Dit jaar zal de vakantie echter moeten worden ingekort tot eind juli. Op 2 augustus 2026 (jawel, een zondag) krijgt het AI-bureau van de Europese Commissie de handhavingsbevoegdheden die zijn vastgelegd in de artikelen 91, 92, 93 en 101 van de EU-AI-wet.

In de praktijk betekent dit dat de Commissie eindelijk haar bevoegdheden kan gebruiken om:

• documentatie en technische details te eisen van aanbieders van algemene AI-modellen
• zelf modelbeoordelingen uit te voeren
• mitigatiemaatregelen te eisen (aanpassingen aan het systeem)
• boetes op te leggen tot respectievelijk 3 procent van de wereldwijde omzet of 15 miljoen euro.

Deze mijlpaal markeert het einde van de overgangsperiode die precies een jaar eerder inging, en het begin van het daadwerkelijke werk van het EU-AI-bureau.

America First

Washington was er als eerste bij en improviseerde een exportcontrolemaatregel die fungeerde als blokkade voor gevaarlijke, baanbrekende modellen. In juni 2026 beperkte de Amerikaanse overheid de toegang tot Fable 5 en Mythos 5, de meest geavanceerde modellen van Anthropic, door gebruik te maken van exportcontroles die bedoeld zijn voor hardware en handelsbeperkingen.

De ingreep markeert de stap van de Verenigde Staten van een compleet vrije markt naar een aanpak om een ??mechanisme te ontwikkelen voor het screenen van grensverleggende modellen vóór de publieke uitgave plaatsgrijpt.

In Europa zijn er sterke argumenten om het mandaat van het AI-bureau volledig en vroegtijdig te benutten. De eerste stappen scheppen immers een precedent. En de inzet is verhoogd na de invoering van een screeningregime voor grensverleggende AI aan de andere kant van de Atlantische Oceaan.

Recent bewijs voor mogelijke schade kwam van de European Systemic Risk Board, die de huidige blootstelling van financiële systemen in juni als "ernstig" bestempelde. Recent onderzoek van het Britse AISI toont aan dat de kracht van de geavanceerde AI-modellen elke acht maanden verdubbelt.

Verdere studies naar open-source trends suggereren dat cyberaanvallen met behulp van AI (zoals met Claude Mythos) de komende maanden gemakkelijker en toegankelijker kunnen worden voor meer mensen.

Deze toename van het grootschalige risico is een van de belangrijkste redenen waarom grensverleggende AI-governance van belang is, en waarom zelfs Google lobbyt bij de Amerikaanse federale overheid om toezicht te houden op de ontwikkeling van grensverleggende AI.

Volk denkt aan deepfakes

Als je mensen vraagt ??wat ze van de EU verwachten op het gebied van AI, komen de antwoorden al snel neer op het voorkomen van deepfakes, het aanpakken van online manipulatie, het beschermen van minderjarigen en meer investeren in de ontwikkeling van een Europese technologie-infrastructuur.

In een Eurobarometer-enquête van 2026 vindt 87 procent van de Europeanen AI-gegenereerde content en online manipulatie een bedreiging voor democratische processen. En 92 procent wil een betere online bescherming voor kinderen.

In een context waarin deepfakes voor het manipuleren van verkiezingen sinds 2023 de krantenkoppen halen (met Moldavië en Slowakije als vroege voorbeelden) moeten de zorgen van de bevolking worden weggenomen. Dit zou echter niet het uitgangspunt van het AI-bureau moeten zijn.

Voor deze kwesties, hoe urgent ze ook mogen zijn, is het Europese AI-bureau niet opgericht. Het mandaat onder de EU-AI-wetgeving, uitgewerkt in de gedragscodes voor algemene AI, kent prioriteit toe aan systeemrisico's gesignaleerd door meer dan 1000 internationale deskundigen :

• cybercriminaliteit;
• verlies van controle;
• schadelijke manipulatie op grote schaal en;
• chemische, biologische, radiologische en nucleaire verspreiding.

De risico’s genoemd door deskundigen maken duidelijk dat er een flinke kloof is met wat het algemeen publiek ziet als urgente kwesties. De Europese Commissie heeft nu de taak om te laten zien - niet alleen vertellen - wat AI-naleving de komende jaren in Brussel zal betekenen: focus op de vier vormen van systeemrisico's bij handhaving.

Dat moet beginnen met het vooraf beoordelen van de mogelijkheden voor cybercriminaliteit met de nieuwste modellen. Dit zal steeds belangrijker (en moeilijker) worden naarmate de lobby en de druk van AI-aanbieders toenemen in de hitte van augustus. Maar waarom zou iemand buiten de Commissie of de Brusselse bubbel zich hier druk om maken?

Nou, er zijn dus genoeg redenen om Den Haag en andere hoofdsteden te beschermen. Nationale autoriteiten zijn verantwoordelijk voor het toezicht op de AI-systemen die Brussel evalueert, en op het inschatten van de systemische risico's.

Ten tweede schetst het actieplan van de Commissie inzake cyberbeveiliging en AI, dat op 7 juli 2026 gepubliceerd is, de opbouw van een ecosysteem voor toezicht en handhaving met een serie concrete voorwaarden.

Als de Europese Commissie haar huiswerk goed doet en een solide start maakt, zal ze de komende testen waarschijnlijk doorstaan. Dit betekent vroegtijdige, krachtige handhaving. Maar als de commissie haar mandaat niet nakomt, krijgt ze geen tweede kans. Dat moet gebeuren in nauwe samenwerking met de nationale toezichthouders, zoals de Autoriteit Persoonsgegevens in Nederland.

Er staat heel veel op het spel.

*) Kathrin Gardhouse is Senior Associate voor AI Governance bij de The Future Society en Patrick Birken is daar Visiting Analyst voor AI Governance