gaat de EU dit nu wel met daadkracht regelen, nog voor de zomer van 2026. Ook de Nederlandse rechter heeft inmiddels een verbod op de uitkleedapps uitgesproken. De vraag is waarop de Nederlandse regering nog wacht.

Met behulp van allerlei gratis online AI-tools kunnen eenvoudig zogeheten deepfakes worden gemaakt. Dit zijn foto’s en filmpjes met nepbeelden, zoals de paus in een dikke pofjack, tennissende wasbeertjes of president Trumps perikelen in de gevangenis.

Een populaire toepassing is het combineren van beelden van mensen met pornografisch materiaal. Dat zijn zogeheten deepnudes, die volgens sommige gebruikers grappig en vermakelijk zijn, maar vaak ook worden gebruikt voor wraakporno, afpersing en treiteren.

Online tools zoals Grok, Nudify, Undress en Clothesoff worden miljoenen keren per maand bezocht. Hier kunnen gebruikers naaktbeelden creëren van beroemdheden en van mensen uit hun directe omgeving. Om die reden wordt ook wel gesproken van ‘uitkleedapps’.

Deze apps kunnen zeer schadelijk zijn. Slachtoffers kunnen naast reputatieschade langdurige psychologische klachten ondervinden van deepnudes, waaronder angststoornissen, spanningsklachten, depressie, PTSS en suïcidale gedachten. Hoewel vaak duidelijk is dat de beelden nep zijn, maakt dat niet zoveel uit voor de slachtoffers en de schade die zij ondervinden.

Ook zoekresultaten naar apps verboden

De huidige wetgeving biedt hiertegen weinig tot geen bescherming. Als het gaat om minderjarigen, dan kan er sprake zijn van (strafbare) kinderporno. Verder kan via de rechter schadevergoeding worden gevraagd, omdat gegevens zonder toestemming worden gebruikt, maar dat is ingewikkeld en duur. De nieuwe AI-verordening biedt geen soelaas; die stelt alleen dat nepbeelden gelabeld moeten worden.

De EU ziet inmiddels in dat meer nodig is om dit aan te pakken en gaat daarom de uitkleedapps verbieden. AI-tools zoals Grok, waarop deze beelden nog steeds eenvoudig kunnen worden gemaakt, worden dan aangepakt. Ook zoekmachines zoals Google en Bing, die nog altijd tal van uitkleedwebsites tonen in zoekresultaten, kunnen dan boetes verwachten.

Omdat de Nederlandse regering maar niet met een verbod komt, heeft het Expertisecentrum Online Misbruik Offlimits inmiddels een rechtszaak aangespannen en deze maand ook gewonnen. De rechter heeft Grok verboden om mensen online uit te kleden. Gebeurt dat toch, dan volgt een dwangsom van 100.000 euro per dag, tot maximaal 10 miljoen euro.

Laat Nederland actie ondernemen

Vrijwel iedereen lijkt het erover eens dat uitkleedapps moeten worden verboden. Als de EU dit regelt, dan geldt dit ook voor Nederland. Geen probleem dat de Nederlandse overheid dit even afwacht, zou je zeggen.

Toch zou het goed zijn als de regering actie onderneemt, om de volgende redenen:

1. Uitkleedapps veroorzaken een ernstig probleem zijn waar ze bovenop moeten zitten, ook als signaal naar slachtoffers;
2. De EU komt mogelijk komt met een verwaterd en/of vertraagd voorstel na alle onderhandelingen;
3. Nederland kan met concretere en aanvullende wetgeving komen, die sneller en beter te handhaven is in de Nederlandse context.

Alles bij elkaar is de Nederlandse aanpak te weinig en te laat. Dat schept zorgen voor de toekomst. Want ondanks het ingrijpen van de EU en de rechter is het hiermee niet klaar. De kans dat uitkleedapps straks tot het verleden behoren, is klein, omdat de verboden eenvoudig te omzeilen zijn.

Ook moeten er plannen worden gemaakt om verder te kijken, bijvoorbeeld naar AI-tools die haatzaaiende, discriminerende, opruiende, antidemocratische of ondermijnende content aanmaken. Er is dus nog werk aan de winkel en het zou goed zijn als de Nederlandse regering de vlucht naar voren zou nemen.

*) Bart Custers is hoogleraar recht en datawetenschap aan de Universiteit Leiden en directeur van eLaw, het Centrum voor Recht en Digitale Technologie. Een versie van dit opinieartikel verscheen eerder bij Trouw.

**) Beeld: Zin van het verbieden, op de grens van Leiden en Oegstgeest. Maker: Peter Olsthoorn