Een ‘babywalker’ of loopstoel, is een babyzitje met wieltjes en laat de kleine vrij rondrijden. Een nog wankel kind kan er flink tempo mee maken, ook al mist het nog loopvermogen. En daar zit het probleem: Voor de loopontwikkeling van het kind is een ‘babywalker’ natuurlijk niet goed. Kinderen moeten leren vallen en weer willen opstaan. VeiligheidNL en de Consumentenbond raden het gebruik van een loopstoel ouders zelfs ten strengste af. Opgroeien gaat nu eenmaal met weerstand gepaard.

De Canadese wetenschapper Catherine Adams schrijft dat digitale systemen zijn geprogrammeerd om weerstand op te heffen. Alles kan zo snel en controleerbaar doorstromen. Het leven wordt gemakkelijker.

GenAI beoogt hetzelfde. AI maakt iets mogelijk, maar neemt ook de worsteling weg, net als een ‘babywalker’. Reikt AI zinnen op een presenteerblaadje aan, dan verdwijnt de moeite om bij het schrijven te zoeken naar de juiste woorden. Leren kost moeite.

Leren doorgronden

Wat staat scholen te doen? Doen alsof GenAI niet bestaat, is onverstandig – leerlingen maken er gebruik van. Leerlingen louter leren om effectief AI aan te sturen, te ‘prompten’, gaat ook niet helpen: dat is alsof we de wankelende kleintjes uitleggen hoe ze in de loopstoel betere bochtjes kunnen maken.

Maar wat dan wel? Ten eerste: help leerlingen GenAI te doorgronden. Geef bijvoorbeeld middelbare scholieren de opdracht drie AI-taalmodellen te vragen of China een democratie is en onderzoek hoe het komt dat de antwoorden verschillen. Laat ze uitzoeken of AI kan helpen om de klimaatproblemen op te lossen, of wordt door AI het probleem juist vergroot?

Praat over de rol van AI in hun eigen leven. Ook voor kinderen op de basisschool zijn chatbots gewoon worden. Zo houden scholieren de digitale logica op een afstandje die luidt dat voor elk wissewasje een chatbot nodig is. De focus komt dus te liggen bij het bestúderen van GenAI, niet alleen bij het gebruik.

Ten tweede, minstens zo belangrijk, is dat scholen de schermloze ruimte blijven beschermen: de momenten waarop scholieren moeite moeten doen en weerstand tegenkomen. Denk aan taal die je moet veroveren via een dictee uitgesproken door de leraar, aan hout dat zich niet zomaar voegt tijdens een les handvaardigheid, aan de ontdekking van het eigen lichaam tijdens gymnastiek, of aan het groepsgesprek waarin je merkt dat samenleven altijd geven én nemen is.

Onderwijs kan de wereld tot leven wekken, een wereld die niet met chatbots naar onze hand te zetten is.

*) Remco Pijpers is strategisch adviseur ethiek + digitale geletterdheid bij Kennisnet, en publiceert over AI

**) Photo by Enchanted Tools on Unsplash