Ik legde drie recente rapporten naast elkaar:

• World Digital Competitiveness Ranking 2025 van het IMD;
• State of the Dutch Data Centers 2026 van de Dutch Data Center Association (DDA);
• Een analyse van Instituut voor Publieke Economie (IPE) over innovatiebeleid

Samen vertellen zij et verhaal van een land dat steeds afhankelijker wordt van digitale infrastructuur die het zelf steeds moeilijker dreigt te kunnen realiseren.

De DDA-lobby slaat uiteraard het hardst op de trom voor de eigen sector. In een economie waarin AI centraal komt te staan, vormen datacenters de fysieke basis. Volgens DDA moet Nederland zelf controle over cloud-infrastructuur hebben voor economische autonomie en strategische weerbaarheid in een onafhankelijk digitaal Europa.

Hoewel Nederland nog steeds een van Europa’s belangrijkste digitale knooppunten is, blijft de groei van Amsterdam en omstreken achter, als gevolg van praktische beperkingen aan. Ze benoemen dat als zes P’s: Pipes, Power, Permitting, Procurement, People en Planet, Oftewel internationale aansluiting, elektriciteit, vergunningverlening, leveringsketens, personeel en duurzaamheid.

Neem de vergunningverlening: “In 2016 a permit took 10 weeks, in 2026 it is on average 4,5 years.” Dat ene gegeven zegt meer over de toekomstige digitale concurrentiepositie van Nederland dan een hele reeks beleidsnota’s over innovatie en AI. Technologie ontwikkelt zich exponentieel, de fysieke barrières in Nederland bijna ook.

Nu kun je net zo veel vraagtekens zetten bij die tien weken toentertijd als bij die 4,5 jaar nu. Kennelijk werd de bouwers van datacenters tot 2020 geen strobreed in de weg gelegd door lokale en provinciale overheden. Het maatschappelijk ongenoegen over de stroomvretende blokkendozen sloeg dusdanig om dat overheden (te) voorzichtig zijn geworden.

Nog in de top

In de jaarlijkse ranglijst van digitale concurrentiekracht staat Nederland in 2025 op de zesde plaats, met technologie zelfs vierde en met ‘future readiness’ behoren we tot de internationale kopgroep. Op het eerste gezicht lijken beide rapporten elkaar tegen te spreken. Dat doen ze niet.

Het IMD meet het verleden en heden: decennia aan investeringen in kennis, ondernemerschap, innovatie en digitalisering; kwaliteit van instituties, technologie-adoptie, talentontwikkeling. Het DDA-rapport kijkt naar de fysieke voorwaarden die nodig zijn om die positie vast te houden.

Ongelijk verdeeld

Het Instituut voor Publieke Economie kijkt naar de manier waarop Nederland innovatie financiert. Conclusie: 90 procent van het fiscale voordeel van de Innovatiebox, de voordeelregeling voor tech-onderzoek, belandt bij slechts drie bedrijven: ASML, Booking en MSD. Dat kost ons jaarlijks drie miljard euro.

Het contrast is opvallend. Terwijl miljarden worden ingezet om innovatie te stimuleren, lopen de fysieke voorwaarden voor digitale groei vast op elektriciteitsnetten, vergunningprocedures, transformatoren, glasvezelverbindingen en tekorten aan technisch personeel. De zes P’s uit het DDA-rapport reiken verder, want raken ook aan woningbouw, energietransitie, industriepolitiek en uiteindelijk aan de vraag of Nederland zijn economische ambities nog kan uitvoeren.

De digitale concurrentiekracht vooral een weerspiegeling wordt van successen uit het verleden. Er dreigt toenemende afhankelijkheid van buitenlandse cloudplatforms en AI-modellen als we onvoldoende in staat zijn om de fysieke infrastructuur te realiseren die nodig is voor een volwaardige digitale economie.

Zijn we nog in staat is om fysieke netwerken te leggen, van stroom te voorzien, vergunningen te verlenen en mensen op te leiden om de digitale economie draaiende te houden?

*) Photo by Christina @ wocintechchat.com M on Unsplash