Met wisselende gevoelens en bewondering voor hoe het ons heeft verbonden, geef ik u graag kennis van het heengaan van een dienstbare vriend, wijze sparringpartner, liefhebber van kattenfilmpjes en Minion-gifs, en na James Bond onze favoriete spion, De Socials. Eeuwige trots van Mark en Elon. Geboren te Cambridge op 4 februari 2004. Overleden op 23 januari 2026, in het nieuws. Moge de cloud zo fijn zijn als je ons altijd vertelde.

Halverwege januari (zie sterfdatum) verscheen er een onderzoek waaruit bleek dat twee derde van de Nederlanders voor een verbod op sociale media is voor kinderen onder de 16 jaar. Onder mijn mede-Gen-Z’ers is de steun het hardst gegroeid: in 2025 was 44 procent voor, nu is dat 55 procent.

Het voornaamste argument: kinderen kunnen op die leeftijd nog niet omgaan met de schadelijke gevolgen van sociale media. Mijn eerste reactie was: yes! Nu gaat er echt wat gebeuren! Met jeukende vingers stevende ik naar mijn toetsenbord, in één adem typte ik de rouwkaart hierboven als grappige vorm voor een provocerende column die de genadeklap voor het sociale mediadebat moest worden, intussen zong ik The Times They Are-A Changin. En we leefden nog analoog en gelukkig.

Toch weet ik zeker: als dit stuk straks in NRC staat, ga ik erover posten op Instagram. Ik zie dat als teken dat ik diep van binnen, in de stoffige uithoek van mijn ziel waar ik de zeven ondeugden en de zin om te zuipen bewaar, ook weerstand voel tegen het verbod. Ik ben hypocriet. Ik geef het toe. Ik wil wel een verbod, maar ik wíl het niet.

Net zoals mensen met een kater die zweren dat ze nooit meer een druppel alcohol willen drinken – maar het volgende weekend… Of kijk naar het onderzoek hierboven: bij de grootste gebruikers stijgt de steun voor een verbod het hardst. Hartstikke hypocriet.

Geen angststoornis

Het stelt me gerust die hypocrisie te zien. Misschien is het verbod zelf uiteindelijk wel hypocriet: dan hebben we onze samenleving, mobiliteit, mediavoorziening, en economie jarenlang toekomstbestendig gemaakt door sociale media overal in te verweven, maar vervolgens verbieden we onze toekomst daar iets mee te doen. Is het niet gewoon te laat om nog een goed voorbeeld te geven?

De een zegt: het is te laat, dus laten we zo goed mogelijk leren leven met. De ander roept: het is niet te laat, dus laten we snel een verbod instellen. En je hebt Jonathan Haidt, die met huis-tuin-en-keukenstatistieken wetenschappelijke argumenten voor een verbod in elkaar knutselde in Generatie Angststoornis (2024). Wat hij daadwerkelijk aantoonde met het schrijven van dat boek: mensen accepteerden alles liever dan inconsequente ideeën over telefoons in hun hoofd.

Als het nodig is mijn hele generatie als schrikbeeld te framen om mensen te overtuigen van het nut van een verbod, is dat dan geen teken dat alle rationele argumenten op zijn?

Hoewel mijn generatie niet aan een angststoornis lijdt – voor die conclusie ken ik te veel hele gelukkige jongeren met een smartphone – is er inmiddels veel wetenschappelijke literatuur die (ook enkele causale) negatieve verbanden aantoont tussen smartphones en de gezondheid van kinderen. Smartphone Vrij Opgroeien heeft een lijst samengesteld, om een stevige lobby te ondersteunen richting een verbod.

Ik ben het type kind waarover zij iedereen waarschuwen. Ik ben maar een paar dagen ouder dan Facebook, op mijn 11e had ik accounts bij alle populaire sociale media – ik heb gelogen over mijn leeftijd om die te kunnen aanmaken. Ik draag een bril wegens bijziendheid, weet hoe het is om een eetstoornis te hebben en ik heb als 13-jarige onthoofdingen door IS gezien op mijn iPad Mini. Op het pleintje voor mijn huis werd het steeds stiller, omdat vriendjes het binnen schijnbaar leuker vonden. Maar behalve dat ik het schrikbeeld ben van Smartphone Vrij Opgroeien, ben ik een prima semi-volwassen mens dat soms huilt en veel vaker lacht. Zeg niet dat ik de enige ben.

‘Je bent helemaal bij’

Ik denk dat het prentje op de voorkant van de rouwkaart een screenshot van de melding ‘Je bent helemaal bij’ moet zijn. Ik weet nog zo goed dat je die kreeg, in de tijd dat ik als kind op Instagram scrollde. Het was Instagrams meest integere tijdperk – geen doorgeslagen commercie, geen eindeloze scroll. Die herinnering koester ik. 

Afscheid kun je komen nemen op TikTok, bij de recente My Analog Bag-trend. Daarin laten Gen-Z’ers zien welke analoge dingen er in hun tas zitten. Een sudokuboekje, een notitieboekje voor willekeurige gedachten, een leesboek, nog een notitieboekje voor (ik denk) minder willekeurige gedachten, een Polaroid-camera. Ze vertellen er blij over: de tastbare wereld. Waar dingen gewicht hebben, kapotgaan, eindigen, zoals de scroll vroeger. Alsof ze willen laten weten: dit is wat ik ga doen, als ik hier zo niet meer ben. Ik zie het en ik denk: ja, als jij het zegt wíl ik het. Smartphonevrij opgroeien. Maar eerst wil ik weten wat er in de volgende analoge tas zit.

*) Syb Faes (2004, ook het geboortejaar van Hyves) is actief als schrijver, mediamaker en voormalig Jonge Denker des Vaderlands. Hij presenteert voor Radio 1 het programma De Nacht van NTR Wetenschap. Een versie van dit artikel verscheen eerder bij NRC.