De winnaars van de Privacy Awards 2026:

UMC Utrecht & Roseman Labs – NSK datawerkplaats De NSK (Nationaal Signaleringsinstrument Kindermishandeling) datawerkplaats biedt een privacy by design oplossing voor een urgente maatschappelijke uitdaging: het vroegtijdig signaleren van kindermishandeling. Door gevoelige patiëntgegevens uitsluitend in versleutelde vorm te verwerken kunnen ziekenhuizen veilig data uitwisselen. (Bericht en foto UMC Utrecht)

Het Keurmerk Ritregistratiesystemen biedt zakelijke rijders (ca. 250.000 van de in totaal 1,1 miljoen) een veilige ritadministratie voor de 500km-verklaring. De stichting certificeert ca. 80 procent van alle leveranciers op de markt die voldoen aan de eisen van de Belastingdienst én privacybescherming waarborgen.

GPT-NL is het eerste Nederlandse Large Language Model (LLM), met overheidssubsidie ontwikkeld door TNO i.s.m. het Nederlands Forensisch Instituut (NFI) en Surf. Het model wordt getraind op Nederlandse teksten van overheden, bibliotheken en uitgevers en niet op data die willekeurig van het internet zijn geroofd. GPT-NL voldoet aan de AVG door privacy by design: alle persoonsgegevens van niet-publieke personen worden structureel vooraf verwijderd of geanonimiseerd.

De aanmoedigingsprijs naar Het Nationaal innovatie centrum privacy-enhancing technologies (Nicpet) is in het vizier van de jury gekomen omdat het bijdraagt aan de ontwikkeling van privacy en gegevensbescherming in Nederland. Nicpet vervult een bijzondere brugfunctie door publieke toepassers en private deelnemers in één gedeelde gemeenschap rond privacy en gegevensbescherming te verbinden.

Waakhonden bijten te weinig, vindt Noyb

De Oostenrijkse privacylobby Noyb, bij verre de meest succesvolle actiegroep, kwam op de Dag van de Gegevensbescherming (28 januari) met kritiek op de beroerde effectiviteit van het toezicht op de AVG in Vijf misverstanden over databescherming:

“Helaas grijpen datawaakhonden (DPA's) louter in uitzonderlijke gevallen naar strenge handhavingsmaatregelen. Een analyse van Noyb van de activiteiten van DPA's tussen 2018 en 2023 toonde aan dat slechts 1,3 procent van de gevallen tot een boete leidde. De Ierse DPC, die verantwoordelijk is voor de meeste Big Tech (Meta, Google, Apple, OpenAI, Microsoft en  anderen), legt zelfs slechts in 0,26 procent van de gevallen die zij behandelt een boete op. En zelfs als de Ierse DPC een boete oplegt, wordt het geld vrijwel nooit geïnd.

Uit onze bijna 900 zaken weten we dat procedures vaak jarenlang slepen, waarna het bedrijf er uiteindelijk met een waarschuwing vanaf komt. In sommige gevallen heeft een toezichthouder een bedenkelijke rol aangenomen. Bijvoorbeeld: in 2024 spande Noyb een rechtszaak aan tegen de regionale toezichthouder in Hamburg vanwege onregelmatigheden in een 'Pay or Oké'-zaak tegen Der Spiegel. In plaats van onpartijdig onderzoek te doen en een oordeel te vellen, adviseerde de autoriteit, tegen betaling van ruim 6.000 euro.”

Toch 1,2 miljard aan boetes

Maar DLA Piper, die alle dataprocedures in de EU probeert te volgen, komt tot een andere conclusie in haar GDPR Fines and Data Breach Survey 2025: het aantal meldingen van datalekken nam met 22 procent toe en er werd vorig jaar voor circa 1,2 miljard dollar aan boetes uitgedeeld.

Sinds 2018 is er in de EU voor 7 miljard aan boetes opgelegd, waarvan 4 miljard door de Ierse DPC. Die legde ook in 2025 de hoogste boete op: 530 miljoen euro. DLA Piper noemt geen naam van de beboete partij, vreemd. Want het was TikTok. Zou TikTok klant zijn van DLA Piper?

Stappenplan weg van Big Tech

Trouw bericht over een stappenplan van Bits of Freedom onder de naam Weg van Big Tech. “Goede alternatieven voor Gmail en Outlook zijn bijvoorbeeld het Zwitserse Proton Mail, het Duitse Tuta Mail of het Nederlandse Soverin. Van de eerste twee zijn gratis versies beschikbaar, maar als je extra’s wilt, zoals meer opslagruimte, kost dat wel een klein bedrag per maand.”

En wat dan met je ‘gewone’ mail bij KPN, Ziggo, Odido. En als je mail stuurt naar mensen buiten Europa. En voor sociale media (LinkedIn) zijn geen goede alternatieven voorhanden. Voor browsers wel, Brave en Firefox gebruik ik, maar hun marktaandelen zijn juist drastisch gedaald. DuckDuckGo biedt ook een browser.

En Bits of Freedom is enthousiast over 2.500 personen die het stappenplan volgen. Ook benieuwd wat de uitkomst daarvan is.

Verslavingshulp van coalitie voor kinderen

Maar er is een oplossing voorhanden voor Amerikaanse en Chinese verslavende sociale media, maar alleen voor kinderen tot 15 jaar. Die krijgen eindelijk massale verslavingshulp van de regering. (Oudere kinderen en volwassenen worden nog aan hun barre lot overgelaten.)

Het Coalitieakkoord van D66, VVD en CDA zegt het volgende: “Het internet moet een veilige en gezonde omgeving zijn, zeker voor kinderen en jongeren. In de huidige online wereld zorgen verslavende algoritmes, schadelijke content en gebrekkige moderatie voor risico’s als verslaving, intimidatie, misbruik en fraude. Ook om onze democratie te beschermen, stellen we duidelijke grenzen en versterken we het toezicht. Dit willen we doen:

• Een handhaafbare Europese minimumleeftijd van 15 jaar voor sociale media met privacyvriendelijke leeftijdsverificatie voor jongeren, zolang sociale media onvoldoende veilig zijn. Er komt strenger toezicht op grote online platforms, met verplichtingen tot transparantie over algoritmes en inkomsten, en met effectieve moderatie van illegale content. Verslavende, polariserende en antidemocratische algoritmes worden verboden en strafbare content moet binnen een uur na bevel van de toezichthouder worden verwijderd. We trekken hierin samen op met andere koplopers in Europa.

• We dringen ongezonde schermtijd bij kinderen en jongeren terug, via betere voorlichting, heldere gezondheidsrichtlijnen en ondersteuning van lokale ouderinitiatieven. Ouders krijgen een Kijkwijzeradvies voor online kanalen.

• We gaan kwetsbare groepen beter beschermen, met strengere regels voor kidfluencing, finfluencing, kindgerichte marketing, strengere regulering op in-game aankopen en buy now pay later. We pakken online misbruik aan.

• We scherpen de mobieltjesrichtlijn voor scholen aan. Telefoons gaan de gehele schooldag ‘thuis of in de kluis’, met de mogelijkheid voor noodzakelijke uitzonderingen.

• We pakken (seksuele) deepfakes aan, door wetgeving te actualiseren, zodat mensen meer zeggenschap krijgen over hun portret, lichaam en stem. We zorgen voor een centraal en laagdrempelig meldpunt waar slachtoffers beter geholpen worden, bijvoorbeeld met verwijderverzoeken en aangiftes.

Frans verbod eerder van kracht

Het Franse parlement stemde al in met een wetsvoorstel dat sociale media verbiedt voor kinderen tot 15 jaar, vanaf september (nieuwe schooljaar 2026/2027). De Assemblée Nationale nam de wet aan met 116 stemmen voor en 23 tegen.

De Franse mediawaakhond gaat een lijst opstellen van schadelijke platforms. Die worden volledig verboden. Minder risicovolle platforms worden alleen toegankelijk na expliciete toestemming van ouders.

President Emmanuel Macron vindt het een doorslaggevende stap in de bescherming van de mentale gezondheid van jongeren. “De hersenen van onze kinderen zijn niet te koop…Niet voor Amerikaanse platforms en niet voor Chinese”, schreef hij op X.'

Als de Senaat instemt, dan wordt Frankrijk het eerste Europese land dat sociale media wettelijk verbiedt voor jonge tieners. Australië ging voor, met een leeftijdsgrens van 16 jaar.

De vraag is nu of de leeftijdscontroles gaan werken, een mooi voorbeeld voordat Nederland het verbod gaat invoeren.

Geen Amerikaanse videovergaderingen meer voor Franse ambtenaren

De Franse overheid gaat vanaf 1 januari 2027 Zoom en Microsoft Teams voor ambtenaren vervangen door de Franse dienst Visio. Dat heeft David Amiel, minister voor vernieuwing van de Franse overheid, aangekondigd.

Visio heeft pas 40.000 gebruikers, daar komen 200.000 ambtenaren bij. Op licentiekosten bespaart de Franse staat ruim 1 miljoen euro.

(Ik gebruik graag MeetMe van Bit.nl, helaas onbekend en onbemind. Zou wel fijn zijn als er automatisch transcripten worden gemaakt.)

AVG als verdienmodel voor ex-VNG-werknemers

Johannes Homan, Remco Groet & Rozemarijn Smink verlaten de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) om de aldaar opgedane kennis over privacy te gaan exploiteren in bureau Praktijk voor Privacy.

Dat bericht Binnenlands Bestuur. Uit het vraaggesprek blijkt dat het doel van de overstap geenszins commercieel van aard is, maar komt vanuit de behoefte om te helpen: “‘Vanuit je rol bij VNG heb je logischerwijs altijd het grotere plaatje voor ogen. Je geeft adviezen vanuit een bepaalde bandbreedte, waarbinnen alle gemeenten passen.’ Regelgeving, kaders en handreikingen worden door VNG zorgvuldig uitgewerkt, maar gemeenten met puur praktische hulpvragen moeten het vaak toch zelf uitzoeken. Bij het praktische deel van een aanbesteding of implementatie staan gemeenten uiteindelijk vaak alleen.”

Gelukkig hoeven gemeenten niet langer in barre eenzaamheid met AVG-vraagstukken te worstelen. Praktijk voor Privacy biedt onder andere een het DPIA-depot, waaraan gemeenten voor 1.200 euro per jaar kunnen deelnemen. Dit is een collectieve voorziening waaraan gemeenten zelf mogen bijdragen in een stuurgroep. Ook is er een Standaard en Plus abo op de site, maar klikken op ‘Meer weten’ bracht afgelopen week nog geen soelaas.